Cái tủ lạnh hai cửa không ai mở
The double-door fridge nobody opens
Năm bảy mươi ba tuổi, tôi có một cái tủ lạnh hai cửa.
Loại to, đứng chiếm gần nửa bếp. Mặt inox sáng bóng. Ngăn đá riêng, ngăn mát riêng, có cả ngăn chuyên giữ rau.
Vợ tôi mất ba năm rồi.
Con gái lấy chồng ở Bình Dương. Con trai đi Nhật từ năm ngoái. Nhà còn mình tôi.
Tôi mở tủ lạnh ra, bên trong có hai quả trứng, nửa bịch sữa, mấy hộp cơm con gái gửi về tuần trước mà tôi quên ăn.
Cái tủ lạnh này tôi mua năm 2019. Hồi đó vợ tôi còn sống. Bả nói cái tủ cũ nhỏ quá, Tết nhét đồ không đủ. Tôi nói ừ, mua cái lớn đi.
Mà thiệt ra không phải vì Tết.
Hồi đó tôi vừa bán được lô đất ở Long An. Tiền vô một cục, tôi thấy sướng. Cái sướng đó nó không phải sướng vì có tiền. Nó là sướng vì thấy mình làm được. Mấy chục năm đi làm, dành dụm, mua đất, chờ giá lên, bán. Vòng đó tôi chạy cả đời.
Bán xong lô đất, tôi sửa nhà. Thay gạch nền. Đóng bộ bàn ghế gỗ. Mua cái tủ lạnh hai cửa.
Vợ tôi cười, nói ông mua chi tủ lớn vậy, hai vợ chồng già ăn được bao nhiêu.
Tôi nói kệ, con nó về có chỗ chứa đồ.
Con nó về.
Nhưng mỗi năm về hai ba lần. Ở hai ba ngày. Rồi đi.
Cái tủ lạnh vẫn đứng đó. To. Sáng. Trống.
---
Hồi trẻ tôi nghèo thiệt.
Ba mẹ tôi làm ruộng ở Cần Thơ. Tôi lên Sài Gòn năm mười tám tuổi, đi phụ hồ, rồi học nghề điện, rồi xin vô xưởng. Lương tháng đầu tiên tôi gửi về cho mẹ hết, giữ lại đúng tiền cơm.
Tôi nhớ cái cảm giác đó. Tháng lương đầu tiên. Mẹ tôi cầm tiền, không nói gì, chỉ quay vô bếp nấu cơm.
Từ đó tôi biết một thứ. Tiền là cách tôi nói với mọi người rằng tôi có ích.
Tôi làm. Tôi dành. Tôi mua. Tôi sửa. Tôi gửi.
Ba mươi tuổi, tôi mua được miếng đất nhỏ. Bốn mươi tuổi, tôi cất được cái nhà. Năm mươi tuổi, tôi lo xong đám cưới cho con gái. Sáu mươi tuổi, tôi gửi tiền cho thằng con trai đi Nhật.
Mỗi lần xong một cái, tôi nghĩ: vậy là đủ rồi.
Nhưng chưa bao giờ đủ.
Vì luôn có cái kế tiếp.
---
Vợ tôi bệnh năm 2021. Ung thư phổi. Phát hiện trễ.
Tôi bán thêm miếng đất nữa. Chạy chữa. Thuốc tây, thuốc ta, bệnh viện trên, bệnh viện dưới.
Bả nằm trên giường bệnh viện Chợ Rẫy, nắm tay tôi, nói: "Ông ơi, thôi."
Tôi không chịu thôi.
Tôi nghĩ nếu tôi có nhiều tiền hơn, tôi cứu được bả. Nếu tôi phát hiện sớm hơn. Nếu tôi không bận đi coi đất mà ở nhà nhiều hơn.
Bả mất tháng Mười.
Tôi về nhà. Mở tủ lạnh. Bên trong còn mấy hộp chè bả nấu hôm trước khi nhập viện.
Tôi đứng đó, nhìn mấy hộp chè, khóc.
---
Sau đám tang, con gái dọn dẹp nhà. Nó mở tủ quần áo của mẹ nó, hỏi: "Ba ơi, mấy cái này ba muốn giữ không?"
Tôi nói giữ hết.
Nó nhìn tôi, không nói gì.
Mấy tháng sau, tôi tự mở tủ đó ra. Quần áo vợ tôi vẫn còn nguyên. Mấy cái áo bà ba bả hay mặc. Cái khăn bả quấn đầu mỗi sáng đi chợ.
Tôi ngồi xuống sàn, cầm cái khăn lên.
Hồi bả còn sống, tôi không bao giờ để ý cái khăn này. Bả mặc gì tôi cũng không để ý. Tôi bận. Bận đi làm, bận tính tiền, bận lo tương lai.
Bả sống cạnh tôi bốn mươi mấy năm. Mà tôi không nhớ nổi lần cuối tôi ngồi ăn cơm với bả mà không nghĩ gì khác.
---
Bây giờ tôi sống một mình.
Sáng dậy, pha trà. Uống một mình. Đi bộ ra công viên gần nhà, ngồi coi mấy ông bà tập thể dục. Về nấu cơm. Ăn một mình. Chiều ngồi trước nhà, coi xe chạy.
Con gái gọi điện mỗi tuần. Hỏi ba ăn chưa. Ba khỏe không. Ba cần gì không.
Tôi nói không cần gì.
Mà thiệt. Tôi không cần gì.
Cái nhà này đủ rồi. Cái bàn ghế này đủ rồi. Cái tủ lạnh hai cửa, nó thừa, nhưng tôi không bán. Để đó. Như một cái gì nhắc tôi.
Nhắc rằng có một thời tôi nghĩ lớn hơn là tốt hơn. Nhiều hơn là đủ hơn.
---
Hôm qua thằng Tư hàng xóm qua chơi. Nó sáu mươi lăm, vừa nghỉ hưu. Nó nói nó đang tính mua đất ở Bảo Lộc, lên trồng cà phê, cho có việc làm.
Tôi hỏi: "Mày khỏe không mà lên đó?"
Nó nói: "Khỏe chớ. Ở không hoài chịu gì nổi."
Tôi nhìn nó. Tôi thấy tôi của hai mươi năm trước. Cái sợ ở không. Cái sợ mình vô dụng. Cái sợ ngồi yên.
Tôi không nói gì. Rót thêm trà cho nó.
Vì tôi biết, nói cũng không ai nghe. Phải tự đi tới chỗ đó mới thấy.
---
Tối nay tôi nấu cháo trắng. Ăn với dưa mắm.
Ngồi một mình ở cái bàn bốn ghế. Ba cái ghế trống.
Tôi ăn chậm. Nghe tiếng muỗng chạm tô.
Hồi xưa tôi ăn nhanh lắm. Ăn xong là đi. Đi làm, đi coi đất, đi gặp người ta. Lúc nào cũng đi.
Bây giờ tôi ngồi. Ăn hết tô cháo. Rửa tô. Lau bàn. Pha trà.
Không đi đâu hết.
Mà lạ. Lần đầu tiên trong đời, tôi không thấy thiếu.
知足不辱，知止不殆，可以長久
Tri túc bất nhục, tri chỉ bất đãi, khả dĩ trường cửu
Biết đủ thì không nhục, biết dừng thì không nguy, có thể bền lâu.
Know contentment and avoid disgrace; know when to stop and avoid danger — then you can endure.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 44
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói biết đủ thì không nhục, biết dừng thì không nguy, vậy mới bền lâu. Nghe thì dễ. Nhưng ông già bảy mươi ba kia chạy cả đời mới hiểu câu đó. Không phải hiểu bằng đầu. Hiểu bằng cái tủ lạnh trống. Bằng ba cái ghế không ai ngồi. Bằng cái khăn của vợ mà cả đời không để ý. Biết dừng không phải là ngồi thiền hay đọc sách. Biết dừng là khi mày đã chạy đến mức không còn gì để chạy nữa, rồi mày ngồi xuống, ăn tô cháo trắng, nghe tiếng muỗng chạm tô. Mà không thấy thiếu. Cái không thiếu đó, nó không đến vì mày có nhiều. Nó đến vì mày thôi đếm.
Laozi said know contentment and you won't be disgraced, know when to stop and you won't be endangered, and so you can endure. Sounds simple. But the seventy-three-year-old man ran his whole life before he understood that line. Not with his head. With an empty fridge. With three chairs no one sits in. With his wife's scarf he never noticed in all those decades. Knowing when to stop isn't meditation or reading books. Knowing when to stop is when you've run so far there's nothing left to run toward, and you sit down, eat a bowl of plain porridge, hear the spoon touch the bowl. And nothing feels missing. That feeling of nothing missing doesn't come from having a lot. It comes from no longer counting.