Bảy mươi tuổi, tôi mới hiểu mình chưa bao giờ đứng yên

Tôi bảy mươi tuổi.

Sáng nay tôi ngồi uống trà ở ban công. Trà móc câu. Ấm đất cũ, cái ấm bà nhà tôi mua từ hồi mới cưới. Bốn mươi sáu năm rồi.

Cái ấm vẫn vậy. Nhưng trà thì khác. Nước thì khác. Tay tôi rót cũng khác. Hồi ba mươi, tôi rót một tay, mắt nhìn chỗ khác, đầu nghĩ chuyện cơ quan. Bây giờ tôi phải hai tay, từ từ, nhìn vòi ấm cho nước không tràn.

Cùng một động tác. Nhưng không còn là cùng một người.

Tôi nghĩ về chuyện này nhiều dạo gần đây. Không phải vì buồn. Không phải vì sắp chết. Chỉ vì rảnh. Và vì rảnh nên mới thấy.

---

Hồi hai mươi tuổi, tôi rời quê lên Sài Gòn.

Ba tôi đưa ra bến xe. Ổng không nói gì. Tôi cũng không nói gì. Hai cha con đứng chờ xe, nhìn ra đường, im lặng như hai người lạ tình cờ đứng cạnh nhau.

Xe tới. Tôi bước lên. Quay lại nhìn, ba tôi đã quay đi rồi.

Tôi nghĩ lúc đó mình thay đổi. Rời quê, lên thành phố, bắt đầu cuộc đời mới. Tôi tin như vậy suốt mấy chục năm.

Nhưng bây giờ nhìn lại, tôi thấy mình không thay đổi gì cả. Tôi vẫn là thằng con trai đứng ở bến xe, không biết nói gì với ba. Chỉ là bến xe đổi thành bệnh viện, thành nhà tang lễ, thành phòng khách nhà mình lúc con cái về thăm.

Vẫn đứng đó. Vẫn im.

---

Năm ba mươi lăm, tôi được đề bạt phó phòng.

Ai cũng chúc mừng. Vợ tôi nấu cơm ngon hơn mọi ngày. Mấy đứa em gọi điện. Tôi ngồi giữa bàn nhậu, cười, cụng ly, nói mấy câu khiêm tốn.

Tôi nghĩ mình đã khác. Đã đi lên. Đã trưởng thành.

Nhưng tối đó, nằm xuống, tôi vẫn thấy sợ. Sợ y như hồi mới lên Sài Gòn, nằm trọ, nghe tiếng xe ngoài đường mà không ngủ được. Sợ không đủ giỏi. Sợ người ta thấy mình dở. Sợ một ngày nào đó bị lộ ra là mình chẳng biết gì.

Cái sợ đó không đi đâu cả. Nó chỉ mặc áo khác.

---

Năm bốn mươi tám, ba tôi mất.

Tôi bay về quê. Đứng trước quan tài. Nhìn mặt ba.

Mọi người khóc. Tôi không khóc. Không phải vì mạnh mẽ. Mà vì tôi không biết khóc kiểu gì. Tôi đứng đó, tay chắp, mặt cứng, y như hồi đứng ở bến xe năm hai mươi tuổi.

Ba mươi năm. Không thay đổi được cái gì.

Sau đám tang, tôi ngồi ở hiên nhà cũ. Cái hiên xi măng, chỗ ba hay ngồi hút thuốc. Tôi không hút thuốc. Nhưng tôi ngồi đúng chỗ đó. Nhìn ra vườn.

Và tôi hiểu một điều. Ba tôi cũng vậy. Ổng cũng không thay đổi. Ổng cũng là thằng con trai mười tám tuổi nào đó, sợ hãi, không biết nói gì, mặc cái vỏ đàn ông suốt cả đời.

Chúng tôi giống nhau đến mức đáng sợ. Và cả hai đều nghĩ mình đã khác đi.

---

Năm sáu mươi, tôi nghỉ hưu.

Ngày đầu tiên ở nhà, tôi không biết làm gì. Bốn mươi năm đi làm, tôi quen thức dậy có chỗ đến. Bây giờ thức dậy, không có chỗ nào cần tôi.

Vợ tôi nói: "Ông trồng cây đi."

Tôi trồng. Mấy chậu ớt, chậu rau thơm, cây chanh nhỏ.

Mấy tháng đầu, tôi chăm lắm. Tưới đúng giờ. Bón phân đúng ngày. Đọc sách về cách trồng.

Rồi tôi nhận ra mình đang làm y như đi làm. Đặt mục tiêu. Đo lường. Kiểm soát.

Cây chanh không cần tôi kiểm soát. Nó lớn theo cách của nó. Có lúc ra trái, có lúc không. Có nhánh héo, có nhánh mới mọc.

Tôi nhìn cây chanh mà thấy xấu hổ. Nó thay đổi mỗi ngày mà không cần cố. Tôi cố cả đời mà vẫn ngồi đây, vẫn sợ, vẫn im, vẫn không biết nói gì với người mình thương.

---

Bảy mươi tuổi. Sáng nay.

Con gái tôi gọi điện. Nó hỏi: "Ba khỏe không?"

Tôi nói: "Khỏe."

Nó hỏi: "Ba ăn gì chưa?"

Tôi nói: "Ăn rồi."

Im lặng. Nó chờ tôi nói thêm. Tôi không biết nói gì.

Rồi nó nói: "Thôi ba nghỉ ngơi đi. Con gọi lại."

Tôi cúp máy. Ngồi nhìn cái ấm trà.

Bốn mươi sáu năm. Cái ấm sứt miệng rồi. Nắp hơi lệch. Nhưng vẫn giữ nhiệt tốt.

Tôi cũng sứt. Cũng lệch. Nhưng vẫn còn đây.

Và lần đầu tiên, tôi hiểu rằng thay đổi không phải là trở thành người khác. Không phải là sửa được cái sợ, cái im lặng, cái vụng về.

Thay đổi là nhìn thấy mình vẫn vậy. Và không chạy nữa.

Tôi rót thêm trà. Hai tay. Từ từ.

Nước hơi nguội rồi. Nhưng không sao.

Tôi gọi lại cho con gái.

"Con à. Ba muốn nói là ba nhớ con."

Im lặng bên kia.

Rồi nó khóc.

Tôi cũng không biết nói gì thêm. Nhưng lần này tôi không cúp máy.