Bảy mươi tuổi tôi mới biết mình chưa từng hỏi đúng câu hỏi

Tôi bảy mươi mốt tuổi.

Sáng nào cũng dậy lúc năm giờ. Không cần đồng hồ. Cơ thể nó tự biết. Già rồi, ngủ không sâu, mà cũng không cần sâu nữa.

Pha ấm trà. Ngồi ngoài hiên. Nhìn con hẻm còn tối. Chờ ánh sáng lên từ từ.

Hồi trẻ tôi không bao giờ ngồi không như vậy. Ngồi không là phí. Là thua. Là người ta đi hết rồi mình còn đứng đó.

Tôi lớn lên ở Gò Vấp. Nhà bảy người. Ba tôi chạy xe ba gác. Má bán xôi. Tôi là con thứ ba, đứa đầu tiên trong nhà biết đọc chữ trôi chảy.

Má nói: "Mày học đi. Học rồi đời khác."

Tôi tin. Tin thiệt.

Học. Đậu. Đi làm. Lương đầu tiên ba trăm ngàn. Đưa má hết. Má khóc. Tôi nghĩ: đây là ý nghĩa.

Rồi lương lên. Rồi cưới vợ. Rồi có con. Rồi mua đất. Rồi xây nhà. Mỗi lần xong một cái, tôi nghĩ: đây là ý nghĩa.

Bốn mươi tuổi, tôi làm phó phòng. Người ta gọi "anh Sáu" một cách kính trọng. Đi đâu cũng có người chào. Tôi nghĩ: đây là ý nghĩa.

Năm mươi tuổi, con gái lớn đi du học. Con trai nhỏ vào đại học. Vợ nói: "Mình cực mấy chục năm, giờ được rồi." Tôi nghĩ: đây là ý nghĩa.

Sáu mươi tuổi, tôi về hưu. Người ta tặng bằng khen. Chụp hình. Bắt tay. Hôm đó tôi cười suốt.

Hôm sau tôi thức dậy lúc năm giờ. Không có ai chờ tôi ở đâu hết.

Lần đầu tiên trong đời, tôi ngồi không mà không biết phải làm gì.

---

Mấy tháng đầu sau khi về hưu, tôi kiếm việc. Không phải vì thiếu tiền. Mà vì thiếu chỗ để đi.

Tôi đi tập thể dục buổi sáng. Đi uống cà phê với mấy ông bạn già. Nói chuyện chính trị. Nói chuyện con cháu. Nói chuyện bệnh.

Rồi về. Rồi ngồi. Rồi chiều. Rồi tối.

Vợ tôi nói: "Ông kiếm cái gì mà làm đi. Ở nhà hoài bứt rứt."

Tôi trồng cây. Tôi nuôi cá. Tôi đọc sách. Tôi viết hồi ký, viết được mười trang rồi bỏ.

Không phải vì chán. Mà vì viết tới đoạn giữa đời, tôi nhận ra mình không biết kể cái gì.

Tôi kể sự kiện thì được. Năm nào làm gì, ở đâu, lương bao nhiêu. Nhưng kể ý nghĩa thì không.

Tôi ngồi nhìn trang giấy trắng. Tự hỏi: mấy chục năm qua, cái nào là thiệt?

---

Con gái tôi gọi điện từ Úc. Nó hỏi: "Ba khỏe không?"

Tôi nói khỏe.

Nó hỏi: "Ba có vui không?"

Tôi im một lúc. Nói: "Vui chứ."

Nó không hỏi thêm. Tôi cũng không nói thêm.

Nhưng tối đó tôi nằm nghĩ. Câu hỏi đó, cả đời tôi chưa ai hỏi. Mà tôi cũng chưa tự hỏi.

Hồi nhỏ, câu hỏi là: làm sao thoát nghèo? Hồi trẻ, câu hỏi là: làm sao thăng tiến? Hồi trung niên, câu hỏi là: làm sao lo đủ cho con? Hồi sắp hưu, câu hỏi là: làm sao để lại cái gì?

Không có câu nào là: mình có vui không?

Không có câu nào là: mình đang sống cái gì?

---

Tôi nhớ ba tôi. Ông mất năm tôi bốn mươi lăm. Mất ở bệnh viện quận. Giường bệnh cũ, quạt trần kêu cọt kẹt.

Trước khi mất, ông nắm tay tôi. Nói: "Sáu à, ba không có gì để lại cho mày."

Tôi nói: "Ba để lại nhiều rồi."

Ông lắc đầu. Mắt ông nhìn lên trần nhà. Ông nói nhỏ lắm, tôi phải ghé sát mới nghe: "Ba chạy cả đời mà không biết chạy đi đâu."

Hồi đó tôi nghĩ ông nói vì mệt. Vì thuốc. Vì sắp đi.

Bây giờ tôi bảy mươi mốt. Tôi hiểu.

---

Tôi không nói mấy chục năm đó là phí. Không phải. Con tôi ăn học đàng hoàng. Vợ tôi không phải khổ. Nhà cửa tươm tất. Tôi không nợ ai.

Nhưng mà.

Tất cả những thứ đó, tôi làm vì phải làm. Vì đó là thứ đời bày ra trước mặt. Vì ai cũng làm vậy. Vì không làm thì mình là gì?

Tôi chưa bao giờ dừng lại hỏi: mình muốn gì?

Không phải muốn cái gì để mua. Mà muốn sống kiểu gì.

Tôi chưa bao giờ hỏi câu đó. Một lần cũng không.

---

Gần đây tôi hay ngồi ngoài hiên lâu hơn. Không làm gì. Nhìn con hẻm sáng lên. Nghe tiếng xe máy đầu tiên chạy qua. Nghe mấy bà bán hàng rong kéo xe.

Vợ tôi nói: "Ông ngồi đó hoài, nghĩ gì?"

Tôi nói: "Không nghĩ gì."

Mà thiệt. Không nghĩ gì. Lần đầu tiên trong đời, tôi ngồi mà không cần nghĩ. Không cần tính. Không cần lo. Không cần chứng minh.

Lạ lắm. Cả đời tôi thêm. Thêm bằng cấp. Thêm chức vụ. Thêm tài sản. Thêm trách nhiệm. Thêm lo. Thêm mệt.

Bây giờ tôi ngồi đây, tay cầm chén trà, không có gì phải thêm nữa.

Mà tôi thấy nhẹ.

Nhẹ hơn hồi lãnh lương đầu tiên. Nhẹ hơn hồi mua được nhà. Nhẹ hơn hồi con đậu đại học.

Tôi không biết gọi cái này là gì. Có phải ý nghĩa không, tôi cũng không biết.

Nhưng mà, lần đầu tiên, tôi không cần nó phải là gì hết.

---

Ba tôi chạy cả đời mà không biết chạy đi đâu.

Tôi cũng vậy.

Khác một chỗ: tôi còn ngồi được ở đây, ngoài hiên, lúc trời chưa sáng, để biết điều đó.