Căn nhà ba tầng mà không ai về ăn cơm
A Three-Story House Where No One Comes for Dinner
Tôi xây căn nhà này năm năm mươi ba tuổi.
Ba tầng. Bốn phòng ngủ. Sân thượng có giàn hoa giấy. Phòng khách rộng đủ kê hai bộ sofa. Bếp lắp hút mùi loại đắt, mặt đá hoa cương nhập.
Hồi đó tôi nghĩ, xây xong là xong. Con cái lớn, có chỗ đàng hoàng. Bạn bè tới chơi, mở cửa ra không phải ngại. Hàng xóm nhìn vào, biết mình cũng được.
Tôi làm nghề buôn vật liệu xây dựng. Ba mươi năm. Bắt đầu từ cái sạp nhỏ ngoài chợ, bán xi măng lẻ, sắt thép ký. Vợ tôi ngồi tính tiền, tôi chạy giao hàng. Trời mưa cũng chạy. Trời nắng cũng chạy. Không nghỉ lễ, không nghỉ Tết.
Đến năm bốn mươi thì có cửa hàng riêng. Năm bốn lăm thì mở thêm kho. Năm năm mươi thì người ta gọi tôi là anh Bảy vật liệu, ai xây nhà vùng này cũng biết.
Tôi không giàu lắm. Nhưng đủ để xây căn nhà ba tầng mà không phải vay.
Ngày dọn vô, tôi đứng trước cổng, chụp một tấm hình. Gửi cho thằng con trai lớn đang ở Bình Dương. Gửi cho con gái đang ở Sài Gòn. Gửi cho mấy người bạn cũ.
Thằng con trai trả lời: "Nhà đẹp quá ba." Con gái trả lời: "Chúc mừng ba mẹ." Mấy người bạn trả lời: "Anh Bảy giỏi quá."
Tôi cười. Vợ tôi cũng cười.
Tháng đầu tiên, nhà mới còn mùi sơn. Vợ tôi nấu cơm, hai người ngồi ăn ở cái bàn mười hai chỗ ngồi. Sáu cái ghế bên này, sáu cái ghế bên kia. Hai người ngồi đối diện nhau.
Tôi nói: "Chờ Tết tụi nhỏ về, đông vui."
Vợ tôi gật đầu.
Tết năm đó, thằng con trai về ba ngày. Con gái về hai ngày. Ngày mùng một chụp hình gia đình trước bàn thờ. Ngày mùng hai ăn cơm chung. Ngày mùng ba, thằng con trai nói phải về sớm vì công ty họp mùng bốn. Con gái nói có hẹn với bạn.
Mùng bốn, nhà lại hai người.
Tôi không trách. Tụi nhỏ lớn rồi, có đời sống riêng. Tôi hiểu.
Nhưng cái bàn mười hai chỗ ngồi thì vẫn ở đó.
Năm sau, tôi mua thêm bộ chén dĩa mới. Loại sứ trắng, viền vàng. Mười hai cái chén, mười hai cái dĩa, mười hai cái muỗng. Xếp trong tủ kính phòng ăn.
Vợ tôi hỏi: "Mua chi nhiều vậy?"
Tôi nói: "Để khi nào tụi nhỏ dẫn bạn về."
Bộ chén dĩa đó nằm trong tủ hai năm rồi. Chưa ai đụng tới.
Tầng ba có hai phòng ngủ. Một phòng tôi dọn cho thằng con trai, một phòng cho con gái. Giường, nệm, mền gối đầy đủ. Phòng thằng con trai tôi còn treo cái bằng khen hồi nó học lớp mười hai.
Thỉnh thoảng tôi lên lau. Mở cửa sổ cho thoáng. Rồi đóng lại.
Không ai ngủ trong hai cái phòng đó.
Bạn bè thì sao? Hồi mới xây xong, mấy người tới chơi, khen đẹp, khen rộng. Ngồi uống trà, nói chuyện một buổi rồi về. Lần sau tới thì thưa hơn. Lần sau nữa thì không tới.
Không phải họ ghét tôi. Chỉ là ai cũng bận.
Còn hàng xóm? Hàng xóm nhìn căn nhà ba tầng, gật gù. "Anh Bảy khá quá." Nhưng gật gù xong thì ai về nhà nấy.
Có bữa tối, tôi ngồi ở sân thượng một mình. Nhìn xuống xóm. Nhà đối diện đèn sáng, tiếng con nít la hét, tiếng chén bát va nhau. Nhà kế bên có mùi cá kho, nghe tiếng cười.
Căn nhà tôi im re.
Ba tầng. Bốn phòng ngủ. Một giàn hoa giấy.
Và hai người già.
Có lần vợ tôi nói, giọng nhẹ lắm: "Hồi ở cái nhà cấp bốn, tối nào tụi nhỏ cũng nằm chung. Chật mà vui."
Tôi không nói gì.
Vì tôi cũng nhớ.
Cái nhà cấp bốn đó, mưa dột, nóng hầm. Bốn người ngủ hai cái giường kê sát nhau. Thằng con trai hay đạp mền. Con gái hay ôm tay vợ tôi mà ngủ. Tôi nằm ngoài cùng, nghe tiếng mưa rơi trên mái tôn.
Hồi đó tôi nghĩ: phải xây nhà cho tụi nhỏ có phòng riêng.
Bây giờ tụi nhỏ có phòng riêng. Ở chỗ khác.
Tôi không hối hận xây căn nhà này. Tôi làm lụng cả đời, tôi có quyền có một cái nhà đàng hoàng. Nhưng có những đêm, tôi nằm trong cái phòng ngủ rộng thênh thang, máy lạnh chạy êm, nệm dày, mền ấm, mà tôi nhớ cái tiếng mái tôn kêu lách cách.
Nhớ cái chật.
Nhớ cái nóng.
Nhớ bốn người nằm sát nhau.
Tuần trước, tôi đi uống cà phê với ông bạn cũ. Ông ấy cũng xây nhà mới. Bốn tầng. Thang máy. Ông ấy khoe: "Tao lắp camera, ngồi đây coi được nhà."
Tôi hỏi: "Coi ai?"
Ổng im.
Rồi hai người già ngồi uống cà phê, nhìn ra đường, không nói gì.
Tối đó tôi về, mở cổng. Căn nhà ba tầng đứng đó, đèn sáng tầng một. Vợ tôi đang xem ti vi trong phòng khách.
Tôi ngồi xuống cạnh bà ấy.
Bà ấy hỏi: "Ăn cơm chưa?"
Tôi nói: "Chưa."
Bà ấy đứng dậy đi hâm cơm.
Hai người ngồi ăn ở cái bàn mười hai chỗ.
Mười cái ghế trống.
富貴而驕，自遺其咎
Phú quý nhi kiêu, tự di kỳ cữu
Giàu sang mà kiêu, tự chuốc lấy họa.
Wealth and honor with arrogance invite their own disaster.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 9
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói, giàu có mà kiêu căng thì tự mình chuốc họa vào thân. Nhưng cái họa ở đây không phải mất tiền, không phải phá sản. Cái họa là xây xong rồi mới thấy mình xây cho ai. Ông Bảy không kiêu theo kiểu khoe khoang. Ông ấy kiêu theo kiểu tin rằng mình xây được cái nhà to thì đời sẽ tốt. Tin rằng có phòng riêng cho con thì con sẽ về. Tin rằng có bàn mười hai chỗ thì sẽ có mười hai người ngồi. Cái họa không đến ầm ầm. Nó đến bằng sự im lặng. Bằng mười cái ghế trống. Bằng bộ chén dĩa nằm trong tủ hai năm không ai đụng. Không ai sai ở đây. Ông Bảy không sai khi xây nhà. Tụi nhỏ không sai khi đi xa. Chỉ là có những thứ tiền mua được, mà tiền không giữ được. Căn nhà cấp bốn dột mưa, bốn người nằm sát nhau. Căn nhà ba tầng đèn sáng, hai người ngồi đối diện. Cái nào giàu hơn?
Laozi said, wealth and status combined with arrogance invite misfortune upon oneself. But the misfortune here isn't losing money or going bankrupt. The misfortune is building something and only then realizing you don't know who you built it for. Brother Bay wasn't arrogant in the showy way. His arrogance was believing that building a big house would make life good. Believing that giving the kids their own rooms meant they'd come home. Believing that a twelve-seat table would seat twelve people. The misfortune didn't arrive with a bang. It arrived in silence. In ten empty chairs. In a dinnerware set sitting untouched in a cabinet for two years. No one's wrong here. Brother Bay wasn't wrong to build the house. The kids weren't wrong to move away. It's just that some things money can buy, money cannot keep. The old single-story house with its leaky roof, four people pressed together. The three-story house with its lights on, two people sitting across from each other. Which one is richer?