Bảy mươi tuổi tôi mới biết mình không giống ai
At Seventy I Finally Knew I Was Never Like Anyone
Hồi nhỏ tôi hay đứng ngoài sân trường nhìn mấy đứa chơi đá cầu.
Không phải tôi không biết chơi. Tôi đá được. Cũng khá.
Nhưng tôi không muốn vô.
Tôi thích đứng nhìn. Thích nghe tiếng cầu rơi xuống đất. Thích thấy mấy đứa cười, la, giành nhau. Tôi thấy cái đó đẹp. Nhưng tôi không muốn ở trong đó.
Hồi đó tôi nghĩ mình bị sao.
Lớn lên, đi làm, tôi cũng y vậy.
Cơ quan tổ chức liên hoan, tôi đi. Ngồi góc bàn, ăn, cười khi người ta cười, gật đầu khi người ta nói. Xong rồi về.
Không ai ghét tôi. Cũng không ai nhớ tôi.
Vợ tôi hay nói: "Ông lạ lắm. Đi đâu cũng được người ta mời, mà về nhà thì như chưa đi."
Tôi không biết giải thích sao. Tôi đi vì phải đi. Nhưng tôi không ở lại trong cái không khí đó. Người tôi có mặt, nhưng cái gì đó bên trong thì đã đi từ lâu.
Năm bốn mươi lăm tuổi, tôi được đề bạt lên phó phòng.
Mọi người chúc mừng. Vợ tôi vui. Con tôi vui.
Tôi ngồi ở bàn làm việc mới, nhìn ra cửa sổ, thấy trống.
Không phải buồn. Không phải thất vọng. Chỉ là trống. Như mặc một cái áo vừa người mà không phải của mình.
Tôi làm phó phòng được bảy năm. Làm tốt. Không ai phàn nàn. Nhưng tôi biết, cái chức đó không phải tôi muốn. Tôi nhận vì nó đến. Như nhận một món quà mình không đặt.
Năm sáu mươi tuổi, tôi nghỉ hưu.
Ngày đầu tiên ở nhà, tôi ngồi ngoài ban công từ sáng đến trưa. Vợ tôi hỏi: "Ông ngồi làm gì?"
Tôi nói: "Ngồi."
Bà ấy lắc đầu, đi vô bếp.
Nhưng tôi thấy khỏe. Lần đầu tiên trong mấy chục năm, tôi không phải đi đâu, không phải cười với ai, không phải gật đầu theo nhịp người khác.
Tôi bắt đầu trồng cây.
Không phải cây gì đặc biệt. Mấy chậu bạc hà, húng quế, ớt. Tôi tưới nước mỗi sáng. Ngồi nhìn nó lớn. Có hôm ngồi cả tiếng chỉ nhìn một cái lá.
Con trai tôi về thăm, thấy vậy nói: "Ba có buồn không? Hay con đăng ký cho ba đi sinh hoạt câu lạc bộ hưu trí?"
Tôi nói: "Không buồn. Ba thích vầy."
Nó nhìn tôi, không hiểu.
Tôi biết nó lo. Nó nghĩ ông già ngồi một mình suốt ngày là cô đơn. Là trầm cảm. Là cần ai đó kéo ra ngoài.
Nhưng tôi không cô đơn.
Tôi chỉ khác.
Tôi khác từ hồi bảy tuổi đứng ngoài sân trường. Khác từ hồi ngồi góc bàn liên hoan. Khác từ hồi nhận chức phó phòng mà lòng trống không.
Chỉ là hồi đó tôi chưa biết gọi tên cái khác đó.
Tôi cứ nghĩ mình thiếu. Thiếu hòa đồng. Thiếu nhiệt tình. Thiếu cái gì đó mà người bình thường có.
Mấy chục năm tôi cố bù.
Cố đi liên hoan cho đủ. Cố cười cho giống. Cố nhận việc cho vừa lòng người ta. Cố làm một người bình thường trong mắt mọi người.
Mệt.
Mệt mà không biết mình mệt.
Đến khi nghỉ hưu, ngồi một mình ngoài ban công, tưới mấy chậu bạc hà, tôi mới hiểu.
Tôi không thiếu gì cả.
Tôi chỉ khác.
Và cái khác đó không phải lỗi.
Bảy mươi tuổi, bạn bè cũ gọi điện rủ đi uống trà. Tôi đi. Ngồi nghe. Cười khi vui. Im khi không có gì nói.
Nhưng khác một điều. Tôi không cố nữa.
Không cố hòa vào. Không cố thuộc về. Không cố giống ai.
Tôi ngồi đó, là tôi.
Ông bạn già hỏi: "Ông sao mà lúc nào cũng bình bình vậy? Không thấy ông buồn, mà cũng không thấy ông vui dữ."
Tôi cười. Nói: "Ừ, tao cũng không biết. Chắc tao vậy."
Về nhà, tôi ngồi ban công.
Chậu ớt ra trái rồi. Nhỏ xíu, đỏ au.
Tôi nhìn nó. Nó cũng không giống mấy cây ớt nhà hàng xóm. Trái ít, cây nhỏ, lá hơi vàng.
Nhưng nó là cây ớt của tôi.
Nó lớn theo kiểu của nó.
Tôi cũng vậy.
我獨異於人，而貴食母
Ngã độc dị ư nhân, nhi quý thực mẫu
Riêng ta khác mọi người, vì ta quý Mẹ nuôi muôn loài.
I alone am different from others — I value being nourished by the Mother.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 20
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói ổng khác mọi người, vì ổng quý Mẹ nuôi dưỡng muôn loài. Nghe cao siêu, nhưng nôm na là vầy: trong khi thiên hạ chạy theo cái sáng, cái rõ, cái đông vui, thì có người lại thấy mình ở chỗ khác. Chỗ im. Chỗ lặng. Chỗ mà người ta nhìn vô thấy trống, nhưng người ở trong thấy đầy. Ông già trong chuyện cũng vậy. Bảy mươi năm sống giữa người ta mà lúc nào cũng thấy mình đứng ngoài. Không phải vì ghét ai. Không phải vì kiêu. Chỉ là cái nhịp bên trong ổng nó khác. Chậm hơn. Im hơn. Mà cái khác đó, mấy chục năm ổng tưởng là lỗi. Cố sửa. Cố bù. Cố giống người ta. Đến lúc ngồi xuống, tưới mấy chậu bạc hà, mới thấy: không phải lỗi. Là mình. Từ đầu tới giờ, chỉ là mình.
Laozi said he was different from everyone because he valued the nurturing Mother. Sounds lofty, but stripped down it means this: while the world chases what's bright, clear, and crowded, some people find themselves elsewhere. In the quiet. In the still. In a place others see as empty, but the one inside sees as full. The old man in this story is the same. Seventy years among people, always feeling like he was standing outside. Not because he hated anyone. Not out of arrogance. His inner rhythm was just different. Slower. Quieter. And that difference, for decades he thought it was a defect. Tried to fix it. Tried to compensate. Tried to match everyone else. Until he finally sat down, watered some mint, and realized: it was never a defect. It was just him. From the very beginning, it was always just him.