Cuộc họp đó tôi không giơ tay
The Meeting Where I Didn't Raise My Hand
Mười bốn năm đi làm, tôi chưa bao giờ ngồi im trong phòng họp.
Hồi mới vào công ty, tôi là đứa phát biểu đầu tiên. Luôn luôn. Sếp hỏi ý kiến, tôi giơ tay trước khi câu hỏi dứt. Không phải vì tôi giỏi. Mà vì tôi sợ.
Sợ người ta quên mình ngồi đó.
Sợ cuộc họp kết thúc mà không ai nhớ tên mình.
Sợ cái ghế mình ngồi, ngày mai người khác ngồi.
Vậy nên tôi nói. Nói nhiều. Nói hay. Nói đúng lúc, đúng chỗ, đúng người. Tôi học cách chen vào câu chuyện của người khác một cách tự nhiên. Học cách gật đầu rồi xoay ý theo hướng mình muốn. Học cách kết thúc một cuộc tranh luận bằng giọng bình tĩnh để mọi người nghĩ mình là người lớn nhất phòng.
Nó có hiệu quả không?
Có.
Tôi được thăng chức. Hai lần trong năm năm. Lương tăng. Phòng riêng. Danh thiếp in chức danh dài hơn tên.
Nhưng có một thứ cũng tăng theo mà tôi không để ý.
Mệt.
Không phải mệt vì công việc. Mệt vì phải luôn ở phía trước.
Mỗi cuộc họp, tôi chuẩn bị như đi thi. Đọc trước tài liệu. Nghĩ sẵn ba bốn ý để nói. Lên kịch bản phản biện. Tính trước ai sẽ nói gì, mình đáp ra sao.
Về nhà, vợ hỏi hôm nay thế nào, tôi nói mệt. Vợ hỏi mệt vì sao, tôi không trả lời được. Vì tôi không biết mệt vì sao.
Con gái tôi năm đó lên bảy. Nó hay vẽ. Vẽ xong nó không khoe ai. Để trên bàn rồi đi chơi. Ai thấy thì thấy. Ai không thấy cũng không sao.
Tôi nhìn nó mà thấy lạ. Sao nó không cần ai công nhận?
Rồi tôi nhìn lại mình. Bốn mươi ba tuổi. Mười bốn năm. Bao nhiêu cuộc họp. Bao nhiêu lần giơ tay. Bao nhiêu lần nói xong về chỗ ngồi, tim đập nhanh, chờ xem phản ứng người khác.
Tôi không sống. Tôi biểu diễn.
Cuộc họp đó là một chiều thứ Tư bình thường. Quý review. Mười hai người trong phòng. Sếp tổng ngồi đầu bàn. Đề tài là chiến lược năm sau.
Tôi đã chuẩn bị. Hai trang ghi chú. Bốn ý chính. Một câu mở đầu tôi nghĩ rất hay.
Sếp hỏi: "Ai có ý kiến gì không?"
Tôi mở miệng.
Rồi tôi ngừng.
Không phải vì quên. Không phải vì sợ. Mà vì lần đầu tiên, tôi tự hỏi: mình nói để làm gì?
Để đúng? Để hay? Để mọi người nhớ?
Hay để mình yên tâm rằng mình còn quan trọng?
Tôi khép miệng lại. Dựa lưng vào ghế.
Một đồng nghiệp trẻ giơ tay. Nó nói. Nói tốt. Ý rõ ràng, giọng tự tin. Sếp gật đầu.
Bình thường tôi sẽ bổ sung. Sẽ thêm một ý để mọi người thấy mình cũng có phần. Nhưng hôm đó tôi ngồi im.
Cuộc họp tiếp tục. Người này nói, người kia nói. Tôi ngồi nghe. Nghe thật sự, không phải nghe để chờ lượt mình.
Lạ lắm. Hóa ra khi không cần nói, mình nghe được nhiều thứ. Nghe giọng run của thằng mới vào. Nghe tiếng thở dài của chị kế toán. Nghe khoảng im giữa hai câu nói của sếp, cái khoảng mà trước giờ tôi luôn nhảy vào lấp.
Cuộc họp kết thúc. Không ai hỏi sao tôi im. Không ai thắc mắc.
Tôi ra khỏi phòng họp. Nhẹ.
Không phải nhẹ vì thoát được cuộc họp. Nhẹ vì lần đầu tiên trong mười bốn năm, tôi không mang gì vào phòng họp cả. Không kịch bản. Không vai diễn. Không nhu cầu được nhìn thấy.
Tối đó về nhà, con gái đưa tôi xem bức vẽ mới. Một cái cây. Không có ai đứng dưới cây. Chỉ cái cây thôi.
Tôi hỏi: "Sao không vẽ người?"
Nó nói: "Cây không cần người đứng cạnh cũng là cây mà ba."
Tôi nhìn nó. Bảy tuổi. Nó hiểu một thứ mà tôi mất bốn mươi ba năm mới chạm tới.
Từ đó tôi vẫn đi họp. Vẫn nói khi cần nói. Nhưng tôi không giơ tay đầu tiên nữa.
Đôi khi tôi không nói gì cả.
Đôi khi tôi nói ít hơn, ngắn hơn.
Không ai đuổi việc tôi. Không ai quên tôi. Ghế tôi vẫn là ghế tôi.
Chỉ có điều, bây giờ tôi ngồi lên cái ghế đó mà không cần nó xác nhận tôi là ai.
Vợ tôi bảo dạo này tôi khác. Tôi hỏi khác sao. Vợ nói không biết. Chỉ thấy mặt tôi bớt căng.
Tôi cười. Không giải thích.
Có những thứ, giải thích xong cũng không thêm gì.
聖人後其身而身先，外其身而身存
Thánh nhân hậu kỳ thân nhi thân tiên, ngoại kỳ thân nhi thân tồn
Thánh nhân để thân ra sau mà thân ở trước, để thân ra ngoài mà thân được còn.
The sage puts himself last and finds himself first; detaches from himself and preserves himself.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 7
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói thánh nhân để thân ra sau mà thân lại ở trước. Nghe ngược đời. Nhưng nghĩ lại thì đúng. Mười bốn năm ông này giơ tay đầu tiên, nói trước, chen trước. Để làm gì? Để mọi người nhớ. Để cái ghế còn là của mình. Nhưng càng cố đứng trước, càng mệt. Càng mệt, càng phải cố thêm. Vòng lặp. Rồi một ngày ông ngồi lại. Không nói. Không chen. Để người khác đi trước. Và lạ thay, không ai quên ông. Không ai lấy ghế ông. Ông vẫn ở đó. Chỉ là nhẹ hơn. Cái nghịch lý của Lão Tử là vậy. Không phải để thân ra sau vì chiến thuật, vì tính toán. Mà vì khi mình không cần đứng trước nữa, mình mới thực sự có mặt. Con bé bảy tuổi vẽ cái cây không cần người đứng cạnh. Cây vẫn là cây. Ông bốn mươi ba tuổi ngồi im trong phòng họp. Ông vẫn là ông.
Lao Tzu said the sage puts himself last, yet finds himself first. Sounds paradoxical. But think about it. Fourteen years this man raised his hand first, spoke first, pushed to the front. For what? So people would remember him. So his chair would stay his. But the harder he tried to stand at the front, the more exhausted he became. The more exhausted, the harder he had to try. A loop. Then one day he sat back. Didn't speak. Didn't push. Let others go first. And strangely, no one forgot him. No one took his chair. He was still there. Just lighter. That's Lao Tzu's paradox. It's not about putting yourself last as a tactic or calculation. It's that when you no longer need to be at the front, you're truly present for the first time. The seven-year-old drew a tree with no one standing beside it. The tree was still a tree. The forty-three-year-old sat silent in a meeting room. He was still himself.