Cái tủ lạnh thứ hai
The Second Fridge
Tôi mua cái tủ lạnh thứ hai vào năm bốn mươi mốt tuổi.
Không phải vì cái cũ hỏng. Cái cũ vẫn chạy tốt. Mười hai năm rồi, máy nén vẫn êm, ngăn đá vẫn đông đều. Vợ tôi bảo nó là đồ bền, mua hồi mới cưới, giờ vẫn ngon.
Nhưng tôi mua cái mới.
Lý do thì nhiều. Cái mới to hơn. Có ngăn làm đá tự động. Có màn hình cảm ứng ở cửa. Có chế độ tiết kiệm điện. Quảng cáo bảo tiết kiệm ba mươi phần trăm điện năng so với đời cũ.
Tôi tính. Ba mươi phần trăm. Mỗi tháng tiết kiệm được khoảng năm mươi ngàn. Một năm sáu trăm ngàn. Mười năm sáu triệu. Cái tủ mới giá hai mươi hai triệu.
Tôi biết phép tính đó không có lợi. Nhưng tôi vẫn mua.
Vợ tôi không nói gì. Bả chỉ hỏi một câu: "Cái cũ để đâu?"
Tôi bảo để ngoài ban công. Để đựng thêm đồ. Nhà bốn người, đồ ăn nhiều, một tủ không đủ.
Thật ra nhà tôi bốn người nhưng con gái lớn đi học xa, con trai nhỏ ăn ở trường cả ngày. Tối về nó ăn một chén cơm rồi vào phòng. Vợ tôi ăn ít. Tôi cũng ăn ít hơn hồi ba mươi.
Nhưng tủ lạnh thì phải to.
---
Cái tủ mới về, thợ khiêng lên lầu, lắp đặt xong, tôi đứng nhìn nó sáng đèn trong bếp. Đẹp thật. Inox bóng. Màn hình xanh. Mở cửa ra có đèn LED trắng, sáng như tủ trưng bày trong siêu thị.
Tôi mở cửa, nhìn vào trong.
Trống.
Ba ngăn lớn, hai ngăn nhỏ, một ngăn rau, một ngăn đông. Tất cả trống.
Vợ tôi bắt đầu chuyển đồ từ tủ cũ sang. Mấy hộp sữa chua. Vài trái chanh. Một bịch thịt heo đông lạnh. Hai chai nước mắm. Mấy lon bia tôi uống dở.
Chuyển xong, cái tủ mới vẫn trông trống. Đồ chỉ chiếm được một phần ba.
Vợ tôi nhìn, rồi cười. Không phải cười vui. Cũng không phải cười chê. Kiểu cười mà người sống với nhau gần hai mươi năm mới có. Kiểu cười mà không cần nói gì, người kia cũng hiểu.
Tôi không hỏi bả cười gì. Vì tôi cũng hiểu.
---
Tuần sau, tôi đi siêu thị. Mua nhiều hơn bình thường. Không phải vì cần. Vì tủ còn trống.
Tôi mua một khay trứng năm mươi quả. Bình thường mua ba mươi là đủ cho cả tháng. Nhưng năm mươi quả xếp vào ngăn vừa đẹp.
Tôi mua hai ký tôm. Bình thường mua nửa ký. Nhưng ngăn đông còn rộng.
Tôi mua một thùng sữa tươi. Mười hai hộp. Nhà không ai uống sữa tươi nhiều. Nhưng xếp vào ngăn cửa thì vừa khít.
Về nhà, tôi xếp đồ vào tủ. Lùi lại nhìn. Đầy hơn rồi. Nhìn được rồi.
Tôi thấy vui. Một kiểu vui kỳ lạ. Như lấp được một cái gì đó.
---
Hai tháng sau, tôi dọn tủ.
Khay trứng còn mười hai quả, bốn quả hỏng. Tôm đông đá hai lần, lấy ra thì bở. Sữa tươi hết hạn bốn hộp. Mấy hộp đồ ăn tôi không nhớ mua khi nào, mở ra có mùi.
Tôi đổ hết vào bịch rác.
Vợ tôi đứng ở cửa bếp, nhìn tôi đổ đồ. Bả không nói gì. Lần này bả không cười.
---
Cái tủ cũ ngoài ban công, tôi cắm điện nhưng không bỏ gì vào. Nó chạy không, vo vo suốt ngày đêm. Tốn điện để làm lạnh một khoảng trống.
Một hôm con trai tôi hỏi: "Ba ơi, sao mình có hai tủ lạnh mà không có gì ăn?"
Nó hỏi thiệt. Không phải hỏi để châm chọc. Mười ba tuổi, nó đói, nó mở tủ, nó thấy toàn đồ nó không ăn được. Nước mắm, bia, chanh, mấy hộp nhựa đựng đồ thừa.
Tôi nhìn nó. Rồi nhìn cái tủ.
Hai cái tủ lạnh. Một cái cũ chạy không. Một cái mới đầy đồ không ai ăn.
---
Tháng sau tôi bán cái tủ cũ. Bán rẻ cho chị bán nước mía đầu hẻm. Chị mừng lắm. Chị bảo chị kiếm tủ lạnh lâu rồi mà không đủ tiền mua mới.
Chị trả tôi một triệu hai. Tôi bảo một triệu được rồi. Chị cảm ơn mấy lần.
Tôi nhìn hai thằng nhỏ nhà chị khiêng cái tủ lên xe ba gác. Cái tủ đó theo tôi mười hai năm. Nó chứng kiến tôi mới cưới, vợ mang bầu, con gái biết đi, con trai biết nói. Mười hai năm đồ ăn, mười hai năm bữa cơm.
Giờ nó đi theo chị bán nước mía. Chắc nó sẽ đựng chanh, đựng đường, đựng mấy bịch nước.
Vừa đủ.
---
Tối đó tôi ngồi ở bàn ăn. Nhìn cái tủ mới. Màn hình cảm ứng sáng xanh, hiện hai mươi ba độ C.
Tôi mở ra. Bên trong gọn hơn rồi. Tôi không mua thêm gì nữa. Chỉ có đồ cần ăn trong tuần.
Nhưng cái tủ vẫn trông trống.
Tôi đóng cửa lại. Ngồi xuống.
Nghĩ mà buồn cười. Hồi mới cưới, cái tủ nhỏ xíu mà lúc nào cũng đầy. Giờ cái tủ to gấp đôi mà lúc nào cũng thiếu.
Không phải thiếu đồ ăn.
Thiếu cái gì đó mà tôi mua không được.
Giàu có không phải có nhiều, mà cần ít.
It is not the man who has too little that is poor, but the one who craves more.
— Seneca, Letters to Lucilius, Thư 2
Diễn giải
Interpretation
Ông Lão Tử nói giàu có không phải là có nhiều, mà là cần ít. Nghe thì dễ. Nhưng sống thì khó. Bởi vì cái "cần" nó không đứng yên. Hồi mới cưới, cần một cái tủ nhỏ là đủ. Rồi lương lên, nhà rộng hơn, cái "cần" nó cũng phình ra. Không phải vì đói hơn. Mà vì cái tủ nó trống, nhìn không chịu được. Cái tủ lạnh trống giống cái gì đó bên trong mình trống. Mua đồ nhét vào, thấy yên một chút. Rồi đồ hỏng, đổ đi, lại trống. Chị bán nước mía, cái tủ cũ nhỏ xíu, chị mừng như trúng số. Vì chị cần đúng chừng đó. Không hơn. Không phải chị giỏi hơn ai. Chị chỉ chưa có đủ để quên mất mình cần bao nhiêu.
Laozi said being rich isn't about having much, but needing little. Sounds easy. Living it is hard. Because "need" doesn't stay still. When you first get married, a small fridge is enough. Then your salary goes up, the house gets bigger, and what you "need" expands with it. Not because you're hungrier. Because the empty space bothers you. An empty fridge is like something empty inside you. You stuff things in, feel better for a moment. Then the food goes bad, you throw it out, and it's empty again. The sugarcane lady with her tiny old fridge, she was overjoyed. Because she needed exactly that much. No more. It's not that she's wiser than anyone. She just hasn't had enough to forget how much she actually needs.