Cái ghế trống đầu bàn
The Empty Chair at the Head of the Table
Ba tôi mất tháng Ba.
Không đột ngột. Ổng bệnh hai năm. Ai cũng biết sẽ tới ngày đó. Bác sĩ nói rồi. Mấy chị em tôi chuẩn bị tinh thần rồi. Má tôi cũng gật đầu nói "biết rồi" mỗi lần ai nhắc.
Nhưng khi nó tới, không ai sẵn sàng hết.
Tôi nhớ buổi sáng đó. Bệnh viện gọi lúc bốn giờ. Tôi lái xe đi mà không mang dép, chân đất đạp ga. Tới nơi thì ổng đã nằm im. Mắt nhắm. Miệng hơi mở. Như đang ngủ mà quên thở.
Tôi đứng đó. Không khóc. Không nói gì. Chỉ nhìn.
Mấy chị tôi khóc. Má tôi ngồi cạnh giường, nắm tay ổng, nói "ông đi nghỉ đi." Giọng bà bình thường lắm. Như mỗi tối bà kêu ổng tắt tivi đi ngủ.
Câu đó ám tôi đến giờ.
---
Đám tang xong, mọi thứ trở lại bình thường nhanh hơn tôi tưởng.
Tuần đầu, nhà đông. Bà con tới lui. Có người nấu cơm, có người quét nhà. Lúc nào cũng có ai đó ngồi phòng khách.
Tuần thứ hai, vắng dần.
Tuần thứ ba, chỉ còn má tôi một mình trong căn nhà đó.
Tôi gọi điện mỗi tối. Bà nói "khỏe." Tôi hỏi ăn gì chưa. Bà nói "ăn rồi." Tôi hỏi có cần gì không. Bà nói "không."
Ba câu. Mỗi tối. Y chang.
Tôi biết bà không khỏe. Nhưng tôi cũng không biết hỏi gì thêm.
---
Một tháng sau, tôi về nhà dọn đồ ba tôi.
Má tôi kêu dọn. Nói để lâu coi buồn. Tôi mang thùng carton tới, bắt đầu gấp áo.
Ba tôi có ba cái áo sơ mi trắng. Giống hệt nhau. Ổng mặc hoài, giặt xong phơi, khô rồi mặc lại. Tôi hồi nhỏ hỏi sao không mua áo khác, ổng nói "mặc được thì mặc, đổi chi."
Tôi gấp cái áo đầu tiên. Bình thường.
Cái thứ hai. Vẫn bình thường.
Cái thứ ba. Tôi ngửi thấy mùi ổng.
Không phải nước hoa. Không phải xà bông. Chỉ là cái mùi của một người. Mùi mồ hôi cũ, mùi vải đã mặc nhiều lần, mùi của ai đó đã sống trong cái áo này rất lâu.
Tôi ngồi xuống sàn. Ôm cái áo. Và khóc.
Lần đầu tiên kể từ ngày ổng mất.
---
Cái lạ là sau khi khóc xong, tôi bắt đầu nhớ những thứ mà trước đó tôi quên.
Tôi nhớ hồi nhỏ, ba tôi chở tôi đi học bằng xe đạp. Tôi ngồi phía trước, chân không tới pedal, hai tay nắm ghi đông. Ổng ngồi sau, tay vòng qua ôm tôi mà đạp. Tôi lúc đó không thấy gì đặc biệt. Đi học thì phải có người chở, vậy thôi.
Bây giờ tôi bốn mươi ba tuổi. Con tôi đi học có xe đưa đón. Nó không biết cảm giác ngồi trên ghi đông xe đạp, gió thổi vào mặt, lưng tựa vào ngực ba nó.
Tôi cũng đã quên. Cho đến khi ổng không còn.
---
Tháng Bảy, giỗ đầu.
Má tôi nấu cơm. Mâm cơm bảy món, y như hồi ba tôi còn sống. Bà bày ra bàn. Đặt chén đũa cho ổng ở đầu bàn.
Mấy chị em tôi ngồi vào. Nhìn cái ghế trống.
Không ai nói gì.
Má tôi gắp thức ăn bỏ vào chén ổng. Bà làm tự nhiên lắm. Như ổng đang ngồi đó mà lười gắp.
Tôi nhìn bà. Bà không buồn. Không vui. Chỉ là đang làm một việc bà đã làm mấy chục năm.
Lúc đó tôi hiểu một điều. Mất mát không phải là cái khoảnh khắc người ta ra đi. Mất mát là mỗi ngày sau đó. Là mỗi bữa cơm thiếu một người. Là mỗi lần quay sang định nói gì đó mà không có ai nghe.
Nó không đau dữ dội. Nó đau đều. Như nước nhỏ giọt.
---
Tôi bắt đầu thay đổi sau đám giỗ đó.
Không phải thay đổi lớn lao gì. Chỉ là những thứ nhỏ.
Tôi bắt đầu gọi má tôi mỗi ngày. Không phải ba câu nữa. Tôi kể chuyện công ty. Kể con tôi đi học nói gì. Kể hôm nay trời mưa hay nắng. Bà nghe. Thỉnh thoảng bà cười. Thỉnh thoảng bà kể lại chuyện hồi xưa.
Tôi bắt đầu chở con đi học. Không phải xe đạp, mà xe hơi. Nhưng tôi tắt nhạc. Để hai cha con ngồi im. Hoặc nó kể chuyện trường. Hoặc không ai nói gì. Cũng được.
Tôi bắt đầu nhìn vợ tôi khác đi. Trước đây tôi thấy bà ấy là người ở cạnh mình, đương nhiên, như không khí. Bây giờ tôi nhìn bà ấy ngủ, thấy sợ. Sợ một ngày cái gối bên cạnh cũng trống.
Không phải sợ để mà sợ. Sợ để mà biết trân trọng.
---
Ba tôi sống sáu mươi bảy năm. Không giàu. Không nổi tiếng. Không để lại gia tài gì.
Ổng để lại ba cái áo sơ mi trắng. Một cái ghế trống đầu bàn. Và cái cách má tôi vẫn gắp thức ăn bỏ vào chén ổng mỗi bữa cơm.
Tôi không biết gọi đó là gì.
Nhưng tôi biết nó nặng hơn bất cứ thứ gì tôi từng cầm trên tay.
---
Đôi khi tôi nghĩ, phải mất đi mới thấy.
Không phải vì mình ngu. Không phải vì mình vô tâm.
Chỉ là có những thứ, khi nó còn đó, mình không có cách nào thấy được.
Như bóng tối. Phải tắt đèn mới biết nó ở đâu.
Vết thương là nơi ánh sáng đi vào bạn.
The wound is the place where the light enters you.
— Rumi, Masnavi
Diễn giải
Interpretation
Rumi nói vết thương là nơi ánh sáng đi vào. Nghe thì đẹp. Nhưng lúc đang đau thì không ai muốn nghe mấy câu đó. Mà ổng không nói vết thương sẽ hết đau. Ổng nói ánh sáng đi vào chỗ đó. Nghĩa là nó vẫn rách. Vẫn hở. Chỉ là từ chỗ rách đó, mình bắt đầu thấy những thứ mà hồi còn lành lặn mình không thấy. Ông già trong câu chuyện này mất đi. Và cái vết rách đó, nó không lành. Nó vẫn ở đó mỗi bữa cơm, mỗi cái ghế trống, mỗi cái áo sơ mi trắng còn mùi. Nhưng từ chỗ rách đó, thằng con bắt đầu thấy. Thấy má mình. Thấy vợ mình. Thấy con mình ngồi trên xe mỗi sáng. Thấy những thứ hồi trước nó đi ngang qua mỗi ngày mà không nhìn. Ánh sáng không phải là hết đau. Ánh sáng là bắt đầu thấy.
Rumi said the wound is where the light enters you. Sounds beautiful. But when you're in pain, you don't want to hear that. He didn't say the wound would stop hurting. He said light enters through it. Meaning it's still torn. Still open. It's just that through that tear, you start seeing things you couldn't see when you were whole. The old man in this story is gone. And the wound he left doesn't heal. It's there at every meal, every empty chair, every white shirt that still carries his scent. But through that wound, the son starts seeing. Seeing his mother. Seeing his wife. Seeing his child sitting in the car each morning. Seeing things he walked past every single day without looking. Light isn't the absence of pain. Light is the beginning of seeing.