Căn phòng khách rộng quá mà tôi không muốn kê thêm gì
The living room is too wide but I don't want to fill it
Vợ tôi mất năm ngoái.
Không phải đột ngột. Bà ấy bệnh ba năm. Tôi biết trước. Bác sĩ nói trước. Bà ấy cũng biết trước. Ai cũng biết, nhưng khi nó đến thì vẫn ngồi thừ ra như lần đầu nghe tin.
Sau đám tang, con gái dọn dẹp lại nhà. Nó hỏi ba ơi, cái tủ này bỏ được không. Cái kệ này dẹp nha ba. Bộ bàn trà này cũ rồi, con mua bộ mới cho ba.
Tôi gật. Gật hết.
Nó dọn đi mấy thứ. Rồi nó về nhà nó.
Căn phòng khách bỗng rộng ra.
Không phải rộng vì thiếu đồ. Mà rộng vì thiếu người.
Tôi ngồi trên cái ghế cũ, nhìn qua bên kia phòng. Chỗ đó trước kia có cái tủ kính, bà ấy để mấy con búp bê sứ trong đó. Mấy con búp bê bà ấy mua từ hồi đi Đà Lạt, hồi hai đứa mới cưới. Bây giờ tủ không còn. Búp bê con gái đem về nhà nó rồi.
Còn lại một khoảng trống.
Tôi nhìn khoảng trống đó mỗi ngày.
Buổi sáng pha cà phê, nhìn. Buổi trưa ăn cơm một mình, nhìn. Buổi tối xem ti vi, thỉnh thoảng quay sang định nói gì đó, rồi nhớ ra không có ai.
Con gái gọi điện mỗi ngày. Ba ơi, ba ăn chưa. Ba ơi, ba uống thuốc chưa. Ba ơi, cuối tuần con qua.
Nó thương tôi. Tôi biết.
Nhưng cái nó không biết là tôi không cô đơn vì thiếu người nói chuyện.
Tôi cô đơn vì tôi đã sống bảy mươi mấy năm, và bây giờ lần đầu tiên tôi ngồi yên đủ lâu để nghe cái trống bên trong mình.
Hồi trẻ, tôi bận. Bận kiếm tiền, bận nuôi con, bận lo nhà, bận cãi nhau với vợ, bận giận, bận thương, bận hờn. Cả đời bận.
Bận đến nỗi không bao giờ ngồi yên.
Bây giờ không còn gì để bận nữa.
Con cái lớn hết rồi. Nhà trả xong rồi. Vợ đi rồi. Bạn bè, đứa còn đứa mất. Mấy ông bạn cũ, gặp nhau cũng chỉ nói chuyện thuốc men, bệnh viện, rồi ai đi trước ai đi sau.
Còn lại mình tôi với căn phòng khách.
Con gái nói ba ơi, để con kê thêm cái kệ sách vô chỗ trống đó. Hoặc mua cái cây cảnh. Hoặc cái gì đó cho đỡ trống.
Tôi nói không.
Nó hỏi sao không.
Tôi không biết giải thích sao.
Nhưng thật ra tôi biết. Tôi chỉ không nói được thành lời.
Cái khoảng trống đó, tôi không muốn lấp.
Không phải vì tôi thích buồn. Không phải vì tôi muốn giữ nỗi đau. Không phải vì tôi sống trong quá khứ.
Mà vì lần đầu tiên trong đời, tôi nhìn thấy khoảng trống đó rõ ràng.
Nó không phải của vợ tôi. Không phải của con tôi. Không phải của ai cả.
Nó là của tôi. Nó ở trong tôi từ đầu.
Bảy mươi mấy năm, tôi kê đồ lên nó. Kê người lên nó. Kê công việc, kê mối quan hệ, kê lo lắng, kê hy vọng. Kê đầy đến nỗi quên mất nó ở đó.
Bây giờ đồ dọn hết rồi. Người đi hết rồi.
Còn lại cái trống.
Và tôi ngồi nhìn nó.
Không sợ. Không buồn. Chỉ nhìn.
Mấy hôm trước, thằng cháu ngoại qua chơi. Nó mới bốn tuổi. Nó chạy vô phòng khách, thấy chỗ trống, nó nằm lăn ra đó chơi. Lăn qua lăn lại. Cười khanh khách.
Nó không thấy chỗ đó trống.
Nó thấy chỗ đó rộng.
Tôi ngồi nhìn nó lăn, bỗng hiểu ra một điều.
Cái trống không phải là thiếu. Cái trống là đủ chỗ.
Đủ chỗ để lăn. Để thở. Để không cần phải là gì cả.
Tôi bảy mươi ba tuổi mới thấy điều đó.
Chậm thì chậm. Nhưng thấy rồi.
Tối đó tôi ngồi ngoài ban công. Gió thổi qua. Phòng khách trống phía sau lưng.
Tôi không bật đèn.
Không cần.
天地之間，其猶橐籥乎！虛而不屈，動而愈出
Thiên địa chi gian, kỳ do thác thược hồ! Hư nhi bất khuất, động nhi dũ xuất
Khoảng giữa trời đất, giống như ống bễ! Tuy trống không mà không cùng kiệt, càng động thì càng tuôn ra.
The space between heaven and earth is like a bellows! Empty yet inexhaustible — the more it moves, the more it produces.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 5
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói trời đất như cái ống bễ. Bên trong rỗng, nhưng không bao giờ cạn. Càng kéo càng ra. Ổng không nói trống là thiếu. Ổng nói trống là cách nó hoạt động. Cái ống bễ mà nhét đầy thì thổi không được. Cái phòng khách mà kê đầy thì thở không được. Cái đời mà bận đầy thì thấy không được. Ông già bảy mươi ba kia, cả đời kê đồ lên cái trống bên trong mình. Kê người, kê việc, kê lo. Đến lúc hết sạch, mới thấy cái trống nó vốn ở đó từ đầu. Và cái trống đó không phải lỗ thủng cần vá. Nó là khoảng thở. Là chỗ để gió đi qua. Thằng cháu bốn tuổi nằm lăn trên sàn, cười. Nó không cần ai giải thích. Nó thấy chỗ trống thì nó chơi. Có khi sống đủ lâu, người ta quay lại chỗ đứa nhỏ bốn tuổi đã thấy từ đầu.
Laozi said the space between heaven and earth is like a bellows. Empty inside, yet it never runs dry. The more you pull, the more comes out. He didn't say emptiness is lack. He said emptiness is how it works. A bellows stuffed full can't blow. A living room packed tight can't breathe. A life crammed with busyness can't see. The seventy-three-year-old man spent his whole life piling things on top of the emptiness inside him. People, work, worries. Only when everything was cleared away did he see that the emptiness had been there all along. And that emptiness isn't a hole that needs patching. It's breathing room. It's where the wind passes through. The four-year-old grandson lay on the floor rolling around, laughing. No one needed to explain anything to him. He saw open space and he played. Maybe living long enough means coming back to what a four-year-old already saw from the beginning.