Cái ghế trống ở bàn ăn tối thứ Bảy
The Empty Chair at Saturday Dinner
Nhà tôi ăn cơm tối thứ Bảy đều đặn hai mươi năm.
Không phải vì gia đình tôi gắn bó lắm. Mà vì ba tôi thích vậy. Ổng nói bữa cơm là bữa cơm, ngồi xuống thì ngồi xuống, không cần nói gì nhiều. Quan trọng là có mặt.
Hồi nhỏ tôi ghét mấy bữa cơm đó. Ngồi im, ăn xong mới được đi chơi. Lớn lên, đi làm xa, tôi hay kiếm cớ không về. Kẹt xe. Tăng ca. Hẹn bạn rồi. Ba không nói gì. Má gọi, tôi nói tuần sau con về. Tuần sau lại tuần sau.
Rồi tôi lấy vợ. Có con. Bận hơn. Bữa cơm thứ Bảy trở thành thứ gì xa lắm, như hồi ức của người khác.
Ba tôi bệnh năm tôi bốn mươi mốt.
Không phải bệnh nặng. Bác sĩ nói tiểu đường, cao huyết áp, uống thuốc đều thì ổn. Tôi yên tâm. Gửi tiền về. Gọi điện mỗi tuần. Hỏi ba uống thuốc chưa. Ba nói rồi. Tôi nói vậy con cúp nghe. Ba nói ừ.
Mỗi cuộc gọi ba phút.
Tôi không biết ba phút đó là bao nhiêu.
Một buổi sáng thứ Năm, má gọi. Giọng má bình thường. Má nói ba đi rồi con.
Tôi không hiểu. Đi đâu?
Má nói ba mất hồi khuya.
Tôi ngồi trên ghế văn phòng. Xung quanh người ta gõ bàn phím. Máy in chạy. Ai đó cười ở phòng bên. Tôi ngồi đó, cầm điện thoại, không khóc.
Tôi lái xe về quê. Ba tiếng trên cao tốc. Tôi không bật nhạc. Không bật gì. Chỉ nghe tiếng gió.
Về tới nhà, tôi thấy bàn ăn.
Sáu cái ghế. Cái ghế đầu bàn, chỗ ba ngồi, vẫn kéo ra một chút. Như thể ổng vừa đứng dậy đi rót nước.
Má ngồi ở bếp. Không khóc. Má nói ba đi nhẹ lắm. Nằm ngủ rồi không dậy.
Tôi nhìn cái ghế. Nhìn lâu.
Đám tang đông. Bà con, hàng xóm, mấy người ba quen ở quán cà phê sáng. Ai cũng nói ba hiền. Ba tốt. Ba sống đàng hoàng.
Tôi đứng đó nghe. Gật đầu. Cảm ơn. Rót nước mời người ta.
Đêm đó, mọi người về hết, tôi ngồi một mình ở bàn ăn.
Sáu cái ghế. Một cái trống.
Tôi mới nhớ ra mình không nhớ bữa cơm cuối cùng với ba là bữa nào.
Có thể là tháng trước. Có thể là hai tháng. Tôi không chắc. Tôi nhớ mình có về, ngồi ăn, nhưng không nhớ ba nói gì. Không nhớ mình nói gì. Có thể tôi đang cầm điện thoại. Có thể tôi đang nghĩ đến công việc thứ Hai.
Tôi không nhớ.
Đó là thứ đau nhất. Không phải ba mất. Mà là tôi đã ở đó, ngồi cạnh ba, mà không thực sự ở đó.
Mấy tuần sau, tôi về lại thành phố. Đi làm. Họp hành. Đưa con đi học. Cuộc sống chạy tiếp.
Nhưng mỗi tối thứ Bảy, khoảng sáu giờ, tôi hay đứng lại một chút. Không làm gì. Chỉ đứng.
Vợ hỏi sao đứng đó. Tôi nói không có gì.
Tôi bắt đầu nấu cơm tối thứ Bảy cho gia đình mình. Không giỏi nấu. Cơm hơi khô. Canh hơi nhạt. Con gái tôi chê, nhưng vẫn ăn.
Tôi không bắt ai ngồi im. Không bắt ai phải có mặt. Nhưng tôi nấu. Mỗi tuần.
Có tuần con gái đi sinh nhật bạn, không ăn ở nhà. Có tuần vợ mệt, ăn qua loa rồi đi nằm. Có tuần chỉ mình tôi ngồi.
Tôi vẫn nấu.
Một tối, con gái tôi hỏi: Ba, sao ba nấu cơm thứ Bảy hoài vậy?
Tôi nói: Ông ngoại con thích vậy.
Nó hỏi: Ông ngoại thích ăn cơm ba nấu hả?
Tôi cười. Không. Ông ngoại thích mọi người ngồi lại với nhau. Cơm ai nấu cũng được.
Nó không hỏi thêm. Ăn xong nó rửa chén. Bình thường nó không rửa.
Tôi ngồi ở bàn. Nhìn cái ghế đối diện. Ghế có người ngồi.
Tôi nghĩ, ba ơi, con hiểu rồi.
Nhưng tôi không nói ra. Vì ba cũng không bao giờ nói.
Ba chỉ ngồi đó. Mỗi thứ Bảy. Hai mươi năm.
Cái ghế bây giờ trống. Nhưng bữa cơm thì vẫn còn.
Tôi không biết nấu cơm ngon. Nhưng tôi biết ngồi xuống.
Chắc vậy là đủ.
Khó khăn làm bền bỉ tâm hồn, giống như sức nặng rèn luyện cơ thể.
Difficulties strengthen the mind, as labor does the body.
— Seneca, Letters to Lucilius
Diễn giải
Interpretation
Seneca nói khó khăn làm bền bỉ tâm hồn, giống như lửa thử vàng. Nghe thì lớn lao. Nhưng thật ra nó giản dị hơn vậy. Ông già ngồi nấu cơm mỗi thứ Bảy. Cơm khô, canh nhạt. Không ai khen. Có khi không ai ăn. Ổng vẫn nấu. Đó không phải kiên cường theo kiểu phim. Không ai đứng dậy hô khẩu hiệu. Không ai vượt qua nghịch cảnh rồi thành công rực rỡ. Đó chỉ là một người đàn ông mất ba, rồi hiểu ra điều ba muốn nói mà không bao giờ nói. Rồi làm lại. Mỗi tuần. Lặng lẽ. Lửa thử vàng không phải ngọn lửa cháy lớn. Đôi khi nó chỉ là cái bếp ga, sáu giờ chiều thứ Bảy, một mình trong bếp, nấu nồi cơm cho những người có thể không về ăn. Nhưng vẫn nấu. Có lẽ bền bỉ là vậy.
Seneca said difficulty strengthens the soul, the way fire tests gold. Sounds grand. But really, it's simpler than that. A middle-aged man cooks dinner every Saturday. Rice too dry, soup too bland. Nobody praises it. Sometimes nobody even shows up. He still cooks. That's not movie-style resilience. Nobody stands up and gives a speech. Nobody overcomes adversity and achieves something spectacular. It's just a man who lost his father, then understood what his father had been saying without ever saying it. Then did it again. Every week. Quietly. Fire testing gold isn't always a roaring blaze. Sometimes it's just a gas stove, six o'clock on a Saturday evening, alone in the kitchen, cooking a pot of rice for people who might not come home to eat. But still cooking. Maybe that's what resilience looks like.