Con bé hàng xóm lấy chồng Việt kiều, bà tao khen hoài
The neighbor girl married overseas, my grandma wouldn't stop praising
Năm ngoái con Thảo bên cạnh nhà lấy chồng Việt kiều.
Đám cưới mười lăm bàn. Xe hoa Mercedes. Cô dâu mặc hai bộ, một trắng một đỏ. Bà con xóm tao đứng ngoài cổng coi, ai cũng gật gù.
Mẹ tao gọi điện kể cho tao nghe. Giọng bả vui như chính con bả lấy chồng.
"Con Thảo nó sướng rồi. Qua bển là có nhà có xe. Không phải lo gì."
Tao nghe. Không nói gì.
Mẹ tao kể tiếp. Bả kể ông chồng cao ráo, trắng trẻo, nói tiếng Việt lơ lớ. Kể nhà bên đó ba phòng ngủ, có garage để hai xe. Kể má con Thảo đi đám về mà mặt tươi roi rói.
Rồi bả nói một câu.
"Hồi đó mày mà nghe tao, giờ cũng được như con Thảo."
Tao sáu mươi ba tuổi. Nghe câu đó mà cười.
Không phải cười vui. Cũng không phải cười buồn. Cười vì nghe câu này cả đời rồi.
---
Hồi tao hai mươi, mẹ tao so tao với con Loan. Con Loan học giỏi, đậu sư phạm. Tao rớt. Mẹ tao nói: "Coi con Loan kìa."
Hồi tao ba mươi, mẹ tao so tao với chị Tư đầu hẻm. Chị Tư chồng làm nhà nước, có lương hưu. Tao bán vải ngoài chợ. Mẹ tao nói: "Coi chị Tư kìa."
Hồi tao bốn mươi, mẹ tao so tao với bà Sáu. Bà Sáu con đi du học, gửi tiền về xây nhà. Con tao ở nhà phụ tao bán vải. Mẹ tao nói: "Coi bà Sáu kìa."
Bây giờ tao sáu mươi ba. Con Thảo hàng xóm lấy chồng Việt kiều. Mẹ tao tám mươi bảy, vẫn so.
Tao không giận. Thiệt. Không giận nổi nữa.
---
Nhưng mà tao nhớ. Tao nhớ hết.
Con Loan đậu sư phạm, dạy được mười năm rồi nghỉ. Chồng bỏ. Một mình nuôi hai đứa con. Cuối cùng con Loan bán phở ngoài đường, cực hơn tao bán vải.
Chị Tư chồng nhà nước, lương hưu đàng hoàng. Nhưng ổng bệnh từ năm năm mươi lăm. Chị Tư chăm chồng mười hai năm. Ổng mất, chị Tư ngồi một mình trong cái nhà ba tầng, không ai nói chuyện.
Bà Sáu con đi du học, gửi tiền xây nhà thiệt. Nhà to. Nhưng con bà Sáu lấy vợ bển, ở luôn bển. Bà Sáu ở một mình trong cái nhà to đó. Tết bà qua nhà tao ăn cơm.
Mẹ tao biết hết mấy chuyện này. Bả biết.
Nhưng bả vẫn so.
Vì cái bả so không phải cuộc đời người ta. Bả so cái bả thấy. Cái bả muốn thấy.
---
Tao nghĩ hoài. Tại sao mẹ tao so cả đời mà không mệt?
Rồi tao hiểu. Bả không so cho tao. Bả so cho bả.
Mỗi lần bả nói "coi người ta kìa," bả đang nói với chính bả. Bả đang tự hỏi đời bả có đủ chưa. Con cái bả có được chưa. Bả có xứng đáng chưa.
Bả sáu mươi năm làm vợ, làm mẹ. Không có gì của riêng bả. Nên bả đo đời bả bằng đời con cái. Mà đời con cái thì bả đo bằng đời hàng xóm.
Cứ vậy. Cả đời.
---
Con Thảo lấy chồng Việt kiều được sáu tháng.
Tháng rồi má con Thảo qua nhà tao. Ngồi uống trà. Không nói gì nhiều. Rồi bả khóc.
Con Thảo gọi về, nói buồn. Nói bên đó không quen ai. Chồng đi làm từ sáng tới tối. Bả ở nhà một mình, không biết lái xe, không nói được tiếng Anh. Đi chợ phải chờ chồng. Muốn ăn tô phở phải lái ba mươi phút.
Má con Thảo nói: "Tao tưởng nó sướng."
Tao rót thêm trà. Không nói gì.
Vì tao biết nói gì cũng thừa. Bả phải tự thấy.
---
Tao sáu mươi ba tuổi. Bán vải cả đời. Không giàu. Không nghèo. Con cái bình thường. Không ai du học. Không ai lấy Việt kiều.
Nhưng chiều nào con tao cũng ghé. Cháu tao chạy vô ôm tao. Tao nấu cơm, cả nhà ngồi ăn.
Không có gì để khoe. Không có gì để người ta so.
Nhưng tao ăn cơm mà thấy ngon. Tao ngủ mà ngủ được.
---
Mẹ tao vẫn so. Tám mươi bảy tuổi rồi vẫn so.
Tao không sửa bả được. Cũng không muốn sửa.
Bả sống cả đời như vậy. Đó là cách bả hiểu đời. Tao không có quyền nói bả sai.
Nhưng tao không sống như bả.
Tao nhìn con Loan, thấy con Loan. Không thấy mình. Tao nhìn chị Tư, thấy chị Tư. Không thấy mình. Tao nhìn con Thảo, thấy con Thảo. Không thấy mình.
Phải mất sáu mươi năm tao mới làm được chuyện đó.
---
Đẹp và xấu. Sướng và khổ. Được và mất.
Mẹ tao nhìn đám cưới con Thảo, thấy đẹp. Thấy sướng. Thấy được.
Sáu tháng sau, má con Thảo ngồi khóc trong nhà tao.
Vậy đám cưới đó là đẹp hay xấu? Con Thảo lấy chồng Việt kiều là sướng hay khổ? Đi hay ở, cái nào là được, cái nào là mất?
Tao không biết. Tao chỉ biết nó không đơn giản như mẹ tao nghĩ.
Không có ai sướng hơn ai. Chỉ có người giấu khổ giỏi hơn người khác.
天下皆知美之為美，斯惡已
Thiên hạ giai tri mỹ chi vi mỹ, tư ác dĩ
Thiên hạ đều biết đẹp là đẹp, thì đã có xấu rồi.
When all under heaven know beauty as beauty, ugliness has already appeared.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 2
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói, thiên hạ biết đẹp là đẹp thì đã có xấu rồi. Nghe cao siêu nhưng mà thiệt ra đơn giản lắm. Mẹ tao nhìn đám cưới con Thảo, thấy đẹp. Thấy sướng. Nhưng cái "đẹp" đó nó tồn tại được là vì bả đang thấy đời mình "xấu." Bả khen con Thảo được là vì bả đang chê tao. Không có đẹp nếu không có xấu để so. Không có sướng nếu không có khổ để kê. Hai cái đó nó dính nhau, sinh ra cùng lúc, không tách được. Con Thảo sáu tháng sau khóc. Vậy cái "đẹp" hồi đám cưới nó đi đâu? Nó không đi đâu hết. Nó vẫn ở đó. Nhưng cái "xấu" cũng ở đó, ngay từ đầu, chỉ là chưa ai thấy. Sáu mươi ba năm tao mới hiểu. Đừng vội gọi cái gì là đẹp. Đừng vội gọi cái gì là xấu. Nó là cái gì thì cứ để nó là cái đó.
Lao Tzu said, when the world knows beauty as beauty, ugliness already exists. Sounds lofty, but it's actually dead simple. My mother looked at Thao's wedding and saw beauty. Saw comfort. But that "beauty" only existed because she was seeing her own life as "ugly." She could praise Thao only because she was criticizing me. There's no beauty without ugliness to compare it to. No comfort without suffering to measure against. The two are stuck together, born at the same moment, inseparable. Six months later, Thao cried. So where did the "beauty" from the wedding go? Nowhere. It's still there. But the "ugliness" was there too, from the very beginning. No one saw it yet. It took me sixty-three years to understand. Don't rush to call something beautiful. Don't rush to call something ugly. Whatever it is, just let it be what it is.