Bộ vest tôi mặc hôm họp lớp
The Suit I Wore to the Class Reunion
Họp lớp hai mươi năm.
Tôi biết tin từ ba tháng trước. Thằng Hùng lớp trưởng lập nhóm chat, tag hết mọi người. Ai cũng hào hứng. Ai cũng nói nhớ nhau quá.
Tôi cũng nói nhớ.
Rồi tôi bắt đầu nghĩ.
Không phải nghĩ về kỷ niệm. Không phải nghĩ về thầy cô. Tôi nghĩ về mình sẽ trông như thế nào khi bước vào.
Hai mươi năm. Hồi đó tôi là thằng học giỏi nhất lớp. Giải nhất toán thành phố. Thầy chủ nhiệm nói trước lớp: "Thằng này sau sẽ làm nên chuyện."
Bây giờ tôi bốn mươi tuổi. Làm trưởng phòng một công ty vừa vừa. Lương đủ sống, đủ nuôi con, đủ trả góp căn hộ sáu mươi mét vuông. Không giàu. Không nghèo. Không có gì để kể.
Mà họp lớp thì phải có gì để kể.
Tôi lên mạng xem thử mấy đứa cùng lớp. Thằng Minh mở công ty logistics, hay đăng ảnh đi công tác nước ngoài. Con Hà làm giám đốc chi nhánh ngân hàng, vừa mua nhà biệt thự ở quận 2. Thằng Phúc hồi đó học dốt nhất lớp, bây giờ có chuỗi quán cà phê mười mấy chi nhánh.
Tôi đóng điện thoại lại.
Rồi mở lên. Rồi đóng lại.
Một tuần trước ngày họp, tôi đi mua vest.
Tôi không phải người mặc vest. Cả đời tôi có hai bộ, một bộ mặc đám cưới mình, một bộ mặc đám cưới thằng em. Cả hai bộ đều mua ở tiệm bình dân, mặc xong cất tủ.
Nhưng lần này tôi vào một cửa hàng khác. Loại có người đứng mở cửa, có gương lớn, có ghế da cho vợ ngồi chờ. Tôi thử ba bộ. Bộ xanh đen, bộ xám, bộ đen trơn. Người bán hàng nói bộ xanh đen hợp với tôi nhất. Tôi nhìn trong gương. Trông cũng được.
Bảy triệu.
Tôi nuốt nước bọt. Lương tôi hai mươi hai triệu. Bảy triệu là gần một phần ba. Cho một bộ quần áo mặc một tối.
Tôi mua.
Về nhà, vợ hỏi bao nhiêu. Tôi nói ba triệu. Vợ nói ba triệu cũng đắt rồi, mặc mấy lần. Tôi nói thì họp lớp hai mươi năm, có một lần.
Vợ không nói gì thêm.
Đêm đó tôi lấy bộ vest ra treo lên móc. Đứng nhìn. Nó đẹp thật. Vải mịn, đường may thẳng, cái cổ áo cứng cáp. Trông như vest của người thành đạt.
Tôi tự hỏi tại sao mình cần trông như người thành đạt.
Ngày họp lớp. Tôi mặc vest, đeo đồng hồ, xịt nước hoa. Vợ nói trông được đấy. Con gái nói bố đẹp trai. Tôi cười.
Đến nhà hàng. Đèn vàng, nhạc nhẹ, bàn tròn mười người. Mọi người ôm nhau, cười to, chụp ảnh. Hai mươi năm mà gặp lại ai cũng già đi, ai cũng khác.
Nhưng câu đầu tiên ai cũng hỏi giống nhau.
"Bây giờ làm gì rồi?"
Thằng Minh kể về công ty, về chuyến đi châu Âu. Con Hà kể về dự án mới. Thằng Phúc khiêm tốn nói "cũng bình thường thôi" nhưng ai cũng biết nó giàu.
Đến lượt tôi.
"Mình làm trưởng phòng bên công ty X."
Im lặng một giây. Rồi ai đó nói "Ừ, ổn định là tốt rồi." Rồi chuyển sang người khác.
Ổn định là tốt rồi.
Câu đó đập vào tôi như một cái tát nhẹ. Không đau. Nhưng tôi nghe rõ.
Cả tối tôi ngồi cười, uống bia, chụp ảnh chung. Ai cũng vui. Tôi cũng vui. Nhưng trong đầu tôi cứ lặp đi lặp lại một ý nghĩ: bộ vest này bảy triệu.
Bảy triệu để ngồi đây, để trông cho ra hồn, để câu "làm trưởng phòng" nghe bớt tầm thường đi một chút.
Mười một giờ, mọi người ra về. Ôm nhau, hẹn năm sau gặp lại. Tôi lái xe về, cởi vest treo lên móc. Đứng nhìn nó lần nữa.
Nó vẫn đẹp. Vải vẫn mịn. Đường may vẫn thẳng.
Nhưng tôi thấy nó khác đi rồi.
Hồi chiều, trước khi đi, tôi là người mặc bộ vest. Bây giờ, đứng đây, tôi thấy bộ vest mặc tôi.
Tôi không mua nó vì thích. Tôi mua nó vì sợ.
Sợ trông không bằng người ta. Sợ hai mươi năm mà chẳng có gì để khoe. Sợ câu "ổn định là tốt rồi" nhưng lại sợ hơn nếu không có nổi cái vest để người ta nói câu đó.
Vợ đã ngủ. Tôi ngồi ngoài ban công, uống nước lọc.
Tôi nghĩ về hồi cấp ba. Hồi đó tôi mặc áo trắng, quần xanh, đạp xe đi học. Không có gì. Nhưng tôi không sợ ai nhìn.
Bốn mươi tuổi. Có nhà, có xe, có gia đình. Mà lại sợ hơn hồi không có gì.
Bộ vest nằm trong tủ. Tôi không biết bao giờ sẽ mặc lại. Có thể không bao giờ.
Nhưng tôi biết tối nay, lần đầu tiên sau rất lâu, tôi nhìn thấy mình rõ hơn một chút.
Không phải trong gương cửa hàng.
Mà trong cái khoảng lặng sau câu "ổn định là tốt rồi."
是以聖人被褐懷玉
Thị dĩ thánh nhân bị hạt hoài ngọc
Vì vậy thánh nhân mặc áo vải thô mà ôm ngọc trong lòng.
Thus the sage wears coarse cloth but carries jade within.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 70
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói thánh nhân mặc áo vải thô mà trong lòng ôm ngọc. Nghĩa là sao? Là cái quý giá nhất nằm bên trong, không cần ai thấy. Mà mình thì ngược lại. Mình mặc ngọc ra ngoài, để che cái trống bên trong. Bảy triệu cho một bộ vest không phải vì mình thích vest. Mà vì mình sợ người ta nhìn vào thấy mình không có gì. Hồi cấp ba, đạp xe, áo trắng, không có gì cả. Mà tự tin. Bốn mươi tuổi, có đủ thứ, mà lại cần một bộ vest để che. Cái ngọc Lão Tử nói, nó không phải thành tích, không phải chức vụ. Nó là cái mình biết mình là ai mà không cần ai xác nhận. Hồi mười bảy tuổi mình có cái đó. Bốn mươi tuổi mình đánh mất nó lúc nào không hay. Có khi tìm lại được. Có khi không. Nhưng ít nhất, tối nay, mình biết mình đang thiếu cái gì.
Laozi said the sage wears rough cloth but carries jade within. Meaning the most precious thing is inside, needing no one to see it. But we do the opposite. We wear the jade on the outside to cover the emptiness within. Seven million for a suit, not because we like suits. Because we're afraid people will look and see nothing there. In high school, riding a bike, white shirt, owning nothing. Yet confident. At forty, having everything, yet needing a suit to hide behind. The jade Laozi speaks of isn't achievement or title. It's knowing who you are without anyone's confirmation. At seventeen, that knowledge was there. At forty, it slipped away without notice. Maybe it can be found again. Maybe not. But at least tonight, there's clarity about what's missing.