Bữa tiệc tao trả tiền cho cả bàn
The Night I Paid for Everyone
Hôm đó tao vừa nhận lương tháng đầu tiên sau khi lên chức.
Không phải lương cao. Nhưng cao hơn trước. Và cái cảm giác đó, cái cảm giác lần đầu tiên nhìn vào tài khoản thấy một con số mình chưa từng thấy, nó làm tao muốn làm gì đó. Muốn để người khác biết.
Tao nhắn vào group chat của mấy đứa bạn hồi đại học: "Tối nay tao đãi. Ai rảnh ra đây."
Bảy đứa đến.
Tao gọi món không nhìn giá. Tao kêu thêm bia khi thấy chai sắp hết. Tao cười to hơn bình thường, nói nhiều hơn bình thường. Khi thằng Huy hỏi "mày gọi nhiều vậy ăn hết không", tao vỗ vai nó: "Kệ, tối nay tao bao."
Cái câu đó, tao nói nhẹ như không. Nhưng tao biết tao muốn nó nghe thấy. Không chỉ thằng Huy. Cả bàn.
Cuối bữa, bill ra hơn ba triệu.
Tao cầm cái bill, nhìn qua một lượt, rồi để thẻ lên đĩa. Không chần chừ. Cố tình không chần chừ.
Mấy đứa cảm ơn. Có đứa nói "lần sau tụi tao bao lại". Tao xua tay: "Thôi, nhỏ thôi mà."
Về nhà, tao nằm xuống. Tính lại. Ba triệu là gần một phần tư lương mới của tao. Tháng đó tao còn tiền thuê nhà, tiền điện, tiền ăn, tiền gửi về cho má.
Tao không tiếc tiền. Tao tiếc cái gì khác. Tao chưa biết gọi nó là gì.
Vài tuần sau, tao gặp con Linh, một trong bảy đứa hôm đó. Nó hỏi thăm công việc. Tao kể. Rồi nó nói: "Ừ, hôm đó mày bao cả bàn, tụi tao cũng đoán mày lên lương rồi."
Tao cười. "Ừ, cũng vừa lên."
Nhưng trong đầu tao nghĩ: vậy là tụi nó biết. Tụi nó thấy. Đó là điều tao muốn mà.
Rồi tao nghĩ tiếp: nhưng chúng biết cái gì? Biết tao có tiền hơn trước một chút? Biết tao muốn chứng tỏ điều đó?
Tao không trả lời được.
Có một lần khác. Tháng sau. Đứa bạn khác rủ đi ăn, nhóm nhỏ hơn, ba đứa. Cuối bữa nó tự nhiên cầm bill lên trả. Không nói gì. Không làm màu. Tao hỏi: "Ủa sao mày trả?". Nó nói: "Tao muốn vậy."
Chỉ vậy thôi.
Tao nhớ lại cái bữa tao bao cả bàn. Tao cũng muốn vậy, nhưng tao muốn theo kiểu khác. Tao muốn người ta thấy tao muốn.
Hai cái "muốn" đó khác nhau. Tao mất một lúc mới nhận ra.
Bây giờ mỗi lần đi ăn với bạn, tao vẫn hay trả tiền. Nhưng tao để ý hơn. Để ý xem tao đang trả vì muốn đãi bạn, hay vì muốn được thấy là người đang đãi bạn.
Hai cái đó nhìn giống nhau từ bên ngoài.
Bên trong thì không.
富貴而驕，自遺其咎
Phú quý nhi kiêu, tự di kỳ cữu
Giàu sang mà kiêu, tự chuốc lấy họa.
Wealth and honor with arrogance invite their own disaster.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 9
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử không nói mày không được giàu. Không nói mày không được đãi bạn. Ông nói: giàu sang mà kiêu, tự chuốc lấy lỗi về mình. Cái lỗi đó không phải lỗi với người khác. Là lỗi với chính mình. Khi tao trả tiền vì muốn người ta thấy tao trả tiền, tao không đang rộng rãi. Tao đang mua một thứ gì đó. Mua ánh mắt. Mua cái cảm giác được nhìn nhận. Thứ đó không bao giờ đủ. Vì nó không thật.
Laozi did not say you cannot be wealthy. Did not say you cannot treat your friends. He said: wealth and pride together invite their own undoing. That undoing is not something others bring to you. It is something you bring to yourself. When I paid because I wanted people to see me paying, I was not being generous. I was buying something. Buying the look in their eyes. Buying the feeling of being seen. That kind of purchase never satisfies. Because it is not real.