Căn nhà ba tầng không ai về
A Three-Story House with No One Coming Home
Tôi xây căn nhà này năm năm mươi hai tuổi.
Hồi đó vợ chồng tôi bàn nhau. Hai đứa con lớn rồi, một đứa đi làm Sài Gòn, một đứa du học bên Úc. Nhà cũ hai phòng, chật. Tôi nói với bà xã: mình xây lại đi, ba tầng, mỗi đứa một phòng, sau này nó về có chỗ ở.
Bà xã hỏi: xây lớn vậy ai ở?
Tôi nói: rồi tụi nó về. Tết về. Lễ về. Có cháu rồi cũng về.
Vậy là xây.
Tôi dốc hết. Tiền tiết kiệm ba mươi năm đi làm. Vay thêm ngân hàng một ít. Bán miếng đất ở quê. Tính ra gần hai tỷ. Hồi đó hai tỷ là lớn lắm.
Xây mất tám tháng. Tôi đứng ngoài công trình mỗi ngày. Nhìn từng viên gạch lên. Từng thanh sắt. Từng bao xi măng. Tôi đếm. Không phải đếm tiền. Đếm hy vọng.
Tầng một: phòng khách rộng, bàn ăn tám người. Tôi tưởng tượng cả nhà ngồi quanh bàn, cười.
Tầng hai: hai phòng ngủ lớn. Một cho thằng Hùng, một cho con Thảo. Mỗi phòng có ban công.
Tầng ba: sân thượng. Tôi trồng mấy chậu cây, kê bộ bàn ghế nhựa. Nghĩ bụng chiều chiều lên đây ngồi uống trà với bà xã.
Nhà xây xong. Đẹp nhất xóm.
Hàng xóm qua chúc mừng. Mấy ông bạn nhậu khen: ông Tư giỏi thiệt, cả đời cực mà giờ nhà cửa đàng hoàng. Tôi cười. Cười thiệt. Lúc đó tôi nghĩ mình đã làm được cái gì đó cho gia đình.
Năm đầu tiên, thằng Hùng về Tết. Ở ba ngày. Nó bảo công ty cho nghỉ ít. Tôi nói không sao, con bận thì bận.
Con Thảo không về. Nó gọi video call. Nói bên này đang mùa hè, đi làm thêm. Tôi nói ừ, con lo cho con đi.
Năm thứ hai, thằng Hùng về hai ngày. Nó ngồi trong phòng cầm điện thoại. Xuống ăn cơm xong lên lại. Bà xã nấu cả bàn, hai người ăn không hết.
Con Thảo vẫn không về. Nó gửi tiền. Nói ba mẹ mua gì thì mua.
Năm thứ ba, thằng Hùng lấy vợ. Vợ nó người Sài Gòn. Tết nó về bên vợ. Gọi điện nói: năm sau con về bên mình.
Năm sau nó cũng không về. Có cháu rồi, đi lại khó.
Con Thảo lấy chồng bên Úc. Nó nói ba mẹ qua chơi đi. Tôi sợ máy bay. Bà xã sợ xa. Hai người nói để từ từ.
Từ từ thành năm năm.
Căn nhà ba tầng. Hai vợ chồng già ở tầng một. Tầng hai đóng cửa. Tầng ba tôi không lên nữa vì đầu gối đau.
Mấy chậu cây trên sân thượng chết hết. Không ai tưới.
Bộ bàn ghế nhựa bám bụi.
Bàn ăn tám người, hai cái chén.
Tôi ngồi một mình trong phòng khách rộng. Cái tivi mở nhưng không xem. Mở cho có tiếng người.
Bà xã đi chợ về, hai người ăn cơm. Im. Không phải giận. Không phải buồn. Chỉ là hết chuyện để nói. Mấy chục năm sống chung, nói hết rồi.
Thỉnh thoảng hàng xóm qua chơi. Nhìn căn nhà, nói: nhà ông Tư đẹp quá. Tôi cười. Cười khác lúc trước.
Đêm, tôi nằm nghe căn nhà. Ba tầng im lặng. Cái im lặng nó nặng. Nặng hơn hai tỷ bạc.
Có đêm tôi nghĩ. Nếu hồi đó không xây. Giữ nhà cũ hai phòng. Lấy tiền đó đi chơi với bà xã. Đi Đà Lạt. Đi Phú Quốc. Đi đâu cũng được. Hoặc không đi đâu. Cứ ở nhà cũ, nhỏ, nhưng đủ.
Hai phòng thôi. Nhưng có người.
Tôi không trách tụi nhỏ. Nó có đời nó. Tôi hiểu. Tôi cũng từng bỏ quê lên thành phố, cũng không về thăm ba má mấy. Đời nó vậy. Đứa sau đi xa hơn đứa trước.
Tôi chỉ nghĩ về cái giá.
Không phải hai tỷ. Hai tỷ thì đã kiếm lại được, hoặc không, cũng không sao.
Cái giá là tôi đã giữ quá nhiều. Giữ cái hình ảnh cả nhà sum họp. Giữ cái hy vọng tụi nó sẽ về. Giữ căn nhà như giữ một lời hứa mà không ai hứa.
Tôi xây cho tương lai. Nhưng tương lai không đến theo cách tôi nghĩ.
Bây giờ tôi sáu mươi mốt. Đầu gối đau. Mắt mờ. Bà xã bị huyết áp.
Căn nhà vẫn đẹp nhất xóm.
Nhưng đêm nào tôi cũng nghe nó thở. Ba tầng. Trống.
Hôm qua thằng Hùng gọi. Nó hỏi: ba có khỏe không?
Tôi nói khỏe.
Nó nói: Tết năm nay con cố về.
Tôi nói: ừ.
Rồi cúp máy.
Tôi không chờ nữa. Không phải hết thương. Chỉ là đã hiểu. Chờ cũng được, không chờ cũng được. Nó về thì vui. Không về thì tôi với bà xã ăn cơm, coi tivi, rồi ngủ.
Căn nhà ba tầng. Tôi giữ nó. Nhưng tôi không giữ cái hy vọng nữa.
Nhẹ hơn một chút.
甚愛必大費，多藏必厚亡
Thậm ái tất đại phí, đa tàng tất hậu vong
Yêu quá thì tốn nhiều, giấu nhiều thì mất lớn.
Excessive love surely leads to great expense; hoarding much surely leads to heavy loss.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 44
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói: yêu quá thì tốn nhiều, giữ nhiều thì mất nặng. Ông Tư không mất tiền. Hai tỷ xây nhà, nhà vẫn còn đó. Đẹp nhất xóm. Không ai lấy đi. Nhưng ông mất cái khác. Mất ba mươi năm tiết kiệm đổi lấy ba tầng im lặng. Mất cái hy vọng mỗi năm khi Tết đến rồi Tết đi. Mất mấy chuyến đi chơi với bà xã lúc còn đi nổi. Ông giữ quá nhiều. Giữ hình ảnh cả nhà quây quần. Giữ cái tương lai ông tự vẽ ra. Giữ căn nhà như giữ lời hứa, nhưng lời hứa đó ông tự hứa với mình. Càng giữ chặt, càng mất nhiều. Không phải mất đồ. Mất thời gian. Mất hiện tại. Mất cái nhẹ nhàng mà lẽ ra đã có nếu ông không ôm nặng vậy. Đến lúc buông cái hy vọng ra, ông mới thấy nhẹ. Nhà vẫn ba tầng. Nhưng ông không còn bắt nó phải chứa cái gì nữa.
Lao Tzu said: love too much and you pay dearly. Hoard too much and you lose heavily. Old Tu didn't lose money. Two billion dong built a house, and the house is still there. Nicest on the block. Nobody took it. But he lost something else. Traded thirty years of savings for three stories of silence. Lost a piece of hope every year when Tet came and went. Lost the trips he could have taken with his wife while they could still walk. He held on to too much. The image of a family gathered together. A future he drew up himself. A house kept like a promise, except the promise was one he made to himself. The tighter you grip, the more you lose. Not things. Time. The present. The lightness that could have been there if he hadn't carried so much. When he finally let go of the hope, he felt lighter. The house is still three stories. But he stopped demanding it hold anything anymore.