Ba mươi sáu năm đi làm, tôi nhớ nhất buổi chiều nghỉ sớm
Thirty-six years of work, and what I remember most is one afternoon I left early
Tôi đi làm từ năm hai mươi hai tuổi.
Ngày đầu tiên mặc áo sơ mi trắng, đạp xe tới cơ quan. Mùi giấy mới. Mùi mực in. Cái bàn gỗ nhỏ kê sát tường, ngăn kéo kéo ra kêu cọt kẹt. Tôi ngồi xuống, thấy mình là người lớn.
Năm đó tôi nghĩ, mình sẽ làm gì đó lớn lao.
Không biết lớn lao là gì, nhưng chắc chắn là lớn lao.
---
Mười năm đầu, tôi chạy.
Chạy để được khen. Chạy để không bị chê. Chạy vì thấy người ta chạy. Sáng đi sớm, tối về muộn. Cuối tuần vẫn nghĩ tới công việc. Vợ nói: "Anh có mặt ở nhà mà đầu anh ở đâu?"
Tôi không trả lời. Vì tôi cũng không biết đầu mình ở đâu.
Nhưng tôi biết một thứ: tôi đang tiến lên. Chức vụ thay đổi. Phòng làm việc rộng hơn. Bàn gỗ thay bằng bàn sắt, rồi bàn kính. Ghế nhựa thay bằng ghế xoay, rồi ghế da.
Mỗi lần đổi ghế, tôi thấy mình đúng.
---
Năm bốn mươi, tôi bắt đầu đi họp nhiều.
Họp sáng. Họp chiều. Họp để chuẩn bị cho cuộc họp khác. Ngồi trong phòng máy lạnh, nghe người ta nói những từ tôi đã nghe cả trăm lần. "Chiến lược." "Đột phá." "Tối ưu hóa." Tôi gật đầu đúng chỗ. Phát biểu đúng lúc. Ai cũng nghĩ tôi tập trung.
Nhưng có hôm, giữa cuộc họp, tôi nhìn ra cửa sổ.
Bên ngoài có một ông già bán vé số đi ngang. Chậm rãi. Dép lê. Nón cũ. Ông đi như không vội gì cả.
Tôi nhìn ông đó lâu hơn nhìn bản báo cáo trên bàn.
Rồi ai đó gọi tên tôi. Tôi quay lại. Gật đầu. "Tôi đồng ý."
Tôi không biết mình đồng ý cái gì.
---
Năm bốn mươi lăm, con gái tôi vẽ một bức tranh ở trường.
Bức tranh vẽ gia đình. Có mẹ đứng trong bếp. Có em trai ngồi chơi đồ chơi. Có con mèo nằm trên ghế.
Không có tôi.
Vợ tôi kể lại, cười. "Con nó nói ba đi làm, không có ở nhà."
Tôi cũng cười.
Nhưng tối đó tôi nằm nhìn trần nhà rất lâu.
Con bé không vẽ sai. Con bé vẽ đúng cái nó thấy.
---
Rồi tôi lên chức. Rồi tôi lên chức nữa.
Mỗi lần lên chức, người ta chúc mừng. Tôi mời cơm. Nâng ly. Cảm ơn. Ai cũng nói tôi xứng đáng.
Tôi cũng nghĩ mình xứng đáng.
Nhưng mỗi lần về nhà, cởi giày ra, ngồi xuống ghế sofa, tôi thấy một thứ lạ. Không phải buồn. Không phải vui. Nó giống như khi bạn đi một quãng đường rất dài, rồi đứng lại, rồi nhận ra mình không nhớ mình đã đi qua những đâu.
Cảnh hai bên đường nhòe hết.
Chỉ còn tiếng chân mình.
---
Năm năm mươi tám, tôi nghỉ hưu.
Hôm cuối cùng, cơ quan tổ chức buổi chia tay. Có bánh kem. Có hoa. Có người phát biểu. Có người khóc. Tôi cũng xúc động.
Nhưng thứ tôi nhớ nhất không phải buổi chia tay đó.
Thứ tôi nhớ nhất là một buổi chiều, cách đây mười mấy năm.
---
Hôm đó, tôi đang ở cơ quan. Khoảng hai giờ chiều. Trời mưa lớn.
Mưa kiểu không ai muốn ra đường. Sấm. Chớp. Nước chảy thành dòng ngoài cửa sổ.
Tôi nhìn ra ngoài. Rồi tôi làm một việc chưa bao giờ làm.
Tôi đứng dậy. Thu dọn bàn. Tắt máy tính. Nói với cô thư ký: "Tôi về sớm."
Cô ấy nhìn tôi ngạc nhiên. Tôi chưa bao giờ về sớm.
Tôi lái xe về nhà. Mưa vẫn to. Đường vắng.
Về tới nhà, con gái đang ngồi làm bài. Con trai đang xem hoạt hình. Vợ đang nấu cơm.
Tôi bước vào. Vợ quay lại nhìn, hỏi: "Anh sao vậy? Sao về sớm?"
Tôi nói: "Không sao. Mưa lớn thì về."
Rồi tôi ngồi xuống bàn bếp. Nhìn vợ nấu cơm. Nghe con gái đọc bài. Nghe con trai cười vì cái gì đó trên tivi.
Không làm gì cả.
Chỉ ngồi đó.
---
Buổi chiều đó kéo dài bao lâu? Hai tiếng? Ba tiếng?
Tôi không nhớ.
Nhưng tôi nhớ cảm giác.
Nó giống như lần đầu tiên trong rất lâu, tôi thực sự ngồi ở cái ghế mà mình đang ngồi. Không nghĩ tới cuộc họp ngày mai. Không tính toán báo cáo cuối quý. Không lo ai nghĩ gì về mình.
Chỉ ngồi.
Mưa rơi bên ngoài. Cơm sôi trong nồi. Con bé gọi: "Ba ơi, chữ này đọc sao?"
Tôi đánh vần cho nó.
Vậy thôi.
---
Ba mươi sáu năm đi làm.
Bao nhiêu cuộc họp. Bao nhiêu báo cáo. Bao nhiêu lần lên chức, bắt tay, chụp hình, cảm ơn.
Tôi không nhớ hết.
Nhưng buổi chiều mưa đó, tôi nhớ từng giọt.
Bây giờ tôi nghỉ hưu rồi. Sáng nào cũng ngồi uống trà trước sân. Nhìn mấy đứa nhỏ đi học. Nhìn hàng xóm đi làm. Ai cũng vội.
Thỉnh thoảng tôi tự hỏi, nếu hồi đó tôi về sớm nhiều hơn, thì bây giờ tôi sẽ nhớ được bao nhiêu buổi chiều.
Nhưng tôi không tiếc.
Hỏi thì hỏi vậy thôi.