Con chó chết đúng ngày sinh nhật tôi
The Dog Died on My Birthday
Nó tên Bông.
Cái tên nghe vớ vẩn. Vợ tôi đặt hồi mới cưới, lúc hai đứa còn ở trọ tầng bốn, cầu thang tối mù, nước chảy nhỏ giọt. Bông là con chó ai bỏ trước cổng chung cư, nhỏ bằng nắm tay, run lẩy bẩy. Vợ tôi ôm lên, nói "mình nuôi nha anh". Tôi gật, không suy nghĩ gì.
Năm đó tôi ba mươi mốt.
Bông lớn lên cùng gia đình tôi. Nó có mặt khi chúng tôi chuyển từ phòng trọ sang căn hộ thuê rộng hơn. Nó có mặt khi con gái tôi chào đời, nằm dưới chân giường sản, chờ. Nó có mặt khi tôi mất việc lần đầu, ngồi bệt ngoài ban công lúc hai giờ chiều, không biết làm gì. Bông đến, nằm cạnh, không sủa, không liếm, chỉ nằm.
Mười ba năm.
Mười ba năm nó ở đó. Tôi không bao giờ nghĩ đến chuyện nó sẽ đi. Người ta không nghĩ đến những thứ luôn có mặt. Cái quạt trần quay mỗi đêm, tiếng xe rác lúc năm giờ sáng, con chó nằm dưới bàn ăn. Mình quen đến mức tưởng nó là một phần của không khí.
Bông bắt đầu yếu từ tháng Ba.
Đi chậm hơn. Ăn ít hơn. Hay nằm một chỗ, nhìn ra cửa. Bác sĩ thú y nói thận suy, tuổi già, không làm gì được nhiều. Tôi mua thuốc, mua đồ ăn mềm, lót thêm khăn cho nó nằm. Vợ tôi khóc mấy đêm. Con gái tôi mười hai tuổi, chưa hiểu chuyện gì đang xảy ra, chỉ biết Bông không chạy ra đón nó đi học về nữa.
Ngày mười bảy tháng Tám. Sinh nhật tôi.
Sáng đó vợ tôi làm bánh. Con gái viết thiệp. Tôi xuống bếp, thấy Bông nằm ở góc quen thuộc, chỗ gần chân tủ lạnh vì nó thích hơi mát. Tôi ngồi xuống, xoa đầu nó. Nó nhìn tôi. Đuôi cố vẫy một cái, rất nhẹ.
Tôi đi làm.
Mười một giờ trưa vợ gọi. Giọng bình tĩnh lắm, bình tĩnh đến mức tôi biết có chuyện.
"Bông đi rồi anh."
Ba chữ.
Tôi ngồi trong phòng họp, điện thoại áp tai, không nói gì. Đồng nghiệp nhìn, tôi gật đầu ra hiệu không sao. Rồi tôi đứng dậy, đi ra hành lang, đứng trước cửa sổ nhìn xuống đường.
Không khóc.
Đàn ông bốn mươi bốn tuổi, đứng giữa hành lang công ty, không khóc vì con chó chết. Tôi tự nói với mình như vậy. Rồi tôi thấy mắt mờ đi.
Tôi không khóc vì Bông.
Tôi khóc vì mười ba năm. Vì căn phòng trọ tầng bốn đã không còn. Vì cái thời vợ chồng trẻ, lương tháng không đủ, nhưng tối nào cũng nằm sàn coi phim chung, Bông nằm giữa. Vì con gái tôi hồi đó còn chưa biết đi, bây giờ nó cao hơn mẹ. Vì tóc vợ tôi đã bạc ở hai bên thái dương mà tôi không nhớ bạc từ lúc nào.
Bông chết, và tôi mới thấy thời gian đã đi.
Tối đó về nhà, không ai nhắc sinh nhật. Cái bánh để trên bàn, nến chưa cắm. Con gái ngồi ôm gối trong phòng. Vợ tôi ngồi ngoài ban công, chỗ Bông hay nằm.
Tôi ngồi xuống cạnh vợ. Không nói gì.
Hai đứa nhìn ra ngoài. Trời tối, đèn đường vàng, tiếng xe máy chạy qua. Chỗ Bông nằm giờ là một cái khăn cũ gấp gọn. Vợ tôi nói, "Em không muốn giặt cái khăn đó. Còn mùi nó."
Tôi gật đầu.
Mấy ngày sau, tôi bắt đầu thấy Bông ở khắp nơi. Cái tô nó ăn cơm, tôi cất lên nóc tủ rồi lại lấy xuống. Sợi lông dính trên ghế sofa, tôi lăn sạch rồi lại thấy thiếu. Tiếng móng gõ trên sàn gạch mỗi khi tôi mở cửa, giờ chỉ có im lặng.
Con gái tôi hỏi, "Ba ơi, mình nuôi con khác được không?"
Tôi nói, "Để ba nghĩ."
Nhưng tôi biết câu trả lời. Không phải không muốn. Mà là chưa sẵn sàng. Vì nuôi con khác nghĩa là chấp nhận Bông đã thật sự đi. Và tôi chưa muốn chấp nhận điều đó.
Một tháng sau.
Tôi đi công tác Đà Lạt. Buổi chiều rảnh, tôi đi bộ một mình quanh hồ. Trời lạnh, sương mù, người đi thưa thớt. Tôi ngồi trên ghế đá, nhìn mặt nước.
Rồi tôi nghĩ đến cái vẫy đuôi cuối cùng.
Sáng hôm đó, lúc tôi xoa đầu Bông. Nó nhìn tôi, đuôi vẫy nhẹ. Bây giờ tôi mới hiểu cái nhìn đó. Nó không đau. Không sợ. Nó chỉ nhìn, như nói, "Tôi ở đây. Vẫn ở đây. Dù chỉ thêm một chút nữa thôi."
Mười ba năm, nó cho tôi mọi thứ nó có. Và cái cuối cùng nó cho, là dạy tôi nhìn thấy những gì đang mất đi.
Không phải mất Bông mới đau. Mà là mất đi khả năng nhìn thấy những thứ vẫn còn.
Tôi ngồi đó đến khi trời tối.
Về Sài Gòn, tôi nói với vợ, "Mình nuôi con khác đi."
Vợ tôi nhìn tôi. "Thiệt không?"
"Thiệt."
Không phải vì quên Bông. Mà vì nhà mình cần tiếng chân chạy trên sàn. Cần một sinh vật nằm dưới bàn ăn, chờ cơm rơi. Cần một đứa vẫy đuôi khi mình mở cửa.
Không phải thay thế. Là tiếp tục.
Con chó mới tên Sương. Vợ tôi đặt. Nó nhỏ, run lẩy bẩy, y như Bông hồi đó.
Con gái tôi ôm Sương, cười. Rồi nó khóc. Rồi lại cười.
Tôi đứng nhìn, nghĩ, đời là vậy.
Không có bùn thì không có sen.
No mud, no lotus.
— Thích Nhất Hạnh, No Mud, No Lotus
Diễn giải
Interpretation
Không có bùn thì không có sen. Câu này nghe đẹp, nhưng sống nó thì không đẹp chút nào. Bùn là cái tô cơm không ai ăn. Là sợi lông dính trên ghế mà mình không nỡ lăn. Là cái im lặng khi mở cửa, không có tiếng móng gõ trên sàn. Bùn là mất. Nhưng sen không phải là quên. Sen không phải là "vui lên đi, rồi sẽ ổn". Sen là khi mình đứng giữa cái mất đó, nhìn thẳng vào nó, rồi vẫn chọn tiếp tục. Ông bốn mươi bốn tuổi đứng khóc trong hành lang công ty. Không phải vì yếu đuối. Mà vì lần đầu ông nhìn thấy thời gian. Mười ba năm đi qua, ông không hay. Phải mất con chó ông mới thấy. Rồi ông nuôi con khác. Không phải thay. Là tiếp. Sen mọc từ bùn. Không phải mọc thay bùn.
No mud, no lotus. Sounds beautiful. Living it isn't. The mud is a food bowl no one eats from. Fur on the couch you can't bring yourself to clean. The silence when you open the door and there's no clicking of claws on the tile. The mud is loss. But the lotus isn't forgetting. The lotus isn't "cheer up, it'll be fine." The lotus is standing in the middle of that loss, looking straight at it, and still choosing to continue. A forty-four-year-old man crying in an office hallway. Not because he's weak. Because for the first time he saw time passing. Thirteen years gone, and he never noticed. It took losing the dog to see it. Then he got another one. Not a replacement. A continuation. The lotus grows from the mud. It doesn't grow instead of the mud.