Bảy giờ sáng, tôi đứng chờ thang máy với hai mươi người xa lạ
Seven in the morning, standing in an elevator line with twenty strangers
Bảy giờ mười lăm phút sáng.
Tôi đứng trước thang máy tầng trệt, xếp hàng sau mười mấy người.
Không ai nói gì. Ai cũng nhìn điện thoại. Tôi cũng nhìn điện thoại. Không có gì để đọc, nhưng vẫn nhìn. Vì nhìn lên thì phải gật đầu với ai đó, mà sáng sớm chưa muốn gật đầu với ai.
Thang mở. Mười hai người bước vào. Tôi đứng hàng thứ mười ba. Cửa đóng trước mặt.
Đợi thang tiếp.
Mười lăm năm đi làm, tôi đợi thang máy nhiều hơn đợi bất kỳ ai trong đời.
---
Công ty tôi ở tầng mười bảy. Phòng tôi nằm cuối hành lang, gần nhà vệ sinh. Hồi mới vào tôi ngại vì nó xa, giờ tôi thích vì ít người đi ngang.
Bàn tôi có một cái cây nhựa. Vợ tôi mua, nói để cho có sinh khí. Tôi không nói gì, cắm nó vào góc bàn. Bảy năm rồi nó vẫn xanh, vì nó là nhựa.
Mỗi sáng tôi ngồi xuống, mở máy tính, đọc email. Trả lời email. Họp. Trả lời email nữa. Ăn trưa. Họp. Trả lời email. Về.
Ngày nào cũng vậy. Không tệ. Không tốt. Chỉ là vậy.
---
Hồi ba mươi tuổi tôi nghĩ bốn mươi sẽ khác.
Nghĩ sẽ có vị trí cao hơn. Lương dày hơn. Tiếng nói lớn hơn.
Bốn mươi tới thật. Lương có cao hơn. Vị trí có nhích lên. Nhưng cái cảm giác thì y chang. Sáng dậy, đánh răng, lái xe, đợi thang máy, ngồi vào bàn.
Không ai nói với tôi rằng thành công nó cũng có mùi giống ngày thường.
---
Tuần trước họp cuối quý. Sếp khen phòng tôi. Nói "anh Hùng quản lý tốt, team ổn định, không drama."
Mọi người vỗ tay. Tôi cười, gật đầu.
Về bàn, tôi ngồi nhìn cái cây nhựa.
Team ổn định vì tôi không bao giờ tranh. Ai muốn lên, tôi đẩy lên. Ai muốn chuyển, tôi ký. Ai cần người chịu trận, tôi chịu.
Không phải vì tôi tốt. Tôi chỉ mệt tranh.
Hồi ba mươi hai, tôi tranh một lần. Tranh vị trí với một đồng nghiệp. Tôi thắng. Được lên trưởng nhóm. Anh kia nghỉ việc. Sau đó tôi nghe tin anh ấy qua công ty khác, lương gấp đôi, vui hơn hẳn.
Tôi ngồi ở cái ghế tôi tranh được, nhìn ra cửa sổ, nghĩ: "Mình thắng cái gì?"
Từ đó tôi không tranh nữa.
---
Vợ tôi hay nói tôi hiền quá. Nói người ta dễ bắt nạt.
Có thể đúng. Có lần phòng khác đẩy việc sang, deadline gấp, không ai nhận. Sếp nhìn quanh một vòng rồi nhìn tôi. Tôi nhận.
Về nhà khuya, vợ hỏi sao về trễ. Tôi nói nhiều việc. Vợ nhìn tôi rồi nói: "Anh lúc nào cũng nhiều việc. Mà lương có tăng đâu."
Tôi không nói gì. Vì vợ nói đúng.
Nhưng tôi không biết giải thích sao. Không phải tôi thích chịu thiệt. Tôi chỉ thấy cái việc nó nằm đó, không ai làm, thì tôi làm. Như nước chảy xuống chỗ trũng. Không ai bảo nước chảy xuống, nó tự chảy.
---
Con gái tôi năm nay mười hai.
Hôm trước con hỏi: "Ba ơi, ba thích đi làm không?"
Tôi định nói thích. Nhưng nhìn con, tôi nói: "Không thích cũng không ghét. Đi làm là đi làm."
Con nhìn tôi, mặt hơi buồn. Chắc con muốn nghe câu khác.
Nhưng tôi không muốn nói dối con. Mười hai tuổi, con bắt đầu hiểu được rằng người lớn không phải lúc nào cũng vui.
---
Chiều thứ sáu, tôi ra ban công công ty đứng.
Tầng mười bảy nhìn xuống, xe chạy như kiến. Người đi bộ nhỏ xíu. Ai cũng đang đi đâu đó.
Tôi đứng đó mười phút. Không nghĩ gì. Gió thổi. Trời Sài Gòn nóng nhưng tầng cao có gió.
Mười phút đó là mười phút duy nhất trong ngày tôi không phải trả lời ai.
Không email. Không họp. Không vợ hỏi. Không con hỏi. Không sếp nhìn.
Chỉ có gió.
---
Tôi không biết mình đang sống đúng hay sai. Không biết cái cách tôi không tranh, không giành, không đòi, là khôn hay là dại.
Nhiều lúc đồng nghiệp cũ gọi, khoe vừa mở công ty, vừa mua đất. Tôi chúc mừng. Thật lòng. Rồi tắt máy, ngồi yên.
Tôi bốn mươi ba tuổi. Tài khoản vừa đủ. Nhà trả góp còn tám năm. Con đi học trường bình thường. Vợ đi làm cách nhà sáu cây số.
Đời tôi không có gì để kể trên mạng xã hội.
Nhưng sáng nào tôi cũng dậy. Đánh răng. Lái xe. Đợi thang máy. Ngồi vào bàn. Làm việc. Về nhà. Ăn cơm với vợ con.
Ngày nào cũng vậy.
Tôi không biết gọi đó là gì.
Có thể là sống.
上善若水。水善利萬物而不爭
Thượng thiện nhược thủy. Thủy thiện lợi vạn vật nhi bất tranh
Thiện cao nhất như nước. Nước làm lợi cho vạn vật mà không tranh.
The highest goodness is like water. Water benefits all things and does not compete.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 8
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói nước là thứ tốt nhất. Vì nó nuôi vạn vật mà không tranh giành. Nghe thì đẹp. Nhưng sống như nước thì không ai thấy đẹp đâu. Nước chảy xuống chỗ trũng. Chỗ trũng là chỗ không ai muốn ở. Là cái deadline không ai nhận. Là cái ghế cuối hành lang gần toilet. Là câu "anh làm đi" mà không ai nói cảm ơn. Ông Hùng trong câu chuyện không đọc Lão Tử. Ông ấy chỉ mệt tranh. Rồi tự nhiên sống y như nước mà không biết. Cái hay là nước không bao giờ tự hỏi mình đang chảy đúng hay sai. Nó cứ chảy. Còn người thì hỏi. Hỏi hoài. Hỏi đến lúc đứng trên ban công tầng mười bảy, gió thổi, mới thôi hỏi được mười phút. Mười phút đó, có khi là cả ngày chỉ có bấy nhiêu là thật.
Laozi said water is the highest good. It nourishes all things and never competes. Sounds beautiful. But living like water, nobody sees that as beautiful. Water flows to the lowest place. The lowest place is where nobody wants to be. It's the deadline nobody claims. The desk at the end of the hall near the restroom. The unspoken "you do it" with no thank you attached. Hung in this story never read Laozi. He just got tired of competing. Then somehow ended up living exactly like water without knowing it. The thing about water is it never asks whether it's flowing right or wrong. It just flows. People ask though. Keep asking. Ask until they're standing on a seventeenth-floor balcony, wind blowing, and only then stop asking for ten minutes. Those ten minutes might be the only real thing in the whole day.