Bốn mươi năm đi làm, tôi nhớ đúng ba ngày

Tôi về hưu năm sáu mươi hai.

Ngày cuối cùng ở cơ quan, mấy đứa nhỏ tổ chức tiệc chia tay. Bánh kem, hoa, mấy câu phát biểu. Có đứa khóc. Tôi cũng cảm động. Nhưng lúc ngồi xe về nhà, tôi nghĩ mãi mà không nhớ nổi tên đứa vừa khóc.

Bốn mươi năm.

Tôi bắt đầu đi làm từ năm hai mươi hai. Ra trường, xin được chân nhân viên ở một công ty nhà nước. Hồi đó ai cũng muốn vào nhà nước. Ổn định. Có lương hưu. Mẹ tôi mừng lắm, đi khoe cả xóm.

Năm đầu tiên tôi hăng lắm. Đi sớm về muộn. Viết báo cáo kỹ hơn ai hết. Sếp khen, tôi sướng cả tuần. Đồng nghiệp nói tôi sẽ lên nhanh. Tôi cũng tin vậy.

Năm thứ ba, tôi được đề bạt phó phòng. Trẻ nhất phòng. Mọi người chúc mừng, nhưng mắt vài người nhìn khác đi. Tôi không hiểu lúc đó. Bây giờ thì hiểu.

Năm thứ bảy, tôi lên trưởng phòng. Lương tăng. Trách nhiệm tăng. Họp hành tăng. Thời gian ở nhà giảm. Con gái tôi lúc đó bốn tuổi, hay đứng ở cửa đợi ba về. Vợ kể lại, chứ tôi không thấy. Tôi về thì nó đã ngủ.

Rồi tôi cứ đi.

Lên phó giám đốc năm bốn mươi lăm. Có phòng riêng. Có thư ký. Có người mở cửa xe. Mẹ tôi lúc đó đã yếu, nằm một chỗ. Bà nói: "Con giỏi quá." Tôi ngồi bên giường bà mười lăm phút rồi phải đi họp.

Mười lăm phút. Bây giờ tôi nhớ rõ từng giây.

Năm năm mươi hai, tôi lên giám đốc. Đỉnh cao. Ai cũng nói vậy. Tôi cũng nghĩ vậy. Phòng họp lớn hơn. Bàn làm việc rộng hơn. Trách nhiệm nặng hơn. Và cái gì đó bên trong, nhẹ hơn. Nhẹ theo kiểu rỗng.

Tôi không biết diễn tả sao. Giống như leo núi, leo mãi, tới đỉnh rồi nhìn xuống mà không thấy gì quen.

Con gái tôi lớn, đi du học. Nó giỏi lắm. Nhưng nó không hay gọi về. Vợ nói: "Nó giống ba nó." Câu đó đau hơn bất cứ lời trách nào.

Tôi đi làm tiếp. Vì biết làm gì khác đâu.

Năm năm mươi tám, cơ quan có đợt tái cơ cấu. Mấy đứa trẻ lên, nhanh lắm, giỏi công nghệ, nói tiếng Anh như gió. Tôi ngồi trong phòng họp nghe chúng nó trình bày mà thấy mình như người từ thời khác bước vào.

Không ai nói thẳng. Nhưng tôi biết. Cái nhìn của chúng nó giống y cái nhìn của tôi hồi hai mươi lăm, khi nhìn mấy ông sắp về hưu ngồi đọc báo trong phòng.

Tôi tự xin nghỉ sớm hai năm.

---

Về nhà rồi, tôi ngồi nhiều.

Buổi sáng pha trà. Buổi trưa ăn cơm với vợ. Buổi chiều tưới cây. Tối xem tivi. Lặp lại.

Một hôm vợ hỏi: "Ông có nhớ đi làm không?"

Tôi nghĩ lâu lắm. Rồi nói: "Không biết. Nhớ cái gì đó. Nhưng không phải công việc."

Vợ không hỏi thêm. Bà ấy biết tôi chưa nói xong. Nhưng tôi cũng không biết nói tiếp thế nào.

Bốn mươi năm đi làm, tôi nhớ đúng ba ngày.

Ngày đầu tiên đi làm, mặc áo sơ mi trắng, đạp xe qua cầu, gió sông thổi mát. Tôi hai mươi hai, chưa biết gì, mà thấy cả đời rộng mở phía trước.

Ngày con gái tôi sinh. Tôi đang họp, vợ gọi, tôi bỏ họp chạy về bệnh viện. Lần đầu tiên trong đời tôi bỏ họp. Tôi bế nó, nó nhỏ xíu, mắt nhắm tít. Tôi khóc mà không biết tại sao.

Và ngày mẹ tôi mất. Tôi đang ở Hà Nội công tác. Bay về không kịp. Đến nơi, bà đã nằm yên. Mấy người hàng xóm nói bà gọi tên tôi suốt buổi chiều.

Ba ngày. Trong bốn mươi năm.

Không ngày nào liên quan đến chức vụ. Không ngày nào liên quan đến lương bổng. Không ngày nào liên quan đến cái phòng to hay cái bàn rộng.

Tôi không nói sự nghiệp vô nghĩa. Nó nuôi gia đình tôi. Nó cho tôi chỗ đứng. Nó cho tôi bốn mươi năm có nơi để đi mỗi sáng.

Nhưng bốn mươi năm, tôi nhớ đúng ba ngày. Và cả ba ngày đó, tôi không ngồi trong phòng làm việc.

---

Con gái tôi về nước dịp Tết. Nó ba mươi tuổi rồi. Làm ở một công ty lớn bên Singapore. Bận lắm. Giống tôi hồi đó.

Một tối, nó ngồi ăn cơm, vừa ăn vừa nhìn điện thoại. Vợ tôi nhắc: "Bỏ điện thoại xuống." Nó cười, nói: "Dạ, để con trả lời cái email này."

Tôi nhìn nó. Thấy mình. Rõ mồn một.

Tôi muốn nói gì đó. Muốn kể cho nó nghe về ba ngày. Về bốn mươi năm. Về cái phòng giám đốc mà bây giờ tôi không nhớ nổi màu tường.

Nhưng tôi không nói.

Vì hồi tôi ba mươi, ba tôi cũng nhìn tôi giống vậy. Ông cũng không nói gì.

Có những thứ, kể cũng không ai nghe được. Phải tự đi hết mới thấy.