Cái đồng hồ bốn mươi triệu
The Forty-Million-Dong Watch
Tôi mua nó vào tháng Ba.
Bốn mươi triệu. Đồng hồ cơ, mặt xanh, dây thép. Hãng Thụy Sĩ. Tên hãng tôi phải tập phát âm mấy lần cho đúng trước khi vào cửa hàng.
Hồi đó tôi vừa lên trưởng phòng được nửa năm. Lương tăng, thưởng tăng, và cái cảm giác mình xứng đáng với một thứ gì đó cũng tăng theo. Tôi không nhớ chính xác lúc nào bắt đầu để ý đồng hồ. Có lẽ là lần đi họp với đối tác, thấy ông giám đốc bên kia đeo cái Omega mặt đen, cổ tay xoay nhẹ một cái, ánh thép lóe lên dưới đèn. Tôi nhìn xuống cổ tay mình. Cái Casio mua hồi năm ngoái, ba trăm ngàn.
Không có gì sai với cái Casio. Nó chạy đúng giờ. Nó nhẹ. Nó không làm phiền ai.
Nhưng từ hôm đó tôi bắt đầu để ý cổ tay người khác.
Họp hành, tôi liếc. Ăn trưa với khách, tôi liếc. Đi đám cưới, tôi liếc. Không phải ghen. Chỉ là nhìn. Rồi về nhà mở điện thoại, lướt. Tissot. Longines. Seiko Presage. Tag Heuer. Tôi đọc review trên YouTube lúc nửa đêm, vợ ngủ bên cạnh, tôi đeo tai nghe nghe người ta nói về "chất lượng hoàn thiện" với "di sản thương hiệu".
Ba tháng tôi lướt như vậy.
Ba tháng tôi biết rõ từng dòng máy, từng mức giá, từng ưu nhược điểm. Tôi biết nhiều về đồng hồ hơn về con gái mình đang học lớp mấy.
Rồi tôi mua.
Bốn mươi triệu. Trả thẻ tín dụng. Chia sáu tháng. Mỗi tháng gần bảy triệu.
Cô bán hàng đặt cái hộp lên bàn. Hộp gỗ, lót nhung đen. Mở ra, cái đồng hồ nằm đó, kim giây chạy đều, mặt xanh sẫm như biển lúc chiều tối. Đẹp thật. Tôi đeo vào, xoay cổ tay. Nặng hơn cái Casio nhiều. Cái nặng đó, lạ lắm, nó cho tôi cảm giác mình có trọng lượng.
Tuần đầu tiên tôi đeo đi làm.
Không ai nói gì.
Thật ra có một thằng em trong phòng hỏi: "Anh đổi đồng hồ hả?". Tôi gật. Nó nói: "Đẹp". Rồi quay lại làm việc.
Hết.
Không ai nhìn cổ tay tôi như tôi nhìn cổ tay ông giám đốc hôm đó. Không ai liếc. Không ai hỏi hãng gì, giá bao nhiêu, mua ở đâu. Cuộc sống vẫn y nguyên. Email vẫn đến. Họp vẫn họp. Cơm trưa vẫn bốn mươi lăm ngàn.
Nhưng tôi thì khác.
Tôi bắt đầu sợ.
Sợ trầy. Sợ va vào cạnh bàn. Sợ mưa. Cái đồng hồ chống nước một trăm mét mà tôi sợ dính nước mưa. Mỗi tối về tôi tháo ra, lau bằng khăn mềm, đặt vào hộp. Cẩn thận hơn cách tôi cất kính.
Có hôm đi ăn phở, tôi ngồi xuống, tay trái chạm cạnh bàn inox. Nghe cái "cạch" nhẹ. Tim tôi nhảy một nhịp. Tôi giơ tay lên, xoay, soi. Không trầy. Thở ra.
Vợ tôi ngồi đối diện, nhìn.
"Anh quý cái đồng hồ hơn quý em."
Cô ấy nói bằng giọng đùa. Nhưng mắt thì không đùa.
Tôi cười. Nói: "Bốn mươi triệu mà, phải giữ chứ".
Câu đó ra khỏi miệng, tôi nghe lại, thấy nó kỳ.
Bốn mươi triệu. Bằng hai tháng tiền học của con. Bằng nửa chuyến du lịch gia đình mà năm ngoái tôi bảo "để sang năm". Bằng cái máy giặt vợ tôi xin từ Tết mà tôi nói "đợi đợt giảm giá".
Tôi đeo bốn mươi triệu trên cổ tay. Và tôi sợ nó trầy.
Tháng thứ hai, tôi bắt đầu nhìn lên.
Ý tôi là nhìn những người đeo đồng hồ đắt hơn.
Ông sếp tổng đeo Rolex. Tôi biết vì tôi đã thành chuyên gia nhìn cổ tay người khác. Submariner, mặt đen, viền xanh. Giá khoảng hai trăm triệu. Cái đồng hồ bốn mươi triệu của tôi, đứng cạnh cái đó, bỗng dưng nhỏ lại.
Tôi bắt đầu lướt lại.
Omega Seamaster. Tudor Black Bay. Rồi Rolex Oyster Perpetual, cái "entry level" của Rolex, khoảng một trăm năm mươi triệu.
Tôi tính. Nếu để dành mỗi tháng năm triệu, hai năm rưỡi. Hoặc thưởng cuối năm, gom hai năm.
Tôi đang ngồi tính cách mua cái đồng hồ thứ hai trong khi chưa trả xong cái thứ nhất.
Đêm đó tôi nằm, nhìn lên trần nhà.
Con gái ngủ phòng bên, thỉnh thoảng ho. Vợ nằm quay lưng. Cái đồng hồ trong hộp trên bàn, kim vẫn chạy đều trong bóng tối.
Tôi nghĩ: trước khi biết đến đồng hồ Thụy Sĩ, tôi có thiếu gì đâu.
Tôi xem giờ bằng điện thoại. Hoặc cái Casio. Hoặc đồng hồ trên tường. Giờ vẫn là giờ. Tôi không đi trễ hơn hay sớm hơn vì đeo đồng hồ bốn mươi triệu.
Nhưng từ khi biết, tôi không quên được.
Nó như một cánh cửa. Mở ra rồi không đóng lại được. Trước cửa, tôi bình thường. Sau cửa, tôi thiếu.
Tháng thứ tư, tôi đi công tác.
Ở sân bay, qua cửa hàng miễn thuế, tôi dừng lại trước tủ kính. Longines, Tissot, Rado, xếp hàng sáng choang. Tôi đứng đó mười lăm phút. Cô nhân viên hỏi tôi muốn thử cái nào. Tôi lắc đầu, đi.
Nhưng suốt chuyến bay, tôi nghĩ về cái Longines mặt trắng.
Tôi bốn mươi mốt tuổi. Tôi có vợ, có con, có việc, có nhà trả góp. Và đầu tôi đang bận nghĩ về một cái đồng hồ.
Hôm về, tôi mở hộp, lấy cái đồng hồ bốn mươi triệu ra. Đeo vào. Nhìn.
Đẹp.
Nhưng không đẹp như lần đầu nữa.
Nó đã thành bình thường. Như cái Casio từng bình thường. Như mọi thứ, khi đã có, đều thành bình thường.
Tôi ngồi đó, nhìn cái đồng hồ trên cổ tay.
Kim giây vẫn chạy.
Tôi không biết mình đang đuổi theo cái gì.
難得之貨，令人行妨
Nan đắc chi hoá, lệnh nhân hành phương
Của hiếm khó được khiến người ta hư hỏng.
Goods that are hard to get lead people astray.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 12
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói câu này hai ngàn mấy trăm năm trước. Ổng không nói về đồng hồ. Ổng nói về cái cơ chế trong đầu người ta. Của hiếm khó được. Nghe thì đúng rồi. Đồ hiếm thì khó kiếm. Nhưng ổng nói tiếp: nó khiến người ta hư hỏng. Không phải hư theo kiểu xấu xa. Hư theo kiểu lệch đi. Cái đầu lệch đi. Cái mắt lệch đi. Trước khi biết có đồ hiếm, mình bình thường. Sau khi biết, mình thiếu. Cái đồng hồ bốn mươi triệu không có tội. Nó chỉ là thép và kính và bánh răng. Nhưng từ khi nó xuất hiện trong đầu, nó chiếm chỗ. Chiếm chỗ của con gái, của vợ, của giấc ngủ. Rồi khi đã có nó rồi, nó lại nhường chỗ cho cái tiếp theo. Cái hai trăm triệu. Không phải đồ vật sai khiến mình. Mà cái biết về đồ vật sai khiến mình. Cánh cửa mở ra rồi thì đóng không được.
Lao Tzu said this over two thousand years ago. He wasn't talking about watches. He was talking about a mechanism inside people's heads. Rare goods that are hard to obtain. Sounds obvious. Rare things are hard to get. But he continued: they cause people to go astray. Not astray in a moral sense. Astray as in, your compass shifts. Your eyes shift. Before knowing rare things existed, you were fine. After knowing, you were lacking. The forty-million-dong watch is not guilty. It's just steel and glass and gears. But once it entered the mind, it took up space. Space that belonged to a daughter, a wife, to sleep. And once possessed, it yielded that space to the next thing. The two-hundred-million one. It's not the object that commands you. It's the knowledge of the object that commands you. Once the door opens, it doesn't close.