Bà ấy thích ăn cháo trắng mà tôi nấu phở suốt bốn mươi năm
She liked plain porridge but I cooked pho for forty years
Bà ấy mất năm ngoái.
Tôi sáu mươi bảy tuổi. Sống một mình trong căn nhà ba tầng. Con cái ở xa. Mỗi sáng tôi dậy lúc năm giờ, pha trà, ngồi ngoài ban công.
Không ai bảo tôi dậy sớm. Thói quen thôi. Bốn mươi năm dậy nấu ăn cho bà ấy, giờ không nấu cho ai thì vẫn dậy.
Hôm đó con gái về dọn đồ. Nó mở cái tủ quần áo của bà, xếp từng cái ra. Tôi ngồi nhìn.
Rồi nó tìm được cuốn sổ nhỏ. Loại sổ bìa cứng, bằng bàn tay, bà ấy hay cầm theo trong túi xách.
Con gái mở ra đọc. Đọc một lúc thì nó khóc.
Tôi hỏi gì vậy. Nó đưa cho tôi.
Trang đầu tiên, bà ấy viết: "Ổng nấu phở ngon lắm. Nhưng mình không thích phở. Mình thích cháo trắng với trứng muối. Không bao giờ nói. Sợ ổng buồn."
Tôi đọc câu đó ba lần.
Bốn mươi năm. Mỗi tuần tôi nấu phở ít nhất hai lần. Tôi tự hào về nồi phở của mình. Nước dùng ninh xương mười hai tiếng. Bánh phở phải loại tươi, mua ngoài chợ Bà Chiểu. Hành phi tôi tự phi. Tôi nghĩ bà ấy thích.
Bà ấy ăn. Lần nào cũng ăn hết. Không bao giờ chê.
Tôi đọc tiếp.
Trang khác: "Ổng hay hỏi mình có vui không. Mình nói vui. Nhưng nhiều khi mình không biết vui là gì. Mình chỉ biết là mình không muốn ổng lo."
Trang khác nữa: "Hôm nay ổng mua cho mình cái áo đỏ. Mình không thích màu đỏ. Nhưng ổng cười khi mua, nên mình mặc."
Tôi nhớ cái áo đó. Bà ấy mặc đi đám cưới thằng cháu. Tôi còn khen đẹp. Bà ấy cười.
Hóa ra cái cười đó không phải vì thích cái áo.
Cuốn sổ mỏng. Chỉ mấy chục trang. Nhưng trang nào cũng giống nhau. Bà ấy giấu. Giấu cái không thích. Giấu cái buồn. Giấu cái mệt. Giấu hết.
Vì sợ tôi buồn.
Tôi ngồi đó rất lâu.
Con gái hỏi ba ơi, ba có sao không. Tôi nói không sao.
Nhưng tôi không sao thật không? Tôi không biết.
Tôi nghĩ lại bốn mươi năm.
Tôi nghĩ mình yêu bà ấy. Tôi đi làm, đưa lương về. Tôi nấu ăn, rửa chén. Tôi không nhậu nhẹt, không bồ bịch. Tôi nghĩ vậy là đủ.
Nhưng tôi có bao giờ hỏi bà ấy thích ăn gì không?
Không.
Tôi có bao giờ hỏi bà ấy buồn chuyện gì không?
Có. Nhưng khi bà ấy nói "không có gì", tôi tin. Tôi tin vì tin thì dễ hơn.
Tôi có bao giờ ngồi im cạnh bà ấy, không làm gì, chỉ ngồi, để bà ấy nói hay không nói tùy bà ấy?
Không. Tôi lúc nào cũng bận. Bận nấu cơm, bận sửa nhà, bận lo tiền học cho con. Bận những thứ tôi cho là quan trọng.
Nhưng bà ấy thì sao?
Bà ấy ngồi đó. Bốn mươi năm. Ăn phở mà không thích phở. Mặc áo đỏ mà không thích đỏ. Nói vui mà không biết vui là gì.
Và tôi, người chồng, người nấu phở, người mua áo, tôi không biết.
Không phải vì bà ấy giỏi giấu. Mà vì tôi không nhìn.
Tôi yêu bà ấy theo cách của tôi. Tôi cho bà ấy những thứ tôi nghĩ bà ấy cần. Tôi không bao giờ hỏi bà ấy thật sự cần gì.
Đó có phải yêu không?
Tôi không biết nữa.
Con gái ôm tôi. Nó nói ba ơi, má thương ba lắm. Tôi biết. Bà ấy thương tôi. Bà ấy thương đến mức giấu hết mình đi để tôi được vui.
Nhưng cái thương đó, nó có làm bà ấy vui không?
Tôi sợ câu trả lời.
Tối đó tôi nấu cháo trắng. Lần đầu tiên trong bốn mươi năm. Cháo trắng với trứng muối.
Tôi ngồi ăn một mình.
Nó nhạt. Đơn giản. Không có gì đặc biệt.
Nhưng bà ấy thích cái này.
Tôi ăn mà nước mắt chảy. Không phải vì cháo ngon. Mà vì tôi hiểu, lần đầu tiên, rằng tôi đã sống bốn mươi năm cạnh một người mà không thật sự biết người đó.
Tôi yêu bà ấy. Điều đó tôi chắc chắn.
Nhưng yêu mà không hiểu thì yêu cái gì?
Yêu cái hình dung của mình về người đó. Yêu cái phiên bản mình tự vẽ ra. Yêu cái bà ấy mà tôi nghĩ là bà ấy.
Không phải bà ấy thật.
Bà ấy thật thì thích cháo trắng. Không thích đỏ. Nhiều khi buồn mà không nói.
Bà ấy thật thì tôi chưa bao giờ gặp.
Bây giờ tôi ngồi đây. Ban công. Năm giờ sáng. Trà nguội.
Tôi không oán. Không giận bà ấy giấu. Không giận mình không hỏi.
Chỉ thấy tiếc.
Không phải tiếc kiểu hối hận. Tiếc kiểu nhẹ. Như gió thổi qua rồi không quay lại.
Nếu được làm lại, tôi sẽ không nấu phở.
Tôi sẽ hỏi: bà thích ăn gì?
Rồi ngồi nghe.
Chỉ vậy thôi.
Hiểu biết khổ đau của ai là món quà lớn nhất bạn có thể tặng họ. Hiểu là yêu.
Understanding someone's suffering is the best gift you can give. Understanding is love.
— Thích Nhất Hạnh, How to Love
Diễn giải
Interpretation
Thích Nhất Hạnh nói hiểu biết khổ đau của ai là món quà lớn nhất mình có thể tặng người đó. Nghe thì đẹp. Nhưng sống thì khó. Ông già này nấu phở bốn mươi năm. Đưa lương về. Không nhậu, không bồ bịch. Theo tiêu chuẩn đời thường thì ổng là chồng tốt. Ai cũng nói vậy. Nhưng ổng không biết vợ thích ăn gì. Không phải vì ổng tệ. Mà vì ổng yêu theo kiểu cho đi cái mình có, không phải cái người ta cần. Ổng cho phở, cho áo đỏ, cho sự chăm sóc. Nhưng không cho sự chú ý. Không cho cái im lặng để người kia được là chính mình. Hiểu khổ đau của ai đó, không phải là hỏi "em có sao không" rồi tin câu "không sao". Mà là ngồi đó đủ lâu, đủ im, đủ kiên nhẫn, để người ta dám nói thật. Hoặc không nói gì cả, mà mình vẫn thấy. Bốn mươi năm ổng yêu một người mà ổng tự vẽ ra. Người thật thì thích cháo trắng.
Thich Nhat Hanh said that understanding someone's suffering is the greatest gift you can offer them. Sounds beautiful. But living it is hard. This old man cooked pho for forty years. Brought home his salary. Didn't drink, didn't cheat. By ordinary standards he was a good husband. Everyone would say so. But he didn't know what his wife liked to eat. Not because he was bad. But because he loved by giving what he had, not what she needed. He gave pho, red dresses, care. But not attention. Not the silence that lets another person be themselves. Understanding someone's suffering isn't asking "are you okay" and believing the "I'm fine." It's sitting there long enough, quiet enough, patient enough, for the other person to dare speak the truth. Or say nothing at all, and you still see. For forty years he loved a person he invented. The real one liked plain porridge.