Cái tủ kính tôi khóa suốt hai mươi năm
The Glass Cabinet I Kept Locked for Twenty Years
Tôi có cái tủ kính đặt ở phòng khách.
Trong đó có bộ chén trà Nhật. Một bộ ly pha lê Tiệp Khắc. Hai chai rượu vang ai đó tặng hồi tôi còn làm giám đốc chi nhánh. Mấy cái đĩa sứ hoa văn xanh mua bên Trung Quốc năm chín mươi tám.
Hai mươi năm.
Không ai uống bộ chén trà đó. Không ai rót rượu ra. Không ai ăn trên mấy cái đĩa sứ.
Tôi khóa tủ. Lau kính mỗi tuần. Có khách đến thì chỉ vào, nói giá tiền, nói xuất xứ. Khách gật gù. Tôi vui.
Vui gì tôi cũng không biết nữa.
---
Hồi bốn mươi tuổi, tôi bắt đầu mua đồ.
Không phải vì cần. Mà vì có tiền.
Lần đầu tiên trong đời tôi có tiền dư. Hồi trẻ nghèo lắm. Ba má tôi bán bún ở chợ, ngày nào cũng dậy từ ba giờ sáng. Tôi lớn lên với mùi nước lèo và tiếng chửi nhau của mấy bà bán cá kế bên.
Tôi thề với mình là sẽ không bao giờ nghèo.
Rồi tôi không nghèo thật.
Tôi đi làm. Thăng chức. Có nhà. Có xe. Có cái tủ kính.
Mỗi lần mua được món gì đắt tiền, tôi thấy mình đi xa hơn cái chợ đó một bước. Mỗi món đồ là một bằng chứng. Bằng chứng rằng tôi không còn là thằng nhỏ ngồi gỡ xương cá phụ má nữa.
Tôi mua cho mắt nhìn. Không phải cho tay chạm.
---
Bà xã tôi không nói gì.
Bà ấy là người ít nói. Cả đời sống với tôi, bà ấy chỉ cằn nhằn đúng một lần. Lần đó tôi mua bộ ly pha lê, bà nói: "Mình uống nước bằng ly nhựa cũng được mà."
Tôi cười. Nói bà không hiểu.
Bà im.
Bây giờ nghĩ lại, bà hiểu hơn tôi tưởng.
Bà uống trà bằng cái ly sứ mẻ miệng suốt mười lăm năm. Tôi mua cho bà ly mới mấy lần, bà cất đi, lấy cái cũ ra dùng tiếp. Tôi bực. Bà cười nói: "Quen tay rồi."
Bà không cần bằng chứng gì hết. Bà chỉ cần cái ly vừa tay.
---
Năm ngoái bà mất.
Đột quỵ. Sáng còn nấu cháo. Trưa nằm xuống. Chiều không dậy nữa.
Con gái tôi bay về. Con trai tôi xin nghỉ phép. Cả nhà ngồi trong phòng khách. Đối diện cái tủ kính.
Tôi nhìn bộ chén trà. Nhìn mấy chai rượu. Nhìn mấy cái đĩa sứ.
Rồi tôi nhìn cái ly sứ mẻ miệng bà xã hay dùng. Con gái tôi rửa sạch, để trên bàn thờ.
Cái ly đó chắc mua ngoài chợ. Chắc mấy ngàn đồng. Không có hộp. Không có xuất xứ. Không ai hỏi giá.
Mà nó là thứ duy nhất trong nhà này còn giữ hơi ấm của một người.
---
Tuần trước con gái tôi dọn nhà.
Nó mở tủ kính ra. Hỏi: "Ba muốn giữ cái nào?"
Tôi nhìn. Hai mươi năm đồ đạc. Mỗi món tôi nhớ giá, nhớ ngày mua, nhớ mua ở đâu.
Nhưng tôi không nhớ cảm giác dùng món nào. Vì tôi chưa bao giờ dùng.
Tôi nói: "Cho hết đi."
Con gái tôi nhìn tôi. Có lẽ nó tưởng tôi buồn.
Tôi không buồn. Tôi chỉ thấy lạ. Lạ vì hai mươi năm tôi giữ một tủ đồ mà không biết giữ để làm gì. Lạ vì tôi tốn bao nhiêu tiền mua mấy thứ đó, mà thứ đáng giá nhất trong nhà là cái ly mẻ mấy ngàn đồng.
---
Tôi bảy mươi tuổi rồi.
Cả đời tôi chạy khỏi cái nghèo. Chạy thiệt nhanh. Chạy thiệt xa.
Mà tới lúc quay lại nhìn, tôi thấy mình chạy qua luôn mấy thứ quan trọng.
Bà xã tôi uống trà mỗi sáng. Một mình. Cái ly mẻ. Không cần ai nhìn. Không cần ai biết.
Bà sống vậy đó. Nhẹ lắm.
Còn tôi thì khóa tủ kính. Lau mỗi tuần. Chờ có khách đến để chỉ.
Bây giờ tủ trống rồi. Phòng khách trống rồi.
Tôi ngồi một mình. Uống trà bằng cái ly mẻ của bà.
Lần đầu tiên trong đời, tôi thấy trà ngon.
聖人為腹不為目
Thánh nhân vi phúc bất vi mục
Thánh nhân vì bụng chứ không vì mắt.
The sage cares for the belly, not for the eyes.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 12
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói thánh nhân lo cho bụng, không lo cho mắt. Nghe đơn giản. Nhưng sống được vậy thì khó. Bụng là cái mình thật sự cần. Đói thì ăn. Khát thì uống. Lạnh thì mặc. Bụng không cần biết cái chén bao nhiêu tiền. Bụng không cần ai nhìn thấy. Mắt thì khác. Mắt muốn đẹp. Muốn sang. Muốn người ta thấy mình có. Mắt là cái tủ kính khóa kỹ, lau bóng, chờ khách đến để khoe. Ông già trong câu chuyện cả đời sống cho mắt. Mua đồ không dùng. Giữ đồ không chạm. Khoe đồ không cần. Bà vợ ông sống cho bụng. Cái ly mẻ, vừa tay, uống trà ngon. Vậy là đủ. Hai người sống cùng nhà mà sống hai kiểu khác nhau. Đến lúc một người đi rồi, người còn lại mới thấy. Cái tủ kính đầy đồ mà trống. Cái ly mẻ không có gì mà đầy.
Laozi said the sage cares for the belly, not the eye. Sounds simple. Living it is another thing. The belly is what you truly need. Hungry, you eat. Thirsty, you drink. Cold, you dress. The belly doesn't care how much the cup costs. The belly doesn't need an audience. The eye is different. The eye wants beauty. Wants prestige. Wants others to see what you have. The eye is a locked glass cabinet, polished weekly, waiting for guests to admire. The old man in this story lived his whole life for the eye. Bought things he never used. Kept things he never touched. Showed off things he never needed. His wife lived for the belly. A chipped cup that fit her hand, tea that tasted good. That was enough. Two people in the same house, living two different ways. Only when one left did the other finally see. A cabinet full of things, yet empty. A chipped cup with nothing, yet full.