Bữa họp lớp hai mươi năm, tôi mặc áo sơ mi mới
At the twenty-year reunion, I wore a brand new shirt
Tin nhắn nhóm lớp nhảy lên lúc 9 giờ tối.
Thằng Hùng gửi ảnh nhà hàng. Bốn sao. View sông. "Hai mươi năm rồi, phải hoành tráng chứ anh em."
Mọi người thả tim. Tôi cũng thả tim.
Rồi tôi ngồi đó, nhìn cái tin nhắn, nghĩ đến tủ quần áo.
Tôi bốn mươi ba tuổi. Áo sơ mi đẹp nhất trong tủ là cái mua từ hồi đám cưới thằng em. Ba năm trước. Cổ hơi ngả vàng rồi.
Vợ tôi nhìn qua, hỏi sao ngồi cầm điện thoại mà mặt căng vậy. Tôi nói không có gì.
Không có gì.
Nhưng tối đó tôi mở Shopee, lướt áo sơ mi. Cái nào cũng trông được. Giá từ ba trăm đến hai triệu. Tôi dừng ở cái bảy trăm nghìn. Trông cũng ổn. Nhưng rồi tôi nghĩ, bảy trăm nghìn mặc đi họp lớp với mấy thằng bây giờ đi xe bốn bánh, liệu có bị nhìn ra không.
Bị nhìn ra.
Tôi không biết tôi sợ cái gì. Sợ người ta thấy tôi không giàu? Hay sợ người ta thấy đúng cái tôi đang là?
Cuối cùng tôi mua cái một triệu hai. Màu xanh đậm. Slim fit. Đọc review kỹ hơn đọc hợp đồng.
---
Ngày họp lớp, tôi đến sớm mười lăm phút.
Đứng ngoài cửa nhà hàng, hít một hơi, sửa lại cổ áo. Bước vào.
Thằng Hùng đã ngồi đó. Đồng hồ to. Tay cầm ly rượu vang. Nó đứng dậy ôm tôi, vỗ lưng bồm bộp. "Ê, lâu quá mày. Trông vẫn trẻ ha."
Tôi cười. Cái cười tôi đã tập trước gương sáng nay.
Không phải tập cười. Tập cái vẻ thoải mái.
Mọi người lần lượt đến. Con Hạnh bây giờ làm giám đốc chi nhánh ngân hàng. Thằng Đức mở ba cái quán cà phê. Con Lan định cư Úc, về chơi đúng đợt này.
Ai cũng kể. Kể nhà. Kể xe. Kể con đi học trường quốc tế. Kể vừa đi Nhật về.
Tôi ngồi nghe. Gật đầu. Cười đúng chỗ.
Đến lượt tôi, thằng Hùng quay sang: "Còn mày? Dạo này sao?"
Tôi nói: "Cũng ổn. Vẫn ở chỗ cũ. Công việc bình thường."
Bình thường.
Hai chữ đó tôi chọn rất kỹ. Không phải "tốt" vì tốt thì người ta hỏi tiếp. Không phải "khó khăn" vì khó khăn thì người ta thương hại. "Bình thường" là an toàn nhất. Không ai hỏi thêm.
Thằng Hùng gật đầu, quay sang hỏi đứa khác.
Tôi thở ra.
---
Giữa bữa, đi toilet, tôi đứng trước gương.
Áo mới. Mặt cũ. Đôi mắt có quầng thâm mà đèn vàng nhà hàng giấu được một nửa.
Tôi nhìn mình, tự hỏi: mình đang làm gì ở đây?
Không phải hỏi kiểu triết lý. Hỏi thật. Đang làm gì? Mua áo mới để đi gặp mấy người hai mươi năm không liên lạc. Tập cười trước gương. Chọn từ "bình thường" như chọn khiên.
Tôi rửa tay. Nước lạnh. Lau khô. Quay ra.
---
Bữa ăn tiếp tục. Rượu vào, mọi người bắt đầu nói thật hơn một chút.
Thằng Đức kể ba cái quán cà phê nhưng đang lỗ hai cái. Nó cười, nhưng cái cười khác lúc nãy.
Con Hạnh nói giám đốc chi nhánh nghe oai chứ áp lực muốn nghỉ. Cuối quý nào cũng mất ngủ.
Con Lan nói ở Úc đẹp nhưng cô đơn. Tết không có ai. Giao thừa ngồi một mình coi countdown trên YouTube.
Tôi ngồi nghe. Lần này nghe khác.
Hóa ra ai cũng đang giấu một thứ gì đó dưới cái áo sơ mi mới.
Không phải chỉ tôi.
---
Về nhà, mười một giờ đêm.
Vợ đã ngủ. Con đã ngủ. Nhà yên.
Tôi cởi áo sơ mi mới, treo lên móc. Nhìn nó một lúc.
Cái áo đẹp thật. Vải mềm. Đường may tử tế. Nhưng nó không thay đổi được gì. Tôi mặc nó vào vẫn là tôi. Lương tháng vẫn vậy. Xe vẫn chiếc cũ. Nhà vẫn thuê.
Tôi ngồi xuống ghế sofa, không bật đèn.
Nghĩ lại hai mươi năm.
Hồi mười tám tuổi, tôi không biết thể diện là gì. Đi dép lê, mặc áo thun rách, vẫn cười ha hả. Không cần ai nhìn. Không sợ ai đánh giá.
Bây giờ bốn mươi ba. Mua áo một triệu hai để đi ăn một bữa.
Không phải vì thích cái áo. Mà vì sợ.
Sợ người ta thấy mình thua.
Nhưng thua ai? Thua cái gì? Ai đang chấm điểm?
---
Tuần sau, tôi gặp thằng Đức uống cà phê. Hai đứa, quán vỉa hè.
Nó mặc áo thun cũ. Tôi cũng áo thun cũ.
Nó kể chuyện quán lỗ. Tôi kể chuyện tháng này tiền học con tăng. Hai đứa ngồi nhìn xe chạy.
Không ai cố tỏ ra gì. Không ai giấu gì.
Bữa cà phê đó hai mươi nghìn. Nhưng tôi thấy nhẹ hơn bữa nhà hàng bốn sao.
Nhẹ vì không phải mang theo cái gì không phải của mình.
大丈夫處其厚，不居其薄；處其實，不居其華
Đại trượng phu xử kỳ hậu, bất cư kỳ bạc; xử kỳ thực, bất cư kỳ hoa
Bậc đại trượng phu ở chỗ dày, không ở chỗ mỏng; ở chỗ thật, không ở chỗ hoa.
The great person dwells in substance, not in show; stays with the fruit, not the flower.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 38
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói, đại trượng phu thì ở chỗ dày, không ở chỗ mỏng. Ở chỗ thật, không ở chỗ hoa. Nói đơn giản: sống thật thì dày, sống diễn thì mỏng. Cái áo sơ mi một triệu hai là chỗ mỏng. Bữa cà phê vỉa hè hai mươi nghìn là chỗ dày. Không phải vì tiền. Mà vì ở bữa cà phê đó, không ai cần giơ khiên lên. Không ai chọn từ trước khi nói. Không ai tập cười trước gương. Chỗ dày là chỗ mình không cần thêm gì để ngồi đó. Chỗ mỏng là chỗ phải mang theo một đống thứ không phải của mình, chỉ để trông cho được. Ông già hai ngàn năm trước nói vậy. Bốn mươi ba tuổi mới bắt đầu hiểu.
Laozi said the great person dwells in the thick, not the thin. In substance, not in ornament. Put simply: living authentically is thick. Performing is thin. The 1.2 million dong shirt was the thin place. The twenty-thousand-dong sidewalk coffee was the thick place. Not because of money. Because at that coffee, nobody needed to hold up a shield. Nobody pre-selected their words. Nobody practiced smiling in a mirror. The thick place is where you don't need to add anything to just sit there. The thin place is where you have to carry a pile of things that aren't yours, just to look acceptable. An old man said this two thousand years ago. At forty-three, it's only starting to make sense.