Bộ vest tôi mặc ngày con gái lấy chồng
The Suit I Wore to My Daughter's Wedding
Tôi mua bộ vest đó ba tuần trước đám cưới con gái.
Vợ tôi bảo mặc gì cũng được, miễn thoải mái. Nhưng tôi biết bà nói vậy thôi. Bà cũng biết tôi biết.
Tôi đi may. Tiệm quen ở đường Lê Văn Sỹ. Ông thợ may đo xong, nhìn tôi qua cái kính lão, hỏi: "Anh muốn kiểu nào?"
Tôi nói: "Kiểu đàng hoàng."
Ông gật. Như thể cái từ đó đã đủ.
---
Đàng hoàng.
Tôi sống cả đời với hai chữ đó.
Hồi ba mươi tuổi, đàng hoàng là đi làm đúng giờ, không nợ ai đồng nào, áo sơ mi luôn ủi phẳng. Tôi ủi áo mỗi tối. Vợ tôi ngồi xem, có lần hỏi: "Ủi chi kỹ vậy, ai nhìn đâu?" Tôi không trả lời. Vì tôi biết. Người ta nhìn. Lúc nào cũng nhìn.
Hồi bốn mươi, đàng hoàng là xe không cũ quá, nhà không nhỏ quá, con đi học trường tư. Không phải vì con cần. Mà vì mỗi lần họp phụ huynh, tôi ngồi giữa những người khác, tôi cần thấy mình không thua.
Thua gì thì không biết. Nhưng không được thua.
Hồi năm mươi, đàng hoàng là đám giỗ đám tiệc đều có mặt, phong bì lúc nào cũng dày hơn mức cần thiết. Bà con nói: "Anh Bảy lúc nào cũng chu đáo." Tôi cười. Cái cười đó tôi đã tập cả đời.
---
Con gái tôi tên Khánh.
Nó lớn lên nhìn tôi ủi áo. Nhìn tôi chọn giày. Nhìn tôi đứng trước gương sửa cổ áo mười phút trước khi ra khỏi nhà. Nó không nói gì.
Đến năm nó hai mươi bốn, một lần nó về nhà, ngồi ăn cơm, kể chuyện công ty. Nó nói: "Con mệt quá ba. Con cứ phải giả vui hoài."
Tôi nghe. Rồi tôi nói: "Ai mà không vậy."
Nó nhìn tôi. Lâu lắm. Rồi nó cười, cái cười giống tôi. Cái cười mà tôi biết không phải cười.
---
Ngày đám cưới, tôi mặc bộ vest.
Vải tốt. Đường may thẳng. Cổ áo cứng vừa đủ. Tôi đứng trước gương trong phòng thay đồ của nhà hàng, sửa lại cà vạt. Vợ tôi đứng sau, chỉnh lại cổ áo cho tôi. Bà nói: "Đẹp rồi."
Tôi nhìn trong gương. Thấy một ông già sáu mươi hai tuổi. Tóc bạc. Mặt có nếp nhăn. Nhưng bộ vest thì phẳng phiu.
Tôi tự hỏi, cái gì trong gương là tôi. Cái vest hay cái mặt.
---
Đám cưới đông. Ba trăm khách. Tôi biết mặt chắc được một nửa. Nửa còn lại là bạn thông gia, đối tác bên nhà trai, mấy người tôi chưa gặp bao giờ.
Nhưng tôi bắt tay từng người. Cười. Nói cảm ơn. Mời ngồi. Rót bia. Nâng ly.
Có một ông bạn cũ, hồi đó làm chung công ty, bây giờ đã nghỉ hưu. Ông kéo tôi ra ngoài hành lang, hỏi nhỏ: "Bảy ơi, mày có vui không?"
Tôi nói: "Vui chứ. Con gái lấy chồng mà."
Ông nhìn tôi. "Tao hỏi thiệt. Mày có vui không?"
Tôi im.
Rồi tôi nói: "Tao không biết."
Ông gật. Ông cũng không biết. Hai thằng già đứng ngoài hành lang, nghe tiếng nhạc bên trong, không biết mình có vui không.
---
Lúc Khánh lên sân khấu, nó mặc váy trắng, cười với chồng nó. Cái cười đó khác. Tôi nhìn là biết. Cái cười đó thật.
Rồi nó quay xuống, nhìn tôi. Nó cầm mic, nói: "Con cảm ơn ba. Ba luôn là người đàng hoàng nhất con biết."
Cả phòng vỗ tay.
Tôi cười. Vỗ tay theo.
Nhưng trong bụng tôi, có cái gì đó nặng. Không phải buồn. Không phải giận. Nặng thôi.
Đàng hoàng nhất con biết.
Tôi không biết đó là khen hay là gì.
---
Đêm đó, về nhà, tôi cởi bộ vest ra. Treo lên móc. Vợ tôi đã ngủ.
Tôi ngồi ngoài phòng khách, uống trà một mình.
Tôi nghĩ về sáu mươi hai năm. Nghĩ về mỗi lần ủi áo. Mỗi lần chọn giày. Mỗi lần sửa cổ áo trước gương. Mỗi lần cười đúng lúc. Nói đúng câu. Phong bì đúng số.
Tôi đã sống đàng hoàng.
Nhưng tôi không biết tôi đã sống chưa.
---
Bộ vest vẫn treo trong tủ. Thi thoảng tôi mở tủ, nhìn nó. Vải vẫn tốt. Đường may vẫn thẳng.
Nhưng tôi không mặc lại.
Không phải vì cũ. Mà vì mỗi lần nhìn nó, tôi thấy cái ông trong gương hôm đó. Phẳng phiu. Đàng hoàng. Và trống.
Con gái tôi bây giờ sống ở Thủ Đức. Thỉnh thoảng nó gọi, hỏi ba khỏe không. Tôi nói khỏe. Nó nói con cũng khỏe.
Hai người khỏe nói chuyện với nhau. Không ai hỏi câu mà ông bạn tôi hỏi ngoài hành lang.
Mà cũng có thể, không ai muốn nghe câu trả lời.
Cố gắng sống tốt là cách chắc chắn nhất để không sống.
To try to be good is to try to swim upstream. Stop trying and just float.
— Alan Watts, Lectures
Diễn giải
Interpretation
Watts nói cái này nghe ngang mà đúng. Cố gắng sống tốt là cách chắc chắn nhất để không sống. Nghe như đùa. Nhưng nghĩ lại, ông Bảy ủi áo mỗi tối, chọn giày mỗi sáng, cười đúng lúc mỗi bữa tiệc. Ổng sống tốt. Ai cũng nói vậy. Con gái cũng nói vậy. Nhưng tốt cho ai? Ổng không uống rượu say. Không cãi nhau với vợ. Không bao giờ để ai phải chê. Sáu mươi hai năm, không ai chê được một câu. Mà đêm đó ổng ngồi uống trà một mình, tự hỏi mình đã sống chưa. Cái đàng hoàng nó như bộ vest. Mặc vào thì đẹp. Nhưng mặc hoài thì quên mất cái người bên trong nó trông ra sao. Cởi ra rồi, nhìn trong gương, không nhận ra. Không phải ổng sống sai. Ổng sống đúng quá. Đúng đến mức không còn chỗ cho cái gì khác.
Watts said something that sounds absurd but cuts deep. Trying to live a good life is the surest way to not live at all. Sounds like a joke. But think about it. Mr. Bay ironed his shirts every night, picked his shoes every morning, smiled at the right moment at every gathering. He lived well. Everyone said so. Even his daughter said so. But good for whom? He never got drunk. Never argued with his wife. Never gave anyone a reason to criticize. Sixty-two years, not a single complaint from anyone. And that night he sat drinking tea alone, asking himself if he had actually lived. Being proper is like that suit. It looks good when you wear it. But wear it long enough and you forget what the person underneath looks like. Take it off, look in the mirror, and you don't recognize yourself. It's not that he lived wrong. He lived too right. So right there was no room left for anything else.