Bốn mươi ba tuổi, tôi nhìn cái cây trước cổng công ty

Cái cây đó đứng đó từ hồi tôi vào công ty.

Mười sáu năm trước, lúc tôi đi phỏng vấn, nó đã ở đó rồi. Tôi không nhớ lần đầu tôi thấy nó. Chắc là không để ý. Ai đi phỏng vấn mà nhìn cây.

Nó là cây gì tôi cũng không biết. Không ra bàng, không ra phượng. Thân xù xì, tán lệch một bên vì mái hiên che mất nắng phía đông. Lá rụng quanh năm, bảo vệ quét hoài không hết.

Mấy năm trước ban giám đốc định chặt nó. Lý do đơn giản: nó xấu. Khách đến thấy lá rụng đầy sân, không chuyên nghiệp. Trồng cây khác đẹp hơn, gọn hơn, dễ coi hơn.

Rồi không hiểu sao không ai chặt. Có thể quên. Có thể bận việc khác. Có thể cái quyết định đó rơi vào khoảng trống giữa hai cuộc họp, không ai nhặt lên nữa.

Cây vẫn đứng đó.

Tôi bốn mươi ba tuổi. Chức trưởng phòng, giữ mười hai năm rồi. Không lên, không xuống. Lương đủ sống, không dư để quên. Vợ tôi hay nói: "Anh ổn định, vậy là tốt rồi." Tôi gật đầu. Tôi gật đầu nhiều lắm trong mười hai năm qua.

Tháng trước công ty tái cơ cấu. Mấy đứa trẻ vào, hai mươi tám, hai mươi chín, mắt sáng, nói tiếng Anh như gió, slide đẹp, ý tưởng bay. Sếp mới gọi họ là "talent pipeline". Tôi không biết mình nằm ở đâu trong cái pipeline đó. Chắc là nằm ngoài.

Không ai nói thẳng. Nhưng tôi thấy. Cuộc họp nào cũng có, nhưng ý kiến tôi ngày càng ít được hỏi. Email cc tôi ngày càng thưa. Như cái cây trước cổng. Vẫn đứng đó, nhưng không ai nhìn.

Một buổi trưa, tôi ra ngoài hút thuốc. Đứng dưới gốc cây đó.

Trời nắng dữ. Nhưng chỗ tôi đứng mát.

Tôi ngước lên. Cái tán lệch, xấu xí, rụng lá quanh năm. Nhưng nó che được một khoảng bóng râm vừa đủ cho hai người đứng.

Tôi nghĩ về mười sáu năm.

Năm hai mươi bảy, tôi vào công ty với giấc mơ làm giám đốc trước bốn mươi. Tôi làm việc như điên. Ở lại khuya, đi sớm, nhận mọi dự án, không từ chối ai. Tôi nghĩ đó là ý nghĩa. Làm nhiều, lên nhanh, chứng minh mình có giá trị.

Năm ba mươi hai, tôi lên trưởng phòng. Mừng được hai tuần. Rồi thấy trưởng phòng cũng chỉ là trưởng phòng. Họp nhiều hơn, quyết định ít hơn, chịu trách nhiệm cho những thứ mình không kiểm soát được.

Năm ba mươi lăm, con đầu lòng ra đời. Tôi nghĩ ý nghĩa nằm ở đây. Làm cha. Nuôi con. Cho nó cuộc sống tốt hơn mình. Tôi làm việc cực hơn, không phải vì giấc mơ giám đốc nữa, mà vì tiền học, tiền sữa, tiền nhà.

Năm bốn mươi, tôi bắt đầu mệt. Không phải mệt thể xác. Mệt kiểu khác. Kiểu thức dậy, biết chính xác hôm nay sẽ như thế nào, và ngày mai cũng vậy, và tuần sau cũng vậy. Kiểu nhìn lịch không thấy gì để mong.

Tôi bắt đầu tự hỏi: mười sáu năm qua, mình đã làm gì?

Câu trả lời: nhiều. Rất nhiều. Nhưng nếu ai hỏi "để làm gì", tôi không trả lời được.

Đứa em trong phòng, hai mươi chín tuổi, một hôm hỏi tôi: "Anh, anh có thấy công việc mình có ý nghĩa không?"

Tôi nhìn nó. Nó hỏi thật, không châm chọc. Mắt nó giống mắt tôi mười sáu năm trước.

Tôi nói: "Ý nghĩa là cái gì?"

Nó cười, tưởng tôi đùa. Nhưng tôi hỏi thật.

Tôi không biết ý nghĩa là cái gì. Tôi đã chạy theo nó mười sáu năm mà chưa bao giờ dừng lại hỏi: mình đang tìm cái gì?

Hồi trẻ tôi nghĩ ý nghĩa là thành công. Rồi nghĩ là gia đình. Rồi nghĩ là sự công nhận. Rồi nghĩ là bình an. Mỗi lần tưởng tìm được, nó lại trượt đi.

Như cái cây trước cổng. Nó không cố đẹp. Không cố hữu ích. Không cố chứng minh nó xứng đáng đứng đó. Nó chỉ đứng. Rễ bám đất, lá rụng rồi mọc, tán lệch thì lệch.

Mười sáu năm, không ai khen nó. Không ai tưới nó. Không ai chụp hình nó đăng lên mạng.

Nhưng trưa nào tôi cũng đứng dưới bóng nó.

Hôm đó tôi hút hết điếu thuốc. Dụi vào thùng rác. Đi vào lại.

Đứa em hỏi: "Anh, anh nghĩ sao?"

Tôi nói: "Tao không biết ý nghĩa là gì. Nhưng trưa nay trời nắng dữ, mà chỗ tao đứng thì mát."

Nó nhìn tôi, không hiểu.

Tôi cũng không chắc mình hiểu.

Nhưng lần đầu tiên sau rất lâu, tôi không thấy cần phải hiểu.