Cái ghế ngoài hiên không ai ngồi
The Empty Chair on the Porch
Tôi sáu mươi ba tuổi.
Mỗi sáng tôi dậy lúc năm giờ. Không cần đồng hồ báo thức. Cơ thể nó quen rồi.
Hồi xưa dậy sớm vì phải đi làm. Rồi dậy sớm vì con nhỏ khóc. Rồi dậy sớm vì lo chuyện tiền nong. Bây giờ dậy sớm vì không ngủ được nữa thôi.
Nhà tôi có cái hiên nhỏ. Phía trước là con hẻm. Bên phải có cây bàng của nhà hàng xóm, tán lá che qua bên này một chút. Ngoài hiên có hai cái ghế nhựa.
Mấy chục năm nay, hai cái ghế đó không ai ngồi.
Hồi mới cưới, vợ chồng tôi hay ngồi ngoài hiên. Tối tối ăn cơm xong, pha bình trà, kéo ghế ra ngồi. Không nói gì nhiều. Bả kể chuyện chợ, tôi kể chuyện sở. Có khi không kể gì hết, ngồi không thôi.
Rồi có con.
Rồi con đi học.
Rồi con lớn.
Rồi con đi.
Bả bệnh năm bả sáu mươi. Ung thư phổi. Bả không hút thuốc ngày nào trong đời. Bác sĩ nói xui thôi. Tôi không biết xui là gì. Tôi chỉ biết bả nằm đó, mỗi ngày nhẹ đi một chút, như cái lá bàng ngoài hiên mùa đông.
Bả mất.
Tôi không kể chuyện bả mất. Ai cũng có người mất. Không có gì để kể.
Tôi chỉ kể chuyện cái ghế.
Sau đám tang, con gái tôi dọn nhà. Nó hỏi ba ơi, mấy cái ghế ngoài hiên cũ quá, con mua ghế mới nha.
Tôi nói để đó.
Nó hỏi sao.
Tôi nói để đó thôi.
Nó không hỏi nữa. Con gái tôi nó hiểu.
Mấy tháng đầu, tôi không ra hiên. Tôi đi ngang qua, nhìn hai cái ghế, rồi đi vô. Không dám ngồi. Ngồi một mình thì thấy cái ghế bên cạnh nó trống quá.
Tôi bắt đầu bận.
Bận kiểu người già bận. Đi khám bệnh. Đi chùa. Đi thăm bạn. Đi siêu thị mua đồ cho con. Đi đón cháu. Bận suốt.
Nhưng tối về, đi ngang hiên, hai cái ghế vẫn đó.
Con trai tôi ở Sài Gòn, nó gọi điện mỗi tuần. Nó hỏi ba khỏe không. Tôi nói khỏe. Nó hỏi ba có cần gì không. Tôi nói không. Nó hỏi ba có buồn không.
Tôi nói không.
Nói thiệt là tôi không biết có buồn không. Hồi đầu thì buồn. Buồn dữ lắm. Buồn kiểu nằm xuống mà không muốn dậy. Nhưng rồi cái buồn nó cũng mòn. Không phải hết. Mòn. Như cái ghế nhựa ngoài hiên, nắng mưa riết nó phai màu, nhưng nó vẫn còn đó.
Một buổi sáng, tôi dậy lúc năm giờ như mọi khi.
Tôi pha trà.
Tôi đứng trong bếp, cầm ly trà, nhìn ra hiên.
Rồi tôi bước ra.
Tôi ngồi xuống.
Cái ghế bên cạnh vẫn trống.
Tôi uống trà. Trời còn tối. Con hẻm im lặng. Đâu đó có tiếng xe máy của ai đi sớm. Cây bàng nhà hàng xóm lúc này đang ra lá non. Mấy cái lá nhỏ xíu, xanh mỏng, sáng lên dưới ánh đèn đường.
Tôi ngồi đó.
Không nghĩ gì.
Không nhớ gì.
Không cố quên gì.
Chỉ ngồi.
Ly trà nguội dần trong tay.
Tôi nghe tiếng chim. Không biết chim gì. Hồi xưa bả hay nói tên mấy loại chim, tôi không nhớ. Bây giờ tôi cũng không cần nhớ. Chim nó kêu thì tôi nghe. Vậy thôi.
Từ hôm đó, sáng nào tôi cũng ra hiên.
Pha trà. Ngồi xuống. Uống.
Không đợi ai. Không nhớ ai. Không cố quên ai.
Cái ghế bên cạnh vẫn trống. Nhưng tôi không còn thấy nó trống nữa. Tôi thấy nó là cái ghế. Vậy thôi.
Con gái tôi về thăm, nó thấy tôi ngồi ngoài hiên. Nó kéo cái ghế kia lại, ngồi cạnh tôi.
Nó hỏi ba uống trà gì vậy.
Tôi nói trà ô long.
Nó nói con uống với.
Tôi rót cho nó một ly.
Hai cha con ngồi đó. Không nói gì. Trời sáng dần. Mấy cái lá bàng non xanh lên từ từ.
Nó nhìn tôi, nói ba ơi, ngoài này đẹp ghê.
Tôi gật đầu.
Đẹp thiệt.
Tôi sáu mươi ba tuổi. Tôi không biết mình còn bao nhiêu buổi sáng. Nhưng sáng nào tôi cũng ra hiên. Pha trà. Ngồi xuống.
Cây bàng ra lá. Chim kêu. Trời sáng.
Tôi không làm gì hết.
Mà mọi thứ vẫn tới.
Ngồi yên, không làm gì. Mùa xuân đến, cỏ tự mọc.
Sitting quietly, doing nothing. Spring comes, and the grass grows by itself.
— Thiền sư, Thiền ngữ (Zenrin Kushū)
Diễn giải
Interpretation
Ông già ngồi ngoài hiên uống trà. Không thiền. Không triết lý. Không cố đạt cái gì hết. Mà cây bàng vẫn ra lá. Chim vẫn kêu. Trời vẫn sáng. Câu thiền này nó nói vậy đó. Ngồi yên, không làm gì. Mùa xuân đến, cỏ tự xanh. Không phải mày phải kéo cỏ lên cho nó mọc. Không phải mày phải cố buông thì mới buông được. Cái buông thiệt sự là khi mày không còn cố nữa. Không cố nhớ, không cố quên, không cố vui, không cố buồn. Ông già không quyết định buông vợ. Ông không ngồi xuống rồi tự nhủ hôm nay tôi sẽ chấp nhận. Ông chỉ pha trà, bước ra hiên, ngồi xuống. Rồi một ngày, cái ghế trống nó không còn là cái ghế trống nữa. Nó chỉ là cái ghế. Mùa xuân không hỏi mày có sẵn sàng không. Nó cứ đến.
The old man sits on his porch drinking tea. No meditation. No philosophy. Not trying to achieve anything. Yet the almond tree still puts out leaves. Birds still sing. The sky still brightens. That's what this Zen saying means. Sit quietly, do nothing. Spring comes, the grass grows by itself. You don't have to pull the grass up to make it grow. You don't have to try to let go in order to let go. Real letting go is when you stop trying altogether. Not trying to remember, not trying to forget, not trying to be happy, not trying to be sad. The old man didn't decide to let go of his wife. He didn't sit down and tell himself today I will accept. He just brewed tea, walked out to the porch, sat down. And one day, the empty chair was no longer an empty chair. It was just a chair. Spring doesn't ask if you're ready. It just comes.