Con gái gọi điện hỏi ba có buồn không
My daughter called to ask if I was lonely
Con gái tôi gọi điện tối thứ Bảy.
Nó hỏi: Ba có buồn không?
Tôi nói không.
Nó im một lúc rồi nói: Ba đừng giấu con.
Tôi cười. Nói thiệt mà. Ba không buồn.
Nó không tin. Tôi biết nó không tin vì sau đó nó gọi cho chị nó, rồi chị nó gọi lại cho tôi, hỏi y chang. Ba có buồn không?
Hai đứa con gái, một ở Sài Gòn, một ở Đà Nẵng. Tôi ở Huế. Một mình.
Vợ tôi mất bốn năm rồi.
---
Hồi mới mất bà, tôi buồn thiệt.
Buồn kiểu không biết mình buồn. Sáng dậy, pha hai ly cà phê. Ly thứ hai để trên bàn cho tới trưa mới nhớ. Đổ đi. Hôm sau lại pha hai ly.
Cái thói quen nó ác hơn nỗi nhớ. Nỗi nhớ thì biết mình nhớ. Thói quen thì không. Nó cứ chạy tự động, rồi đến lúc nó dừng lại thì mình mới thấy trống.
Tôi pha hai ly cà phê suốt sáu tháng.
Đến tháng thứ bảy, tôi pha một ly. Ngồi uống. Nhìn cái chỗ trống trên bàn.
Không khóc. Không buồn. Chỉ thấy.
---
Con gái tôi sợ tôi cô đơn.
Nó sợ hơn tôi sợ. Thiệt ra, tôi nghĩ nó sợ hơn tôi nhiều.
Nó gửi về cái máy tập thể dục. Tôi để góc phòng, phơi đồ lên đó.
Nó đăng ký cho tôi cái lớp yoga người cao tuổi. Tôi đi hai buổi rồi thôi. Không phải không thích. Chỉ là không cần.
Nó gọi điện mỗi ngày. Hỏi ba ăn gì, ba đi đâu, ba gặp ai. Tôi biết nó thương. Nhưng tôi cũng biết mỗi lần nó hỏi, nó đang kiểm tra xem tôi có ổn không. Như đo nhiệt độ vậy.
Một lần tôi nói: Con à, ba sống một mình, nhưng ba không cô đơn.
Nó im lặng. Rồi nói: Ba nói vậy con càng lo.
---
Tôi hiểu nó lo cái gì.
Nó lo vì nó nghĩ một mình là buồn. Nó hai mươi tám tuổi, sống ở Sài Gòn, bạn bè đầy, đi đâu cũng có người. Với nó, một mình là thiếu. Là bị bỏ lại.
Tôi hồi hai mươi tám cũng nghĩ vậy.
Hồi đó tôi mới cưới vợ. Bà đi công tác ba ngày, tôi ở nhà không biết làm gì. Ngồi coi ti vi mà thấy nhà rộng quá. Gọi điện cho bà hai ba lần một ngày. Bà cười, nói ông làm như tôi đi mất không về.
Tôi sợ ở một mình. Thiệt sự sợ.
Cái sợ đó theo tôi mấy chục năm. Sợ vắng. Sợ im. Sợ cái bàn chỉ có một người ngồi.
---
Rồi bà mất.
Cái tôi sợ nhất, nó tới.
Năm đầu tiên, tôi nghĩ mình sẽ không chịu nổi. Con gái muốn đón tôi vào Sài Gòn. Tôi suýt đi.
Nhưng rồi tôi không đi.
Không phải vì cứng đầu. Không phải vì muốn chứng minh gì. Chỉ là một buổi sáng, tôi ngồi ngoài hiên, uống cà phê, nghe mấy con chim kêu ngoài vườn. Trời hơi lạnh. Sương chưa tan.
Tôi ngồi đó. Không nghĩ gì. Không nhớ ai. Không sợ.
Lần đầu tiên trong đời, tôi ngồi một mình mà không thấy thiếu.
Tôi không hiểu chuyện gì xảy ra. Nhưng nó xảy ra.
---
Tôi bắt đầu nhận ra mấy cái mình sợ, nó không giống mình tưởng.
Tôi tưởng cô đơn là không có ai bên cạnh. Nhưng không phải.
Hồi bà còn sống, có bữa hai vợ chồng ngồi coi ti vi, không nói gì, mỗi người nghĩ mỗi chuyện. Tôi cũng thấy cô đơn.
Hồi đi họp lớp, ngồi giữa ba mươi người bạn cũ, cười nói tưng bừng. Về tới nhà, nằm xuống, thấy trống.
Cô đơn không phải là không có người. Cô đơn là mình nghĩ mình đang thiếu cái gì đó. Mà không biết thiếu cái gì.
Tôi sáu mươi ba tuổi mới hiểu chuyện này.
---
Bây giờ tôi sống một mình ở Huế.
Sáng dậy, pha cà phê. Một ly. Ngồi ngoài hiên. Có khi đọc báo, có khi không.
Trưa nấu cơm. Một người ăn thì nấu ít. Rửa chén cũng nhanh.
Chiều đi bộ ra bờ sông. Không tập thể dục, chỉ đi. Nhìn nước chảy. Nhìn mấy người câu cá. Có khi ngồi xuống coi họ câu.
Tối về, đọc sách hoặc nghe nhạc. Ngủ sớm.
Con gái gọi, tôi nghe. Nó kể chuyện công ty, chuyện bạn trai, chuyện kẹt xe. Tôi nghe. Không cần góp ý gì. Nó chỉ cần có người nghe.
Thỉnh thoảng nó hỏi: Ba có buồn không?
Tôi nói: Không.
Nó vẫn không tin.
---
Tôi không trách nó.
Hồi tôi bằng tuổi nó, tôi cũng không tin ai nói mình không buồn khi ở một mình. Tôi nghĩ người ta nói vậy là giấu. Là gượng. Là cố tỏ ra mạnh.
Bây giờ tôi hiểu. Không phải giấu. Không phải gượng.
Chỉ là đến một lúc nào đó, mình nhìn cái cô đơn, mình thấy nó không đáng sợ như mình tưởng. Nó chỉ là một cái ghế trống. Mình có thể nhìn nó rồi sợ. Mình cũng có thể nhìn nó rồi thôi.
Tôi chọn thôi.
Không phải vì tôi mạnh. Chỉ vì tôi mệt rồi. Mệt sợ.
---
Tối qua con gái gọi.
Nó hỏi: Ba ơi, cuối tuần con về thăm ba được không?
Tôi nói: Về đi con.
Nó hỏi: Ba có cần con mua gì không?
Tôi nói: Không. Về là được rồi.
Nó nói: Ba ở một mình hoài, con lo.
Tôi nói: Ba biết.
Rồi tôi nói thêm: Nhưng mà con à, ba ở một mình, không có nghĩa là ba một mình.
Nó im.
Tôi cũng im.
Hai cha con im lặng trên điện thoại một lúc.
Rồi nó nói: Con thương ba.
Tôi nói: Ba biết.
Không phải sự việc làm ta khổ, mà cách ta nhìn sự việc.
It is not things that disturb us, but our judgments about things.
— Epictetus, Enchiridion, Chương 5
Diễn giải
Interpretation
Ông già Epictetus nói một câu mà nghe đơn giản lắm: không phải sự việc làm mình khổ, mà cách mình nhìn sự việc đó mới làm mình khổ. Nghe thì dễ. Sống thì khó. Ông già trong câu chuyện này, ổng mất vợ. Ở một mình. Con gái lo. Ai nhìn vào cũng nghĩ ổng cô đơn. Nhưng ổng không cô đơn. Không phải vì ổng mạnh hay ổng giỏi chịu đựng. Mà vì ổng nhìn cái ghế trống đó khác đi. Hồi trước ổng nhìn cái ghế trống, ổng thấy thiếu. Thấy mất. Thấy sợ. Bây giờ ổng nhìn, ổng chỉ thấy một cái ghế trống. Vậy thôi. Cùng một cái ghế. Cùng một ông già. Nhưng cách nhìn khác. Epictetus không nói đừng buồn. Không nói đừng sợ. Ổng chỉ nói: mày nhìn lại đi. Cái đang làm mày khổ, nó là sự việc, hay là cái mày đang nghĩ về sự việc đó? Câu hỏi đó, nhiều khi phải sống hết nửa đời mới trả lời được.
Old Epictetus said something that sounds simple: it's not events that disturb us, but our judgments about them. Easy to hear. Hard to live. The old man in this story lost his wife. Lives alone. His daughter worries. Anyone looking in would think he's lonely. But he's not. Not because he's tough or good at enduring. It's because he looks at that empty chair differently now. Before, he'd look at the empty chair and see absence. Loss. Fear. Now he looks and just sees an empty chair. That's it. Same chair. Same old man. Different way of seeing. Epictetus doesn't say don't be sad. Doesn't say don't be afraid. He just says: look again. The thing making you suffer, is it the event itself, or what you're thinking about the event? That question, sometimes it takes half a lifetime to answer.