Bốn mươi tuổi, tôi dọn nhà và không biết giữ gì
At Forty, I Packed Up and Didn't Know What to Keep
Tôi bốn mươi tuổi, dọn nhà lần thứ sáu.
Lần đầu dọn nhà là năm hai mươi ba. Một vali, một ba lô, hai thùng carton. Tất cả đồ đạc tôi có trên đời vừa gọn một chuyến taxi. Lúc đó tôi nghĩ mình nghèo.
Lần thứ hai, năm hai mươi bảy. Phải thuê xe tải nhỏ. Có thêm cái bàn làm việc, cái ghế xoay, mấy thùng sách, bộ nồi inox mua đợt khuyến mãi. Tôi nhìn đống đồ chất lên xe, thấy vui. Mình đã có gì đó.
Lần thứ ba, năm ba mươi hai. Xe tải lớn hơn. Tủ quần áo hai cánh, máy lọc không khí, bộ sofa da, hai cái kệ sách đầy, mấy thùng đồ điện tử không còn dùng nhưng không nỡ vứt. Vợ tôi bảo thuê thêm người khuân. Tôi gật.
Lần thứ tư, năm ba mươi lăm. Hai chuyến xe tải. Đồ chơi con, xe đẩy, cũi, nôi, máy hút sữa, mấy thùng quần áo trẻ con con đã mặc không vừa. Vợ tôi giữ lại hết. "Để dành cho đứa sau." Tôi không nói gì.
Lần thứ năm, năm ba mươi tám. Không có đứa sau. Mấy thùng đồ trẻ con vẫn nằm đó. Thêm vào là hai cái máy tập thể dục không ai dùng, bộ bàn ghế ăn tám chỗ dù nhà chỉ có ba người, mấy chục chai rượu vang ai tặng không biết uống bao giờ, bốn cái vali du lịch size khác nhau, ba cái máy ảnh cũ tôi mua rồi chán.
Bây giờ, lần thứ sáu.
Tôi đứng giữa phòng khách, nhìn quanh. Mười bảy năm. Từ một vali tới cái nhà chật cứng đồ.
Vợ tôi ngồi trên sàn, mở từng thùng. Chị ấy cầm lên cái áo len cũ, ngửi, rồi đặt xuống. "Cái này giữ." Cầm lên cái khung hình. "Cái này giữ." Cầm lên bộ ấm trà ai tặng đám cưới. "Cái này... giữ."
Tôi hỏi: "Có cái nào bỏ không?"
Chị ấy nhìn tôi. "Cái nào cũng có kỷ niệm."
Tôi không nói gì. Vì tôi cũng vậy.
Cái máy ảnh đầu tiên, tôi mua bằng tháng lương thứ ba đi làm. Không dùng nữa, nhưng mỗi lần cầm lên, tôi nhớ cái cảm giác lần đầu có tiền mua thứ mình muốn.
Cái ghế xoay cũ, lưng đã bong da, tôi ngồi nó suốt ba năm làm freelance. Những đêm thức tới bốn giờ sáng, mồ hôi dính lưng ghế. Không dùng nữa, nhưng vứt thì thấy phụ.
Mấy chai rượu vang, tôi không uống rượu. Nhưng mỗi chai là một người tặng. Vứt chai rượu mà thấy như vứt mối quan hệ.
Bộ bàn ghế tám chỗ, mua vì nghĩ sẽ hay mời bạn bè tới nhà ăn. Mười lần dùng hết. Sáu chỗ trống hoài.
Đồ chơi con gái, chị ấy đã lớn, không chơi nữa. Nhưng mỗi con gấu bông là một lần tôi đi công tác về, mang quà cho nó, nó ôm cổ tôi cười.
Tôi ngồi xuống cạnh vợ.
"Mình giữ hết thì chuyển nhà làm gì."
Chị ấy im.
Tôi cũng im.
Hai đứa ngồi giữa đống đồ, không ai dám bỏ cái gì.
Đêm đó tôi không ngủ được. Nằm nghĩ.
Mười bảy năm tôi đi làm, kiếm tiền, mua đồ. Mỗi thứ mua về đều có lý do. Cần. Thích. Để dành. Sợ thiếu. Sợ không đủ.
Nhưng bây giờ nhìn lại, cái nhà đầy đồ mà tôi không biết mình thực sự cần gì.
Không phải tôi mua nhiều quá. Mà tôi không bao giờ dừng lại hỏi: thứ này có thực sự là của mình không?
Cái máy ảnh không phải của tôi. Nó là của thằng hai mươi ba tuổi ngày xưa. Thằng đó muốn chụp ảnh, muốn sáng tạo, muốn làm gì đó khác. Tôi bốn mươi, không còn chụp ảnh nữa. Nhưng tôi giữ cái máy vì tôi giữ cái hình ảnh cũ về mình.
Mấy chai rượu không phải của tôi. Nó là của những mối quan hệ tôi sợ mất. Tôi không uống rượu, nhưng tôi giữ chai vì tôi sợ nếu vứt đi thì mình thành kẻ phụ bạc.
Bộ bàn ghế tám chỗ không phải của tôi. Nó là của cái ước mơ có một gia đình đông vui, bạn bè tới lui. Thực tế, tôi ngại mời khách. Nhưng tôi giữ cái bàn vì tôi giữ cái mơ.
Đồ chơi con gái không phải của con. Nó là của tôi. Của cái phần tôi muốn làm cha tốt, muốn bù đắp những lần đi vắng.
Tôi giữ đồ không phải vì cần. Tôi giữ vì sợ. Sợ mất kỷ niệm. Sợ mất danh tính. Sợ nếu bỏ hết, nhìn lại, mình chẳng còn gì.
Sáng hôm sau, tôi dậy sớm.
Tôi mở thùng carton đầu tiên. Lấy ra cái máy ảnh cũ. Cầm lên, nhìn kỹ. Rồi đặt vào thùng "cho đi".
Không dễ. Tay tôi hơi run.
Rồi tôi lấy mấy chai rượu. Đặt vào thùng.
Rồi bộ ấm trà đám cưới. Đặt vào.
Vợ tôi xuống, nhìn thùng đồ. Không nói gì. Đứng một lúc. Rồi chị ấy đi lấy mấy thùng quần áo trẻ con, đặt cạnh.
Hai đứa không nói với nhau câu nào.
Chiều đó, xe tải tới. Nhỏ hơn lần trước.
Nhà mới ít đồ hơn. Trống hơn. Vợ tôi bảo: "Sao thấy rộng quá."
Tôi nhìn quanh. Rộng thật. Nhưng không phải vì nhà lớn hơn.
Mà vì bớt đi.
Tối đó, tôi ngồi trên sàn nhà mới. Không ghế, chưa kê. Lưng tựa tường.
Lần đầu tiên sau rất lâu, tôi thấy nhẹ.
Không phải nhẹ vì vui. Nhẹ vì không còn phải giữ.
Tôi bốn mươi tuổi. Mất mười bảy năm để chất đầy một căn nhà. Và một buổi sáng để hiểu rằng phần lớn thứ tôi giữ, không phải của tôi. Nó là của nỗi sợ.
Bây giờ nhà trống hơn.
Tôi không biết đó có phải là "đủ" không.
Nhưng lần đầu tiên, tôi không thấy thiếu.
見素抱樸，少私寡欲
Kiến tố bão phác, thiểu tư quả dục
Giữ sự giản dị chất phác, ít riêng tư, ít ham muốn.
Embrace simplicity and hold to the uncarved block; reduce selfishness and diminish desires.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 19
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói: giữ mộc mạc, ôm chất phác, bớt riêng tư, ít ham muốn. Nghe thì như lời khuyên tu hành. Nhưng ngồi nghĩ kỹ, ông già này nói chuyện dọn nhà. Mình chất đồ vào nhà, tưởng đó là sống. Mua thêm, tưởng đó là giàu. Giữ lại, tưởng đó là trân trọng. Nhưng thực ra phần lớn thứ mình giữ, nó không phải đồ. Nó là nỗi sợ. Sợ mất mình ngày xưa. Sợ mất mối quan hệ. Sợ nhìn lại thấy trống. "Bớt riêng tư" không phải là sống không có gì. Mà là thôi giữ những thứ chỉ để chứng minh mình là ai. Cái máy ảnh không chụp, chai rượu không uống, cái bàn không ai ngồi. Giữ để làm gì? Để nhắc mình rằng mình từng là người đó? Mình đâu còn là người đó. "Ít ham muốn" không phải là không muốn gì. Mà là biết cái nào thực sự của mình, cái nào chỉ là bóng của nỗi sợ. Bỏ đi rồi, nhà trống hơn. Nhưng lạ, không thấy thiếu.
Laozi said: show plainness, embrace simplicity, reduce selfishness, have few desires. Sounds like monastic advice. But sit with it long enough and the old man is talking about moving house. We pile things into our homes, thinking that's living. Buy more, thinking that's wealth. Hold on, thinking that's respect. But most of what we keep isn't stuff. It's fear. Fear of losing who we used to be. Fear of losing relationships. Fear of looking back and seeing nothing. "Reduce selfishness" doesn't mean owning nothing. It means stop keeping things just to prove who you are. The camera you don't shoot with, the wine you don't drink, the table nobody sits at. Why keep them? To remind yourself you were once that person? You're not that person anymore. "Few desires" doesn't mean wanting nothing. It means knowing which things are truly yours and which are just shadows of fear. After letting go, the house is emptier. But strangely, nothing feels missing.