Bảy mươi tuổi, tôi vẫn không biết cách nói chuyện phiếm
Seventy years old and I still don't know how to make small talk
Hồi nhỏ, má tôi hay nói: "Con này lạ. Ai nói gì cũng ngồi im."
Má nói vậy trước mặt hàng xóm. Mấy bà cười. Tôi cũng cười theo, không biết cười vì gì.
Lớn lên, đi học, đi lính, đi làm. Ở đâu tôi cũng là người đứng ngoài rìa.
Không phải tôi ghét ai. Tôi chỉ không biết nói.
Mấy người đàn ông khác ngồi uống trà, kể chuyện vợ con, chửi thời tiết, bàn chuyện hàng xóm. Tôi ngồi nghe. Thỉnh thoảng gật đầu. Rồi về.
Họ không ghét tôi. Nhưng cũng không ai nhớ tôi.
Năm ba mươi tuổi, tôi cưới vợ. Bà ấy nói nhiều. Tôi nghĩ vậy là tốt. Một người nói, một người nghe.
Nhưng bà ấy không cần người nghe. Bà ấy cần người đáp lại.
Tối nào bà cũng kể chuyện cơ quan. Ai nói gì, ai làm gì, ai sai ai đúng. Tôi ngồi nghe, gật đầu. Bà hỏi: "Ông nghĩ sao?" Tôi nói: "Ừ, vậy cũng được."
Bà nhìn tôi. Cái nhìn đó tôi nhớ mãi. Không giận. Không buồn. Chỉ là thất vọng.
Bà nói: "Sống với ông như sống một mình."
Tôi không biết trả lời sao. Vì bà nói đúng.
Con gái tôi lớn lên giống má nó. Nhanh nhẹn, hoạt bát, đi đâu cũng có bạn. Nó thương tôi, nhưng không hiểu tôi. Mỗi lần về nhà, nó ôm tôi rồi quay sang nói chuyện với má nó cả tiếng đồng hồ. Tôi ngồi xem ti vi. Không ai thấy có gì lạ.
Năm sáu mươi, tôi nghỉ hưu. Cơ quan tổ chức tiệc chia tay. Ba mươi người ngồi quanh bàn. Người ta nâng ly, chúc sức khỏe, nói mấy câu xã giao. Tôi cảm ơn. Ai cũng cười.
Rồi tôi về nhà. Sáng hôm sau thức dậy, không ai gọi. Không ai nhắn.
Ba mươi năm đi làm chung, mà khi tôi rời đi, cái ghế trống đó được lấp đầy trong một tuần. Không ai nhớ.
Tôi không giận. Tôi hiểu. Vì tôi cũng không nhớ ai.
Bà nhà tôi mất năm ngoái. Đột ngột. Sáng còn đi chợ, chiều nằm viện, tối không qua khỏi.
Đám tang đông lắm. Bạn bè bà ấy, đồng nghiệp cũ, hàng xóm. Ai cũng khóc. Ai cũng kể chuyện về bà ấy. Bà ấy tốt lắm, bà ấy vui lắm, bà ấy giúp tôi hồi đó.
Tôi đứng đó. Nghe. Gật đầu.
Có người hỏi: "Bác có muốn nói gì không?"
Tôi lắc đầu.
Không phải tôi không muốn. Tôi không biết nói gì.
Bốn mươi năm sống chung, tôi thương bà ấy. Nhưng tôi chưa bao giờ nói ra. Không phải vì giấu. Mà vì tôi không có cái khả năng đó. Cái khả năng biến thứ ở trong ngực thành lời.
Sau đám tang, con gái dọn phòng. Nó tìm được cuốn sổ của bà. Bà viết nhật ký.
Con gái đọc cho tôi nghe một đoạn. Bà viết: "Ông ấy không nói gì bao giờ. Nhưng mỗi tối ông ấy đều rót nước để sẵn đầu giường cho tôi. Bốn mươi năm không thiếu đêm nào. Chắc đó là cách ông ấy nói thương."
Tôi ngồi im. Lâu lắm.
Con gái ôm tôi. Nó khóc. Tôi không khóc. Không phải vì không buồn. Mà vì nước mắt tôi cũng giống lời nói của tôi. Nó ở đâu đó bên trong, không chịu ra.
Bây giờ tôi bảy mươi. Sống một mình.
Sáng dậy, pha trà, ngồi ngoài hiên. Nhìn xe chạy. Nhìn người đi. Thỉnh thoảng hàng xóm chào, tôi gật đầu.
Con gái tuần nào cũng gọi. Nó hỏi: "Ba có buồn không?" Tôi nói: "Không."
Nó không tin. Nhưng tôi nói thật.
Tôi không buồn. Tôi chỉ lạ.
Bảy mươi năm sống trên đời, tôi chưa bao giờ thuộc về một nhóm nào. Chưa bao giờ có "hội" nào gọi tôi bằng biệt danh. Chưa bao giờ ai kể chuyện mà bắt đầu bằng "Hồi đó tao với ổng..."
Tôi đi qua cuộc đời như người đi ngang. Ai cũng thấy. Không ai nhớ.
Hồi trẻ, điều đó làm tôi đau. Tôi nghĩ mình thiếu cái gì đó. Cái gì đó mà người ta có mà mình không có.
Bây giờ tôi không nghĩ vậy nữa.
Tôi chỉ là vậy. Một người ít lời. Một người đứng ngoài rìa. Không phải vì chọn, mà vì sinh ra đã vậy.
Bà nhà tôi hiểu. Cuốn sổ đó chứng minh. Bà hiểu mà không cần tôi giải thích.
Vậy là đủ rồi.
Mỗi tối, tôi vẫn rót ly nước để đầu giường. Bên kia giường không có ai. Nhưng tôi vẫn rót.
Thói quen bốn mươi năm, bỏ không được.
Hay là tôi không muốn bỏ.
俗人昭昭，我獨昏昏。俗人察察，我獨悶悶
Tục nhân chiêu chiêu, ngã độc hôn hôn. Tục nhân sát sát, ngã độc muộn muộn
Người đời sáng chói, riêng ta mờ mịt. Người đời phân biện, riêng ta hỗn độn.
The common people are bright and clear; I alone am dim and dull. The common people are sharp and clever; I alone am muddled.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 20
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói người đời sáng chói, riêng ta mờ mịt. Người đời rành rẽ, riêng ta đục ngầu. Nghe như than thở, nhưng không phải. Ông già bảy mươi tuổi này, cả đời đứng ngoài rìa. Không phải vì ghét đám đông. Không phải vì kiêu. Ông chỉ không biết cách chen vào. Người ta sáng chói, nghĩa là người ta biết cách nói, cách cười, cách làm cho người khác nhớ. Còn ông thì mờ. Đi qua đâu cũng như gió. Không ai ghét, không ai nhớ. Nhưng Lão Tử không nói mờ mịt là xấu. Ông nói đó là cách tồn tại khác. Nước đục thì lắng xuống, rồi cũng trong. Không cần ai công nhận. Ông già này rót nước đầu giường bốn mươi năm. Không nói một lời. Bà vợ hiểu. Vậy thôi. Không cần sáng chói. Mờ mịt mà có người hiểu, là đủ rồi.
Laozi said the people of the world are bright and shining, only I am dim. The people are sharp and clear, only I am muddled. It sounds like a complaint, but it's not. This seventy-year-old man spent his whole life at the edge. Not because he hated the crowd. Not out of arrogance. He just didn't know how to join in. Other people shine, meaning they know how to speak, how to laugh, how to make others remember them. He was dim. Passing through like wind. Nobody disliked him, nobody remembered him. But Laozi never said being dim was bad. He said it was a different way of existing. Muddy water settles and becomes clear. No recognition needed. This old man poured a glass of water on the nightstand every night for forty years. Never said a word. His wife understood. That's all. You don't need to shine. Being dim, and having someone who understands, that's enough.