Cái đồng hồ bốn mươi triệu tôi không bao giờ đeo
The Forty-Million-Dong Watch I Never Wore
Tôi mua nó hồi bốn mươi tuổi.
Năm đó công ty thưởng lớn. Lần đầu tiên trong đời tôi nhìn số dư tài khoản mà không phải nhẩm tính. Không phải nghĩ tháng này trả nợ bao nhiêu, tiền học con bao nhiêu, tiền gửi về quê bao nhiêu.
Lần đầu tiên, tôi thấy mình có dư.
Vợ tôi bảo, anh mua gì đi, mấy năm nay anh không mua gì cho mình cả.
Tôi nghĩ mấy ngày. Rồi tôi vào cửa hàng đồng hồ.
Không phải tôi thích đồng hồ. Nói thật, tôi không biết gì về đồng hồ. Nhưng anh Phong ở công ty đeo một cái. Anh Tú bên đối tác cũng đeo một cái. Mấy lần đi họp, tôi thấy họ kéo tay áo lên xem giờ, cái mặt đồng hồ sáng lên dưới đèn phòng họp.
Tôi không biết nó hiệu gì. Nhưng tôi nhớ cái cảm giác lúc nhìn thấy.
Nó giống như một thứ ngôn ngữ. Không ai nói ra, nhưng ai cũng hiểu.
Tôi vào cửa hàng. Cô nhân viên hỏi anh muốn xem dòng nào. Tôi nói, cái nào phổ biến nhất. Cô ấy cười, đưa ra ba cái.
Cái rẻ nhất hai mươi triệu. Cái đắt nhất bốn mươi.
Tôi đeo cái hai mươi triệu. Đẹp. Nhẹ. Vừa tay.
Rồi tôi đeo cái bốn mươi triệu.
Nó nặng hơn. Mặt to hơn. Kim loại sáng hơn.
Cô nhân viên nói, cái này dòng limited, anh đeo rất hợp.
Tôi nhìn trong gương. Tay trái đeo cái đồng hồ bốn mươi triệu. Áo sơ mi xắn tay. Trông cũng được.
Tôi mua cái bốn mươi triệu.
Về nhà, vợ tôi nhìn. Không nói gì. Chỉ hỏi, anh thích nó hả.
Tôi nói, ừ.
Nhưng tôi biết mình nói dối.
Tôi không thích nó. Tôi thích cái cảm giác khi người khác nhìn thấy nó trên tay tôi.
Hai tuần đầu, tôi đeo đi làm mỗi ngày. Kéo tay áo lên xem giờ, hơi chậm, hơi cố ý. Anh Phong nhìn thấy, gật đầu, nói đẹp đấy. Tôi cười.
Vậy thôi.
Không ai nói gì thêm. Không ai hỏi hiệu gì, giá bao nhiêu, mua ở đâu. Cuộc sống tiếp tục. Mọi người bận việc của mọi người.
Tháng thứ hai, tôi bắt đầu quên đeo. Sáng dậy vội, lấy điện thoại xem giờ cho nhanh. Cái đồng hồ nằm trên bàn.
Tháng thứ ba, tôi cất nó vào ngăn kéo.
Tháng thứ sáu, vợ tôi dọn nhà, hỏi cái hộp này của anh hả. Tôi nói ừ, cất đi.
Nó nằm đó. Đến giờ vẫn nằm đó.
Bốn mươi triệu.
Số tiền đó, hồi tôi hai mươi lăm tuổi, là tiền thuê nhà cả năm. Hồi tôi ba mươi, là tiền đóng học phí cho con một năm. Hồi tôi ba mươi lăm, là tiền về quê sửa lại cái mái nhà cho mẹ.
Nhưng năm bốn mươi tuổi, tôi dùng nó để mua một thứ tôi không cần, cho những người không để ý.
Tôi không giận mình. Không tiếc. Bốn mươi triệu mất rồi thì mất.
Nhưng tôi hay nghĩ về nó.
Không phải nghĩ về tiền. Mà nghĩ về cái lúc tôi đứng trong cửa hàng, đeo cái đồng hồ lên, nhìn trong gương.
Lúc đó tôi nhìn ai?
Tôi nhìn mình? Hay tôi nhìn cái người mà tôi muốn người khác thấy?
Tôi bốn mươi lăm rồi. Đi làm hai mươi năm. Nuôi con, trả nợ, gửi tiền về quê, đủ cả. Không giàu nhưng không thiếu.
Vậy mà đứng trong cửa hàng, tôi vẫn thấy thiếu.
Thiếu cái gì? Tôi không biết gọi tên.
Có lẽ thiếu cái gật đầu của anh Phong. Thiếu cái nhìn của mấy người trong phòng họp. Thiếu cái cảm giác mình cũng thuộc về cái bàn đó, cái phòng đó, cái tầng lớp đó.
Bốn mươi triệu cho một cái gật đầu.
Rẻ hay đắt, tôi không biết.
Chỉ biết là cái gật đầu đó, tôi quên mất sau hai tuần. Còn bốn mươi triệu thì nằm trong ngăn kéo.
Thỉnh thoảng dọn nhà, tôi mở ngăn kéo ra. Thấy cái hộp. Mở ra. Cái đồng hồ vẫn sáng, vẫn đẹp, vẫn nặng.
Tôi đóng lại. Cất vào.
Không đeo. Cũng không bán.
Giữ nó như giữ một bài học mà tôi không muốn quên.
Tuần trước, con trai tôi mười sáu tuổi, nó xin mua đôi giày ba triệu. Tôi hỏi, con thích nó hay con thích người ta thấy con đi nó.
Nó nhìn tôi. Không trả lời.
Tôi cũng không nói thêm.
Vì câu đó, tôi hỏi mình mất hai mươi năm mới trả lời được.
聖人為腹不為目
Thánh nhân vi phúc bất vi mục
Thánh nhân vì bụng chứ không vì mắt.
The sage cares for the belly, not for the eyes.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 12
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói thánh nhân lo cho cái bụng, không lo cho cái mắt. Bụng là cái mình thật sự cần. Mắt là cái mình thấy người ta có rồi cũng muốn có. Nghe thì đơn giản. Nhưng sống thì không đơn giản. Vì cái bụng nó im. Ăn no rồi thì thôi. Còn cái mắt nó không bao giờ no. Nó thấy người ta có cái này, mình cũng muốn. Thấy người ta được cái kia, mình cũng thèm. Cái đồng hồ bốn mươi triệu không phải cho bụng. Bụng không cần biết mấy giờ bằng đồng hồ bốn mươi triệu. Điện thoại xem cũng được. Nó là cho mắt. Mắt mình nhìn mắt người ta. Mắt người ta nhìn lại cổ tay mình. Một vòng nhìn nhau. Tốn bốn mươi triệu. Lão Tử không bảo đừng mua. Ông chỉ hỏi, mày mua cho bụng hay cho mắt. Câu hỏi đó, trả lời thật thì hơi đau.
Lao Tzu said the sage cares for the belly, not the eye. The belly is what you truly need. The eye is what you see others have and want for yourself. Sounds simple. Living it is not. Because the belly is quiet. Once it's full, it stops asking. But the eye is never full. It sees what others have and wants the same. Sees what others get and craves it too. A forty-million-dong watch isn't for the belly. The belly doesn't need a forty-million-dong watch to know what time it is. A phone works fine. It's for the eye. Your eyes watching their eyes. Their eyes glancing at your wrist. A circle of glances. Cost: forty million. Lao Tzu didn't say don't buy it. He only asked, are you buying it for your belly or your eye? Answering that honestly stings a little.