Cái tủ quần áo của bà tôi có ba mươi năm không mở

Bà tôi mất năm ngoái.

Tám mươi bảy tuổi. Đi nhẹ lắm. Sáng còn ăn cháo, trưa nằm nghỉ, chiều thì không dậy nữa.

Mấy đứa con cháu về lo hậu sự. Tôi là đứa cháu đích tôn, được giao dọn phòng bà.

Phòng bà nhỏ. Một cái giường, một cái bàn, một cái tủ gỗ lớn kê sát tường. Cái tủ đó tôi nhớ từ hồi còn bé. Hồi đó tôi hay trốn trong tủ chơi trốn tìm, bà la hoài.

Tôi mở tủ ra.

Bên trong có mấy bộ áo dài. Lụa, gấm, đủ màu. Xếp ngay ngắn, bọc trong giấy báo cũ. Mấy tờ báo vàng ố, chữ mờ, ngày tháng in trên đó là năm 1994.

Ba mươi năm.

Ba mươi năm bà không mở cái tủ này.

Tôi hỏi mẹ. Mẹ nói mấy bộ áo dài đó bà may hồi còn trẻ. Hồi ông nội còn sống. Bà mặc đi chợ, đi đám, đi chùa. Bà đẹp lắm hồi đó.

Ông nội mất năm 1993.

Năm sau bà xếp hết áo dài vào tủ. Từ đó bà chỉ mặc bà ba. Màu nâu, màu đen, không hoa, không họa tiết.

Không ai hỏi bà tại sao.

Cũng có thể có người hỏi, nhưng bà không trả lời, nên lâu rồi không ai hỏi nữa.

Tôi ngồi trước cái tủ mở, nhìn mấy bộ áo dài. Lụa vẫn mịn. Gấm vẫn bóng. Ba mươi năm trong bóng tối mà vải không hư. Như bà giữ nó kỹ lắm trước khi đóng tủ lại.

Giữ kỹ. Rồi không bao giờ đụng tới nữa.

Tôi không hiểu.

Hồi đó tôi không hiểu.

Tôi hai mươi mấy tuổi, nghĩ buông bỏ là vứt đi. Là xóa số điện thoại. Là bỏ đồ vô thùng rác. Là nói "tôi không quan tâm nữa" rồi bước đi thật nhanh.

Bây giờ tôi năm mươi bốn.

Tôi bắt đầu hiểu bà.

Buông không phải là vứt. Buông là xếp lại cho ngay ngắn, bọc vào giấy báo, đặt vào tủ, rồi đóng cửa lại. Biết nó ở đó. Biết nó vẫn đẹp. Nhưng không cần mở ra nữa.

Bà không ghét mấy bộ áo dài. Bà không giận ông nội. Bà không muốn quên.

Bà chỉ biết rằng phần đời đó đã xong.

Và bà sống tiếp với phần còn lại.

Ba mươi năm mặc bà ba. Ba mươi năm đi chợ, nấu cơm, trông cháu, tưới cây. Ba mươi năm không kể lể, không than thở, không nói "hồi đó tôi cũng đẹp lắm".

Không phải vì bà quên. Mà vì bà không cần ai biết.

Tôi nhớ có lần, tôi chắc khoảng bốn mươi, tôi ly hôn. Tôi về nhà bà ngồi. Không nói gì. Bà cũng không hỏi. Bà nấu cho tôi tô canh bí đao, ngồi nhìn tôi ăn.

Ăn xong bà nói một câu. Một câu duy nhất.

"Cái gì qua rồi thì để nó qua."

Tôi gật đầu. Lúc đó tôi nghĩ bà nói cho có. Mấy người già hay nói vậy.

Bây giờ tôi hiểu. Bà không nói cho có. Bà nói từ ba mươi năm xếp áo dài vào tủ.

Tôi dọn phòng bà xong. Mấy bộ áo dài tôi đem ra giặt, phơi, ủi phẳng. Tôi đưa cho mẹ.

Mẹ tôi cầm, sờ vải, rồi khóc.

Mẹ nói hồi bà còn trẻ, bà mặc bộ áo dài xanh này đi chợ Bến Thành. Ông nội đi theo sau, cầm giỏ. Hai người không nắm tay, không ôm, thời đó không ai làm vậy. Nhưng ông đi sau bà, cách ba bước, suốt mấy chục năm.

Ông mất. Bà xếp áo. Đóng tủ.

Không ai thấy bà khóc.

Tôi nghĩ về đời mình. Về cuộc hôn nhân đổ vỡ. Về cái chức trưởng phòng tôi mất vì chính trị công sở. Về thằng bạn thân phản tôi. Về mấy thứ tôi ôm khư khư mười mấy năm, giận, tức, tiếc.

Tôi ôm mà không biết mình đang ôm. Cứ nghĩ mình đã bỏ qua rồi. Nhưng mỗi lần ai nhắc, tôi lại kể. Kể đi kể lại. Như sợ người ta không biết mình từng bị tổn thương.

Bà tôi không kể. Ba mươi năm.

Không phải bà mạnh hơn tôi. Không phải bà chai sạn hơn tôi.

Bà chỉ hiểu một thứ mà tôi bây giờ mới bắt đầu hiểu.

Giữ không có nghĩa là ôm. Buông không có nghĩa là quên.

Cái tủ vẫn ở đó. Áo dài vẫn ở đó. Bà biết. Bà nhớ. Nhưng bà chọn sống với hiện tại, không phải với cái tủ.

Tôi năm mươi bốn tuổi. Tôi bắt đầu tập xếp mấy thứ của mình vào tủ.

Chưa đóng được cửa. Nhưng đã bắt đầu xếp.

Thỉnh thoảng tôi vẫn mở ra nhìn. Rồi đóng lại.

Có lẽ một ngày nào đó tôi sẽ không cần mở nữa.

Có lẽ không.