Cái tủ lạnh chạy suốt ba mươi năm
The Fridge That Ran for Thirty Years
Cái tủ lạnh Sanyo đó, tôi mua năm chín mươi ba.
Hồi đó lương giáo viên cấp hai, gom ba tháng mới đủ. Bà xã tôi bảo thôi, để dành. Tôi nói không, nhà phải có cái tủ lạnh.
Nói vậy chứ cũng run. Ôm cái hộp giấy to đùng về, kê giữa bếp, cắm điện, nghe nó kêu ù ù. Hai vợ chồng đứng nhìn nó như nhìn đứa con mới đẻ.
Rồi ba mươi năm trôi.
Cái tủ lạnh đó vẫn chạy.
Lớp sơn trắng ngả vàng. Cái tay nắm nhựa bị gãy một bên, tôi quấn dây thun thay. Ron cửa bong ra, tôi dán lại bằng keo con voi. Nó kêu to hơn hồi xưa, nhất là ban đêm, nghe rõ từ phòng ngủ.
Nhưng nó vẫn chạy.
Con gái tôi lớn lên, đi làm ở Sài Gòn. Năm ngoái nó về, mở tủ lạnh lấy nước, đóng lại, rồi nói: "Ba, để con mua cho ba cái mới đi. Cái này cũ quá rồi."
Tôi nói thôi, nó còn chạy mà.
Con gái tôi nhìn tôi kiểu vừa thương vừa bực. Nó quen sống ở thành phố, cái gì cũ là thay. Điện thoại mỗi năm đổi một cái. Xe máy ba năm đổi. Căn hộ thuê xong lại dọn chỗ khác.
Nó bảo: "Ba tiết kiệm quá cũng không tốt."
Tôi không nói gì.
Không phải tôi tiết kiệm. Tôi chỉ không thấy cần.
Cái tủ lạnh đó, nó giữ được đồ ăn lạnh. Tôi cần nó làm gì hơn?
---
Hồi năm hai nghìn lẻ năm, trường tôi có đợt nâng lương. Mấy thầy cô xôn xao. Ai cũng tính. Được thêm bao nhiêu, mua được gì, sửa được gì.
Tôi cũng tính. Được thêm mỗi tháng bốn trăm ngàn. Hồi đó bốn trăm ngàn mua được ít gạo, ít thịt, chai nước mắm ngon hơn.
Bà xã tôi vui lắm. Bả nói: "Vậy là đỡ rồi."
Đỡ. Không phải dư. Không phải giàu. Đỡ.
Tôi nhớ cái chữ "đỡ" đó suốt.
Vì nó thật. Đời tôi, phần lớn là "đỡ". Không bao giờ dư. Nhưng cũng không bao giờ thiếu đến mức không sống được.
---
Năm hai nghìn mười hai, ông bạn dạy cùng trường trúng đất. Bán lô đất ở quê, được mấy trăm triệu. Ổng mua xe hơi. Đi dạy bằng xe hơi.
Mấy thầy cô nhìn, ai cũng xuýt xoa.
Tôi cũng nhìn. Cũng thấy đẹp.
Nhưng tối về, tôi ngồi trước sân, uống trà, nghe cái tủ lạnh kêu ù ù trong bếp. Tôi không thấy thiếu gì.
Ông bạn đó, sau này tôi nghe kể, ổng bán xe vì tốn xăng quá. Rồi ổng buồn mấy tháng. Không phải vì mất xe. Mà vì ổng đã quen có xe rồi, bây giờ không có nữa, ổng thấy mình thua.
Thua ai? Không biết. Nhưng ổng thấy thua.
Tôi nghĩ, có khi cái xe đó không cho ổng thêm gì. Nó chỉ cho ổng thêm một thứ để sợ mất.
---
Con gái tôi gửi tiền về mỗi tháng. Tôi không tiêu hết. Tôi để trong cái hộp thiếc, cất trên nóc tủ.
Nó hỏi: "Ba để tiền làm gì?"
Tôi nói: "Để khi nào con cần."
Nó cười: "Con không cần, ba tiêu đi."
Tiêu gì? Tôi ăn sáng bún bò đầu hẻm, bốn mươi ngàn. Trưa cơm nhà. Chiều đi bộ ra công viên, ngồi coi mấy ông bạn đánh cờ. Tối về coi thời sự, rồi ngủ.
Tôi không cần gì thêm.
Không phải tôi không muốn. Hồi trẻ tôi cũng muốn nhiều lắm. Muốn cái nhà to hơn. Muốn cái xe. Muốn cho con đi học trường quốc tế. Muốn đi du lịch nước ngoài.
Nhưng không có.
Rồi thời gian trôi. Những cái muốn đó, nó tự rơi đi. Không phải vì tôi buông. Mà vì tôi nhận ra mình vẫn sống được mà không có chúng. Sống bình thường. Có khi còn bình yên hơn mấy người có đủ thứ.
---
Tuần trước, con gái tôi gọi điện. Nó kể công ty nó đang restructure, nó sợ mất việc. Nó nói nhanh lắm, giọng run run.
Nó bảo: "Con vừa mua căn hộ trả góp, nếu mất việc thì chết."
Tôi nghe. Không biết nói gì.
Rồi tôi hỏi: "Con có đói không?"
Nó im.
"Con có chỗ ngủ không?"
Nó nói: "Có."
"Vậy thì chưa chết đâu."
Nó im thêm một lúc. Rồi nó khóc.
Tôi biết nó không khóc vì sợ đói. Nó khóc vì sợ mất cái nó đang có. Cái căn hộ. Cái chức danh. Cái cuộc sống nó đã xây.
Tôi hiểu. Vì hồi trẻ tôi cũng sợ y vậy.
Nhưng bây giờ tôi sáu mươi bảy tuổi. Tôi nhìn lại, thấy những thứ tôi sợ mất hồi đó, phần lớn tôi chưa bao giờ có. Mà tôi vẫn sống đây.
---
Sáng nay tôi dậy sớm. Pha trà. Mở tủ lạnh lấy xôi hâm lại.
Cái tủ lạnh kêu ù ù.
Tôi đứng đó, tay cầm hộp xôi, nhìn cái tủ lạnh Sanyo ba mươi năm.
Nó không đẹp. Không xịn. Không ai đăng lên mạng khoe cái tủ lạnh như vầy.
Nhưng nó giữ đồ ăn lạnh. Ba mươi năm rồi. Vẫn giữ.
Tôi nghĩ, đời tôi cũng giống cái tủ lạnh này.
Không có gì để khoe. Nhưng nó vẫn chạy.
知足者富
Tri túc giả phú
Biết đủ là giàu.
One who knows contentment is rich.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 33
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói biết đủ là giàu. Nghe thì dễ. Nhưng sống được câu đó thì khó. Vì cái "đủ" nó không có số cụ thể. Không ai nói cho mình biết bao nhiêu là đủ. Mười triệu? Một tỉ? Căn nhà? Cái xe? Ông già trong câu chuyện, ổng không ngồi thiền, không đọc sách triết. Ổng chỉ sống. Sống lâu đến mức ổng thấy những thứ mình muốn, nó tự rơi đi. Không phải buông. Mà là nó rơi. Cái tủ lạnh ba mươi năm vẫn chạy. Ổng cũng vậy. Không có gì để khoe. Nhưng vẫn chạy. Con gái ổng sợ mất căn hộ. Ông bạn ổng buồn vì bán xe. Ai cũng sợ mất cái mình đang có. Nhưng ổng, ổng chưa bao giờ có mấy thứ đó. Mà ổng vẫn sống đây. Có khi giàu không phải là có nhiều. Giàu là nhìn vào cái mình có mà không thấy thiếu.
Laozi said knowing enough is wealth. Sounds simple. Living it is another thing. Because "enough" doesn't have a number. Nobody tells you how much is enough. Ten million? A billion? A house? A car? The old man in this story didn't meditate or read philosophy. He just lived. Lived long enough that the things he wanted fell away on their own. Not because he let go. They just fell. The fridge ran for thirty years. So did he. Nothing to show off. But still running. His daughter fears losing her apartment. His colleague grieved selling his car. Everyone fears losing what they have. But this man never had those things. And he's still here. Maybe wealth isn't having more. Maybe it's looking at what you have and not feeling like something's missing.