Ca sáng có thằng đồng nghiệp tao muốn đấm
The Morning Shift Coworker I Wanted to Punch
Tao làm pha chế ở một quán cà phê trong hẻm.
Quán nhỏ. Bốn người một ca. Không đủ chỗ để tránh ai.
Thằng Phú làm chung ca sáng với tao.
Nó lớn hơn tao ba tuổi. Làm ở đây lâu hơn tao nửa năm. Và nó nghĩ điều đó cho nó quyền sai tao mọi thứ.
"Mày rửa ly đi." "Mày lau bàn chưa?" "Pha kiểu đó ai uống."
Nó không phải quản lý. Nó cũng pha chế như tao. Nhưng cái giọng nó lúc nào cũng như thể nó đang ban ơn vì chịu làm chung với tao.
Tuần đầu tao nhịn.
Tuần thứ hai tao bắt đầu ghét.
Tuần thứ ba tao nằm trên giường tối Chủ nhật, nghĩ đến sáng thứ Hai, và thấy ngực nặng.
Không phải vì công việc. Công việc tao thích. Tao thích mùi cà phê lúc sáu giờ sáng. Thích tiếng máy xay. Thích lúc khách quen bước vào gật đầu không cần gọi món.
Nhưng mỗi sáng đều có thằng Phú.
Nó chê tao pha latte bọt không đều. Tao sửa. Nó chê tiếp. Tao sửa tiếp. Đến lúc tao pha đẹp hơn nó, nó không nói gì. Chỉ nhìn rồi quay đi.
Một bữa tao kể với thằng bạn.
"Nghỉ đi," nó nói. "Thiếu gì chỗ làm."
Tao cũng nghĩ vậy. Thiếu gì chỗ. Nhưng tao thích cái quán này. Tao quen mấy anh chị ca chiều. Tao biết cái máy espresso hay bị kẹt nút nào, phải vỗ chỗ nào. Tao thuộc mặt khách.
Tại sao tao phải đi vì một thằng?
Nhưng ở lại thì sao? Mỗi sáng thức dậy đã mệt sẵn.
Có hôm nó nói trước mặt khách: "Thằng này mới, chưa biết gì đâu."
Tao làm bốn tháng rồi. Không mới. Nhưng tao không nói lại. Tao cười rồi quay vô trong.
Tối đó tao đấm gối.
Không phải vì câu nó nói. Mà vì tao không nói gì.
Tao ghét nó. Nhưng tao ghét tao hơn. Ghét cái kiểu cười rồi nuốt.
Rồi một bữa, tao đến sớm. Quán chưa mở. Thằng Phú ngồi ngoài hiên, hút thuốc.
Nó không thấy tao. Tao đứng ở góc, định quay đi chờ.
Nhưng tao thấy mặt nó.
Nó ngồi một mình, mắt nhìn xuống đất. Không có cái vẻ hống hách. Không có cái giọng sai người. Chỉ là một thằng ngồi hút thuốc lúc trời còn tối, mặt mệt.
Tao không biết nó đang nghĩ gì. Có thể nó đang lo tiền. Có thể nó cũng ghét ai đó. Có thể nó cũng nằm trên giường tối Chủ nhật mà thấy ngực nặng.
Tao không biết.
Nhưng cái khoảnh khắc đó, tao thấy nó không phải quái vật. Nó chỉ là một thằng. Như tao.
Sáng đó vô ca, nó lại chê tao. "Mày để đá nhiều quá."
Tao nhìn nó. Lần này tao không cười. Không nuốt. Tao nói: "Ừ, để tao sửa."
Có vậy thôi. Không gì thay đổi. Nó vẫn chê. Tao vẫn nghe.
Nhưng có cái gì đó khác.
Tao không biết diễn tả sao. Giống như trước đó tao đang đánh nhau với nó trong đầu tao. Mỗi câu nó nói, tao đỡ, tao đấm lại, tao tức, tao thua. Cuộc chiến chạy suốt từ sáng đến tối.
Bữa đó, tao ngừng đánh.
Không phải vì tao tha nó. Không phải vì tao hiểu nó. Tao vẫn không thích nó.
Nhưng tao mệt rồi. Mệt vì đánh nhau với một thằng mà thằng đó không biết là đang đánh nhau.
Nó chê. Tao sửa. Xong. Hết. Không mang về nhà.
Mấy tuần sau, tao để ý một chuyện lạ.
Nó bớt chê.
Không phải vì tao giỏi hơn. Mà có thể vì tao không phản ứng nữa, nó không có gì để bám vào.
Hoặc có thể nó cũng mệt.
Tao không biết. Tao không cần biết.
Tao vẫn làm ở quán đó. Thằng Phú vẫn ở ca sáng. Thỉnh thoảng nó vẫn nói mấy câu tao không thích.
Nhưng tối Chủ nhật, tao ngủ được.
Không phải vì mọi thứ ổn. Mà vì tao không đánh nhau trong đầu nữa.
Sáng thứ Hai, tao dậy, đi làm, pha cà phê.
Có thằng Phú. Có cái máy hay kẹt. Có khách quen gật đầu.
Đời nó vậy.
Sáng nay tao sẽ gặp kẻ nhiều chuyện, vô ơn, kiêu ngạo, gian dối, ghen tị, ích kỷ. Tất cả những tính xấu đó đến vì họ không phân biệt được thiện ác.
When you wake up, tell yourself: the people I deal with today will be meddling, ungrateful, arrogant, dishonest, jealous, and surly. They are like this because they cannot tell good from evil.
— Marcus Aurelius, Meditations, Quyển 2.1
Diễn giải
Interpretation
Epictetus viết câu này hơn hai ngàn năm trước. Ổng nói đại ý: sáng mai mày sẽ gặp đủ loại người. Kẻ nhiều chuyện. Kẻ vô ơn. Kẻ hống hách. Nhưng đừng ngạc nhiên, đừng giận, vì họ không biết phân biệt tốt xấu cho chính họ. Nghe có vẻ cao siêu nhưng thực ra đơn giản lắm. Mày đi làm, mày sẽ gặp thằng Phú. Hoặc một phiên bản nào đó của thằng Phú. Ở mọi quán, mọi công ty, mọi nơi. Không trốn được. Vấn đề không phải là nó có ở đó hay không. Vấn đề là mày có mang nó về nhà không. Có nằm trên giường đánh nhau với nó trong đầu không. Epictetus không bảo mày thích nó. Không bảo mày tha thứ. Ổng chỉ nói: biết trước đi. Sáng mai nó sẽ ở đó. Rồi mày tự chọn mày có để nó chiếm cả ngày của mày không.
Epictetus wrote this over two thousand years ago. He basically said: tomorrow morning you will meet all kinds of people. The meddlesome, the ungrateful, the arrogant. But don't be surprised, don't be angry, because they can't tell good from bad for themselves. Sounds philosophical, but it's actually simple. You go to work, you'll meet Phu. Or some version of Phu. At every shop, every company, everywhere. You can't hide from it. The question isn't whether he's there. The question is whether you bring him home with you. Whether you lie in bed fighting him in your head. Epictetus didn't say you have to like him. Didn't say you have to forgive. He just said: know it in advance. Tomorrow morning, he'll be there. Then you decide whether you let him take up your whole day.