Bộ vest tôi mặc đi họp lớp
The Suit I Wore to the Class Reunion
Tôi mua bộ vest đó ba ngày trước buổi họp lớp.
Bảy triệu hai. Tiền để dành mua cái máy lọc nước cho nhà. Vợ hỏi mua gì mà rút tiền, tôi nói đóng tiền bảo hiểm xe.
Nói dối lần đầu thì ngượng. Lần hai thì quen.
Họp lớp hai mươi năm. Nhóm chat bắt đầu sôi lên từ hai tháng trước. Ai cũng hỏi nhau bây giờ làm gì, ở đâu. Không ai hỏi thẳng lương bao nhiêu, nhưng cách hỏi thì ai cũng hiểu.
"Ê mày giờ chạy xe gì?" "Cho con học trường nào?" "Nhà bên quận mấy?"
Tôi đọc tin nhắn mà bụng cứ thắt lại.
Tôi bốn mươi ba tuổi. Làm quản lý kho cho một công ty nhỏ ở Bình Dương. Lương mười tám triệu. Vợ bán đồ ăn sáng trước nhà, mỗi tháng được thêm chục triệu. Hai đứa con, một đứa lớp 8, một đứa lớp 4. Nhà thuê.
Không nghèo. Nhưng đứng cạnh thằng Phú bây giờ có ba cái showroom ô tô, hay con Hạnh làm giám đốc chi nhánh ngân hàng, thì tôi thấy mình nhỏ lại.
Cái cảm giác đó kỳ lắm. Bình thường đi làm, về nhà, cơm nước, tôi không nghĩ gì. Nhưng cái nhóm chat đó như tấm gương ai đặt trước mặt, bắt tôi phải nhìn.
Tôi bắt đầu chuẩn bị.
Mượn xe thằng em vợ. Nó có con Camry 2020, sạch sẽ, đủ sang mà không quá lố. Tôi nói mượn đi công chuyện hai ngày.
Rồi cái vest. Tôi đi qua mấy tiệm ở Nguyễn Trãi, thử đi thử lại. Cuối cùng chọn bộ màu xanh đen, vải mịn, mặc vào thấy mình khác hẳn. Người bán hàng khen "anh mặc đẹp quá". Tôi biết họ khen ai cũng vậy, nhưng vẫn thấy vui.
Tối hôm đó tôi thử vest, đứng trước gương trong phòng ngủ. Vợ đi ngang thấy, hỏi vest ở đâu. Tôi nói mượn của đồng nghiệp.
Lại nói dối. Lần thứ ba.
Vợ nhìn tôi một lúc rồi đi ra. Không nói gì. Cái nhìn đó tôi nhớ đến giờ.
---
Hôm họp lớp, tôi đến sớm mười lăm phút.
Đậu xe ở chỗ dễ thấy. Bước vào, bắt tay, cười. Mọi người khen "trẻ quá", "thành đạt quá". Tôi cười, nói đại vài câu.
Thằng Phú đến bằng con Mercedes. Nó vẫn vậy, giọng to, cười lớn, vỗ vai mọi người. Con Hạnh đến muộn, váy đầm, tóc uốn, đi giày cao gót kêu lộc cộc trên sàn gạch.
Tôi ngồi vào bàn, gọi bia, bắt đầu nói chuyện.
Nửa tiếng đầu thì vui thật. Gặp lại mấy đứa hai mươi năm, nhắc chuyện cũ, cười ngả nghiêng. Thằng Tuấn hồi đó hay quay bài, giờ làm thầy giáo. Con Lan hay khóc nhè, giờ bán bất động sản, nói chuyện sắc hơn dao.
Nhưng rồi câu chuyện bắt đầu chuyển.
"Tao mới mua miếng đất ở Nhơn Trạch." "Con tao đang học trường quốc tế." "Năm ngoái đi Nhật, năm nay tính đi Âu."
Mỗi câu như một viên đá nhỏ ném vào ngực.
Tôi không ganh. Tôi biết mỗi người mỗi cảnh. Nhưng cái miệng tôi tự động phản ứng.
"Tao cũng đang tính mua đất." "Con tao cũng học trường tốt." "Cuối năm tao đi Hàn."
Nói xong câu nào, bụng tôi nặng thêm câu đó.
Tôi không định nói dối. Nó tự ra. Như phản xạ. Như cơ thể tự biết phải che cái gì đó lại, không được để hở.
---
Khoảng 9 giờ tối, tôi ra ngoài hút thuốc.
Đứng ở ban công nhà hàng, nhìn xuống bãi xe. Con Camry mượn nằm giữa mấy cái xe xịn hơn. Bộ vest bảy triệu hai bắt đầu nóng, vải dính vào lưng.
Thằng Đạt ra đứng cạnh. Đạt hồi đó học giỏi nhất lớp, ai cũng nghĩ nó sẽ thành tiến sĩ hay gì đó ghê lắm. Giờ nó mở tiệm sửa xe máy ở Long An.
Nó hút thuốc, im một lúc rồi nói:
"Tao suýt không đi hôm nay."
"Sao?"
"Ngại. Tao biết vô là mọi người hỏi giờ làm gì. Tao nói sửa xe máy, mặt mấy đứa sẽ thay đổi. Không phải khinh, nhưng cái kiểu im một nhịp rồi mới nói 'ờ cũng tốt'. Mày biết cái nhịp đó không?"
Tôi biết. Tôi biết rõ lắm.
"Rồi sao mày vẫn đi?"
Nó phả khói, nhìn ra xa.
"Tao nghĩ, nếu tao không dám đi vì sợ mấy đứa nghĩ gì, thì tao sống cho ai? Tao sửa xe, vợ con tao đủ ăn, tao ngủ ngon. Vậy là được rồi."
Nó nói nhẹ lắm. Không có vẻ gì đang cố tỏ ra mạnh mẽ. Nó nói như nói chuyện thời tiết.
Tôi nhìn xuống bộ vest của mình. Rồi nhìn nó. Nó mặc cái áo polo cũ, quần jean, dép lê.
Tôi thấy giữa hai đứa, đứa nào đang đứng vững hơn.
---
Về nhà lúc 11 giờ đêm.
Vợ còn thức, ngồi ở bàn bếp cuộn chả giò chuẩn bị cho sáng mai. Tôi cởi vest, treo lên ghế.
Vợ hỏi: "Vui không?"
Tôi định nói vui. Nhưng nhìn tay vợ lấm bột, nhìn cái bếp nhỏ, nhìn bộ vest treo trên ghế, tôi nói:
"Vest đó anh mua. Bảy triệu hai. Tiền máy lọc nước."
Vợ dừng tay. Nhìn tôi. Không giận. Không buồn. Chỉ nhìn.
Rồi nói: "Em biết."
"Sao biết?"
"Anh đâu có đồng nghiệp nào mặc vest."
Tôi ngồi xuống cạnh vợ. Không nói gì. Hai đứa ngồi trong cái bếp nhỏ, một đứa cuộn chả giò, một đứa cởi cái mặt nạ bảy triệu hai.
Tôi không biết mình sẽ thay đổi gì sau đêm đó. Có thể lần họp lớp sau tôi vẫn mượn xe, vẫn mua vest. Tôi không chắc.
Nhưng đêm đó, ngồi trong bếp, tôi thấy nhẹ hơn một chút.
Cái nhẹ của người vừa đặt một thứ gì đó xuống. Dù chỉ một lúc.
企者不立，跨者不行
Xí giả bất lập, khoa giả bất hành
Kiễng chân thì không đứng vững, xoạc chân thì không bước được.
He who stands on tiptoe cannot stand firm; he who strides wide cannot walk far.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 24
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói kiễng chân thì không đứng vững. Nghe thì đơn giản, ai chẳng biết. Nhưng sống thì khác. Kiễng chân là khi mày cố với lên cái vị trí không phải của mày. Không phải vì mày kém, mà vì mày đang đứng bằng ngón chân thay vì bằng cả bàn chân. Cái vest bảy triệu hai là kiễng chân. Con xe mượn là kiễng chân. Mấy câu nói dối trong bàn nhậu cũng là kiễng chân. Nhìn thì cao hơn thật. Nhưng đứng được bao lâu? Mỏi thì phải hạ xuống, mà hạ xuống thì thấy mình thấp hơn lúc trước. Vì lúc trước mày đứng bình thường, không thấy thấp. Giờ kiễng rồi hạ, mới thấy. Thằng Đạt nó không kiễng. Nó đứng bằng cả bàn chân, bằng đôi dép lê, bằng cái tiệm sửa xe của nó. Nhìn thì thấp, nhưng vững. Còn đứng vững hay kiễng tiếp, thì tự mình biết.
Lao Tzu said those who stand on tiptoe cannot stand firm. Sounds simple. Everyone knows that. But living it is different. Standing on tiptoe is when you stretch to reach a position that isn't yours. Not because you're lesser, but because you're balancing on your toes instead of your whole feet. The seven-million-dong suit is tiptoe. The borrowed car is tiptoe. Those lies at the dinner table are tiptoe. You look taller, sure. But how long can you hold it? When your legs get tired and you come back down, you feel shorter than before. Because before, standing normally, you never felt short. It's only after tiptoeing and coming back down that you notice. Dat didn't tiptoe. He stood on his whole feet, in his sandals, with his motorbike repair shop. Looked shorter, but he was steady. Whether to stand firm or keep tiptoeing. Only you know that.