Con đường tôi đi làm suốt ba mươi năm, hôm nay họ đổi tên

Con đường Trần Phú.

Tôi đi con đường đó từ năm hai mươi bốn tuổi. Ngày đầu tiên đi làm ở sở, tôi đạp xe qua, hai bên đường toàn cây bàng. Lá rụng mùa đông, nắng xuyên qua mùa hè. Tôi nhớ từng cái ổ gà, nhớ chỗ nào hay đọng nước khi mưa, nhớ bà bán xôi ngồi ở góc ngã tư.

Ba mươi năm.

Ba mươi năm tôi đi con đường đó. Từ đạp xe sang chạy Honda, từ Honda sang chiếc Toyota con trai mua cho. Từ tóc đen sang tóc bạc. Từ một mình sang có vợ, rồi có con, rồi con đi xa, rồi lại một mình.

Con đường cũng đổi.

Cây bàng bị chặt năm 2003. Họ nói mở rộng đường. Tôi nhớ sáng hôm đó đi làm, thấy mấy gốc cây nằm ngổn ngang, mùi gỗ tươi. Tôi dừng lại nhìn một lúc rồi đi tiếp. Biết làm gì.

Bà bán xôi nghỉ bán khoảng 2008. Tôi không biết chính xác ngày nào. Chỉ một hôm đi qua, thấy góc đó trống. Rồi mấy hôm sau có người bán phở thay vào. Rồi phở cũng nghỉ. Rồi thành quán trà sữa.

Cái vỉa hè ngày xưa lát gạch đỏ, giờ lát gạch xám. Mấy cái cột điện gỗ thành cột bê tông. Hàng rào sắt của mấy nhà cũ thành tường kính. Từng thứ một, từng thứ một thay đi.

Nhưng tôi không thấy.

Đó mới là chuyện lạ. Tôi đi qua mỗi ngày mà không thấy. Vì nó đổi từ từ. Mỗi ngày một chút. Chút đến mức mắt không nhận ra. Như tóc bạc. Không ai thức dậy một sáng thấy tóc mình bạc hết. Nó bạc từng sợi, từng sợi, đến lúc nhìn gương mới giật mình.

Con đường cũng vậy.

Tôi cũng vậy.

Hôm qua con trai gọi điện, nói ba ơi, đường Trần Phú đổi tên rồi, giờ là đường gì đó tôi không nhớ. Nó nói tên mới, tôi nghe mà không vào đầu. Tôi chỉ hỏi lại: đổi hồi nào? Nó nói: ba tháng rồi ba.

Ba tháng.

Tôi đi con đường đó mỗi ngày, ba tháng, mà không biết nó đã đổi tên.

Tối đó tôi ngồi ngoài ban công. Bà nhà tôi pha trà, để cạnh, không nói gì. Bà ấy biết tôi đang nghĩ. Mấy chục năm sống chung, không cần hỏi.

Tôi nghĩ về con đường.

Nhưng thật ra tôi nghĩ về mình.

Cái người hai mươi bốn tuổi đạp xe qua hàng bàng, hồi hộp ngày đầu đi làm, cái người đó còn không? Tôi nhớ anh ta. Nhớ rõ lắm. Anh ta mặc áo sơ mi trắng, quần tây, đôi dép quai hậu vì chưa có tiền mua giày. Anh ta sợ đi trễ. Anh ta nghĩ cuộc đời dài lắm.

Anh ta không phải tôi.

Tôi biết điều đó. Nhưng tôi cũng không biết chính xác lúc nào anh ta biến mất. Giống con đường. Giống cây bàng. Giống bà bán xôi. Không có một ngày cụ thể. Không có lúc nào tôi nói: hôm nay tôi khác đi rồi.

Nó cứ xảy ra.

Năm ba mươi tuổi tôi lo tiền thuê nhà. Năm bốn mươi tôi lo tiền học cho con. Năm năm mươi tôi lo sức khỏe. Mỗi giai đoạn một nỗi lo, và khi đang lo thì không ai nhìn xuống chân mình mà nói: à, mình đang thay đổi.

Chỉ khi dừng lại mới thấy.

Và phần lớn người ta không dừng lại. Tôi cũng không. Tôi dừng lại vì con đường đổi tên. Một chuyện nhỏ. Chẳng ảnh hưởng gì đến ai. Nhưng nó làm tôi nhìn lại.

Tôi nhìn tay mình. Gân xanh nổi lên. Hồi nào tay tôi thế này? Tôi nhìn bà nhà tôi. Tóc bà ấy bạc quá nửa rồi. Hồi nào?

Bà ấy ngồi đó, uống trà, nhìn ra đường. Bà ấy cũng đổi. Từ cô gái hai mươi tuổi cười bẽn lẽn hôm đám cưới, thành người đàn bà bốn mươi cứng cỏi nuôi con, thành bà già sáu mươi ngồi ban công pha trà.

Bà ấy có biết không?

Tôi muốn hỏi. Nhưng không hỏi. Vì tôi biết câu trả lời. Biết mà không nói được thành lời.

Sáng nay tôi lái xe đi con đường đó. Nhìn lên. Biển tên đường mới, chữ trắng nền xanh. Tôi đọc. Đọc xong quên ngay. Trong đầu tôi, nó vẫn là đường Trần Phú.

Nhưng nó không phải đường Trần Phú nữa rồi.

Giống tôi không còn là cái anh thanh niên đạp xe năm đó.

Giống tất cả mọi thứ. Đổi rồi. Đổi từ lâu rồi. Mình là người biết sau cùng.