Bảng lương tháng Tư năm ngoái tôi vẫn giữ trong ví
I still keep last April's payslip in my wallet
Tôi giữ một tờ bảng lương trong ví.
Không phải tờ mới nhất. Mà tờ tháng Tư năm ngoái.
Hôm đó tôi mở phong bì ra, nhìn con số, rồi gấp lại. Bỏ vào ví. Không vui. Không buồn. Chỉ thấy lạ.
Lạ vì con số đó, mười năm trước, tôi nằm mơ cũng không dám nghĩ tới.
---
Hồi hai mươi sáu tuổi, tôi làm nhân viên kinh doanh cho một công ty nhỏ ở quận Tân Bình. Lương cơ bản bốn triệu rưỡi. Hoa hồng thì tháng có tháng không.
Tôi thuê phòng trọ hai triệu. Ăn cơm bụi. Uống trà đá. Tối về nằm lướt điện thoại rồi ngủ.
Nhưng tôi có một thói quen.
Mỗi tháng, tôi ghi ra một con số. Con số mà tôi tin rằng nếu đạt được, mọi thứ sẽ ổn.
Tháng đó tôi ghi: tám triệu.
Tám triệu thì đủ đóng trọ, đủ ăn, đủ gửi về cho mẹ, còn dư một ít để đi uống cà phê cuối tuần mà không phải tính.
Tám triệu. Nghe đơn giản.
---
Ba năm sau, tôi lên trưởng nhóm. Lương mười hai triệu.
Tôi mở sổ ra. Gạch con số tám triệu. Ghi lại: mười lăm triệu.
Vì bây giờ tôi có bạn gái. Đi ăn phải chỗ tử tế hơn. Quần áo phải khác hơn. Cuối tuần phải đi đâu đó chứ không thể nằm nhà.
Mười lăm triệu. Hợp lý.
---
Ba mươi hai tuổi, tôi nhảy sang công ty nước ngoài. Lương hai mươi hai triệu.
Tôi không mở sổ nữa. Nhưng trong đầu vẫn có con số.
Ba mươi triệu.
Vì bây giờ tôi cưới vợ rồi. Thuê căn hộ hai phòng ngủ. Vợ mang bầu. Phải tính tiền sinh, tiền sữa, tiền bỉm, tiền gửi trẻ.
Ba mươi triệu thì đủ.
---
Ba mươi sáu tuổi, tôi lên quản lý. Lương bốn mươi triệu cộng thưởng.
Con số trong đầu: năm mươi.
Vì bây giờ phải mua nhà. Trả góp. Mỗi tháng mười lăm triệu tiền ngân hàng. Con đi học trường tư. Vợ muốn mua xe để đưa đón con. Mẹ ở quê bắt đầu đau khớp, cần thuốc.
Năm mươi triệu. Không thể ít hơn.
---
Rồi tháng Tư năm ngoái.
Tôi bốn mươi mốt tuổi. Mở phong bì lương.
Sáu mươi ba triệu.
Tôi nhìn con số đó. Gấp lại. Bỏ vào ví.
Và tôi nhớ lại thằng tôi hai mươi sáu tuổi, nằm trên cái giường trọ ở Tân Bình, ghi con số tám triệu vào sổ.
Thằng đó tin rằng tám triệu là đủ.
Thằng đó sai.
Không phải vì tám triệu ít. Mà vì thằng đó không biết rằng mỗi lần đạt được con số, sẽ có một con số mới.
Luôn luôn có.
---
Tối đó tôi về nhà. Con gái năm tuổi chạy ra ôm chân. Vợ đang nấu cơm. Mẹ gọi video từ quê, khoe mấy luống rau mới trồng.
Tôi ngồi ở bàn ăn. Nhìn quanh.
Căn nhà này tôi trả góp mười năm nữa mới xong. Cái xe ngoài sân còn nợ. Thẻ tín dụng còn dư nợ từ đợt sửa nhà.
Nhưng mà.
Cơm nóng. Con cười. Vợ kêu rửa tay đi ăn.
Tôi rửa tay. Ngồi xuống. Gắp miếng đậu hũ.
Và lần đầu tiên, tôi không nghĩ tới con số nào hết.
---
Tờ bảng lương đó tôi vẫn giữ.
Không phải vì sáu mươi ba triệu là nhiều hay ít.
Mà vì nó nhắc tôi một chuyện: tôi đã chạy mười lăm năm. Mỗi lần tới đích, đích lại dời.
Tôi không biết bao nhiêu là đủ.
Có thể không ai biết.
Nhưng tối hôm đó, lúc ngồi ăn cơm với gia đình, tôi không thiếu gì cả.
Tôi không biết đó có phải là đủ không.
Nhưng tôi không thiếu.
知足不辱，知止不殆，可以長久
Tri túc bất nhục, tri chỉ bất đãi, khả dĩ trường cửu
Biết đủ thì không nhục, biết dừng thì không nguy, có thể bền lâu.
Know contentment and avoid disgrace; know when to stop and avoid danger — then you can endure.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 44
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói biết đủ thì không nhục, biết dừng thì không nguy. Nghe thì dễ. Nhưng sống thì khó. Vì cái "đủ" nó không đứng yên. Hồi lương tám triệu thì đủ là mười hai. Lương mười hai thì đủ là hai mươi. Cứ thế. Con số cũ trở thành cái nền, con số mới trở thành cái đích. Chạy hoài. Ông già Lão Tử không nói đừng kiếm tiền. Không nói nghèo là tốt. Ổng chỉ nói: mày biết dừng thì mày không nguy. Cái nguy ở đây không phải là phá sản hay thất bại. Cái nguy là mày chạy mười lăm năm rồi quên mất mình đang sống. Cơm nóng trước mặt mà đầu vẫn nghĩ tháng sau bao nhiêu. Biết đủ không phải là ngồi yên chịu thiếu. Là lúc mày ngồi xuống ăn cơm mà không cần con số nào trong đầu. Chỉ vậy thôi.
Laozi said: know sufficiency and you won't be disgraced; know when to stop and you won't be endangered. Sounds easy. Living it is hard. Because "enough" doesn't stand still. When the salary was eight million, enough was twelve. At twelve, enough was twenty. And so on. The old number becomes the floor, the new number becomes the target. Running endlessly. The old man Laozi didn't say stop earning money. Didn't say poverty is virtue. He just said: if you know when to stop, you won't be in danger. The danger here isn't bankruptcy or failure. The danger is running for fifteen years and forgetting you're alive. Hot rice in front of you but your head is still calculating next month's number. Knowing enough isn't sitting still and accepting less. It's sitting down to eat without needing any number in your head. That's all.