Bữa tiệc cuối cùng tôi còn cố gồng
The Last Party Where I Still Pretended
Tôi bốn mươi sáu tuổi. Có nhà. Có xe. Có vợ con đàng hoàng. Và có một thói quen kỳ lạ: mỗi lần đi đám tiệc, tôi chuẩn bị kỹ hơn đi họp công ty.
Không phải chuẩn bị quần áo. Tôi chuẩn bị câu chuyện.
Đi đám cưới con đồng nghiệp, tôi nghĩ sẵn sẽ nói gì khi người ta hỏi "Dạo này làm ăn sao?"
Đi họp lớp, tôi tập trước cách kể về dự án mới cho nó nhẹ nhàng, không khoe nhưng vẫn đủ để người ta biết.
Đi giỗ bên ngoại, tôi cũng tính trước sẽ trả lời thế nào nếu mấy ông cậu hỏi chuyện thằng con trai lớn thi trượt đại học.
Tôi không nói dối. Tôi chỉ chọn lọc.
Chọn phần nào để kể. Phần nào để giấu. Phần nào để tô thêm một chút. Phần nào để lướt qua thật nhanh.
Vợ tôi biết. Bả không nói gì. Chỉ thỉnh thoảng nhìn tôi khi tôi đang "diễn" trước đám đông, rồi quay đi.
Cái nhìn đó, tôi hiểu. Nhưng tôi giả vờ không hiểu.
---
Chuyện bắt đầu thay đổi từ đám giỗ ông ngoại năm ngoái.
Bữa đó đông lắm. Cả họ ngoại, mấy chục người. Mấy ông cậu ngồi bàn trên, rượu vào thì bắt đầu so.
Cậu Hai khoe con gái vừa lấy chồng Việt kiều. Cậu Tư kể vừa mua miếng đất ở Long An. Cậu Sáu thì nói con trai mới ra trường đã vào công ty nước ngoài, lương ngàn đô.
Đến lượt tôi.
Cậu Hai quay sang: "Thằng Bảo nhà mày sao rồi? Năm nay thi lại chưa?"
Tôi đã chuẩn bị sẵn câu trả lời. Nó nằm trong đầu tôi từ lúc lên xe.
"Nó đang học nghề đồ họa, cậu. Bây giờ thời đại khác, không nhất thiết phải đại học."
Câu đó tôi tập đi tập lại. Nghe hợp lý. Nghe hiện đại. Nghe như tôi ủng hộ con.
Nhưng sự thật là thằng Bảo đang ở nhà chơi game cả ngày. Nó chưa học nghề gì hết. Nó đăng ký một khóa online rồi bỏ sau hai tuần. Tôi với nó cãi nhau tuần nào cũng cãi.
Tôi biết. Vợ tôi biết. Thằng Bảo biết.
Nhưng cả họ thì không cần biết.
---
Bữa đó, cậu Sáu uống say, bắt đầu nói lớn.
"Thời buổi này, con cái mà không có bằng cấp thì coi như xong. Tao nói thật."
Ổng không nói về thằng Bảo. Nhưng tôi biết mấy người ở bàn đang nghĩ gì.
Tôi cười. Gật đầu. Rót thêm rượu cho cậu Sáu.
Về nhà, tôi không nói gì. Vợ tôi cũng không hỏi. Bả biết tôi đang nuốt cái gì đó vào bụng.
Đêm đó tôi nằm nghĩ.
Tôi nghĩ về ba tôi. Ông mất sớm, hồi tôi mười bảy. Ông làm thợ hồ. Cả đời không có gì để khoe. Mỗi lần đi đám, ông ngồi góc, uống trà, không nói nhiều.
Hồi đó tôi ghét ông vì chuyện này. Tôi nghĩ ông nhát. Ông không có gì nên mới im.
Bây giờ tôi bốn mươi sáu. Có nhà có xe có đủ thứ để kể.
Mà tôi mệt hơn ông nhiều.
---
Tháng sau, đám cưới con gái đồng nghiệp.
Tôi lại chuẩn bị. Lần này kỹ hơn. Vì đám này toàn dân công ty cũ, mấy người tôi đã lâu không gặp.
Tôi nghĩ sẽ kể về dự án mới. Sẽ nhắc chuyện vừa đổi xe. Sẽ nói con gái út vừa đậu trường chuyên.
Đến nơi, tôi bắt đầu "diễn".
Nửa tiếng đầu, mọi thứ trơn tru. Tôi kể, người ta gật. Người ta khen. Người ta nói "Mày giỏi quá."
Rồi anh Phú ngồi cạnh tôi. Anh Phú hồi xưa làm chung phòng. Lớn hơn tôi ba tuổi. Đã nghỉ hưu sớm.
Anh hỏi: "Mày khỏe không?"
Tôi nói: "Khỏe, anh. Dạo này bận dữ lắm."
Anh nhìn tôi. Im một lúc.
Rồi anh nói nhỏ: "Tao hỏi thiệt. Mày khỏe không?"
Câu đó làm tôi chết lặng.
Không phải vì nó nặng. Mà vì nó thật.
Giữa một bàn tiệc đầy tiếng cười, đầy câu chuyện được chọn lọc, đầy những phiên bản đẹp nhất của mỗi người, có một người hỏi tôi câu thật.
Và tôi không biết trả lời.
---
Tôi ngồi đó. Cầm ly bia. Nhìn xuống.
Một lúc lâu, tôi nói: "Tôi mệt, anh."
Anh Phú gật đầu. Không hỏi thêm. Không khuyên gì. Chỉ rót thêm cho tôi một ly rồi ngồi im.
Bữa tiệc tiếp tục. Người ta vẫn cười. Vẫn kể. Vẫn khoe.
Tôi ngồi đó, lần đầu tiên trong rất lâu, không diễn gì hết.
Không ai để ý.
Và kỳ lạ là, không ai để ý lại là thứ tôi cần nhất.
---
Về nhà, tôi kể cho vợ nghe chuyện anh Phú.
Bả nghe xong, nói: "Lâu rồi anh mới kể chuyện thật."
Câu đó nhẹ. Nhưng tôi hiểu nó nặng cỡ nào.
Bả không trách. Bả chỉ nói sự thật.
Lâu rồi tôi không kể chuyện thật. Với ai cũng vậy. Với họ hàng. Với đồng nghiệp. Với bạn bè.
Và tệ nhất, với chính mình.
Tôi kể hay đến mức tôi tin luôn phiên bản đó. Tin rằng thằng Bảo đang ổn. Tin rằng tôi đang ổn. Tin rằng mọi thứ đang đi đúng hướng.
Nhưng tối nào cũng nằm nghĩ. Nằm tính. Nằm lo.
Cái vỏ bên ngoài càng đẹp, bên trong càng rỗng.
---
Tôi không biết ba tôi hồi đó có mệt như tôi không.
Ông ngồi góc, uống trà, không nói nhiều.
Có thể ông nhát thật. Có thể ông không có gì để kể thật.
Nhưng cũng có thể, ông chỉ không thấy cần.
Ông sống cái gì thì ông là cái đó. Không thêm. Không bớt.
Tôi bốn mươi sáu tuổi mới bắt đầu hiểu chuyện này.
Mà cũng chưa chắc đã hiểu.
大丈夫處其厚，不居其薄；處其實，不居其華
Đại trượng phu xử kỳ hậu, bất cư kỳ bạc; xử kỳ thực, bất cư kỳ hoa
Bậc đại trượng phu ở chỗ dày, không ở chỗ mỏng; ở chỗ thật, không ở chỗ hoa.
The great person dwells in substance, not in show; stays with the fruit, not the flower.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 38
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói bậc đại trượng phu ở chỗ dày, không ở chỗ mỏng. Chỗ dày là gì? Là cái ruột. Cái bên trong. Cái mà mày sống thật sự mỗi ngày, không ai thấy, không ai khen. Chỗ mỏng là gì? Là lớp sơn. Là câu chuyện mày chọn kể. Là cái gật đầu khi người ta hỏi "Dạo này sao?" và mày đáp "Ổn" trong khi bên trong đang rối. Ông già trong câu chuyện, ông ba của nhân vật, ngồi góc uống trà. Không diễn. Không chọn lọc. Ông sống ở chỗ dày. Còn nhân vật thì bốn mươi sáu tuổi, có đủ thứ để kể, mà mệt muốn chết. Vì ông ta sống ở chỗ mỏng. Lớp vỏ bên ngoài bóng lộn, nhưng mỏng đến mức một câu hỏi thật của anh bạn cũ cũng làm nó vỡ. Sống ở chỗ dày thì không cần ai biết. Sống ở chỗ mỏng thì cần cả thế giới tin. Mà cả thế giới tin rồi, mình vẫn không tin nổi chính mình.
Lao Tzu said the great person dwells in the thick, not the thin. The thick is the substance. The inside. What you actually live every day, unseen, unpraised. The thin is the veneer. The stories you choose to tell. The nod when someone asks how you're doing and you say fine while everything inside is tangled. The old man in the story, the character's father, sat in the corner drinking tea. No performance. No curation. He lived in the thick. The character is forty-six, has plenty to talk about, and is exhausted. Because he lives in the thin. The outer shell is polished, but so thin that one honest question from an old friend cracks it open. Living in the thick means you don't need anyone to know. Living in the thin means you need the whole world to believe. And even after the whole world believes, you still can't believe yourself.