Đôi giày ba triệu rưỡi
The Three-and-a-Half-Million-Dong Shoes
Tao mua đôi giày ba triệu rưỡi.
Không phải tao giàu. Lương tháng sáu triệu, ở trọ một triệu tám, ăn uống hai triệu, còn lại gửi về cho bà. Tháng nào cũng vậy. Không dư.
Nhưng tao mua.
Chuyện bắt đầu từ thằng Khoa.
Thằng Khoa là đứa ngồi cạnh tao ở công ty. Nó vào sau tao hai tháng, lương bằng tao, cũng thuê trọ, cũng ăn cơm bình dân. Nhưng nó khác tao một thứ.
Nó có đôi giày đẹp.
Tao không biết nó mua bao nhiêu. Tao cũng không hỏi. Nhưng mỗi sáng nó đi vào văn phòng, đôi giày đó sáng lên dưới đèn huỳnh quang. Trắng tinh. Đế dày. Logo nhỏ bên hông.
Tao nhìn xuống chân mình. Đôi giày vải tao mua ngoài chợ hồi năm ngoái. Hai trăm ngàn. Vẫn còn mang được. Nhưng nó cũ rồi. Bạc màu. Đế mòn một bên.
Không ai nói gì về giày tao. Không ai nhìn. Không ai quan tâm.
Nhưng tao quan tâm.
Mỗi sáng đi làm, tao bước vào thang máy, nhìn xuống chân. Rồi nhìn sang chân người khác. Rồi lại nhìn xuống chân mình.
Tao bắt đầu lướt Shopee.
Đầu tiên là xem cho vui. Rồi thêm vào giỏ hàng. Rồi xóa. Rồi thêm lại. Rồi xóa. Cái vòng lặp đó kéo dài hai tuần.
Hai tuần tao mở app mỗi tối trước khi ngủ. Hai tuần tao zoom vào hình đôi giày, xoay 360 độ, đọc review, xem video unbox. Hai tuần tao tính toán. Nếu tháng này không gửi tiền cho bà. Nếu tháng này ăn mì gói một tuần. Nếu tháng này không đi cà phê.
Rồi một tối, tao bấm mua.
Không suy nghĩ. Không tính toán nữa. Bấm. Xong.
Hai ngày sau, hàng tới.
Tao mở hộp trong phòng trọ. Một mình. Giấy tissue trắng bọc bên ngoài. Mùi da mới. Tao cầm lên, xoay xoay. Đúng như hình. Đẹp thật.
Tao mang thử. Đứng trước cái gương nhỏ dựng ở góc tường. Nhìn xuống chân.
Đẹp.
Tao chụp một tấm hình. Định đăng lên story. Rồi không đăng. Không biết vì sao. Chỉ thấy hơi ngại.
Sáng hôm sau tao mang đi làm.
Bước vào văn phòng. Không ai nói gì.
Tao ngồi xuống bàn. Nhìn sang thằng Khoa. Nó đang gõ bàn phím. Không nhìn xuống chân tao.
Cả ngày hôm đó, không ai nhắc đến đôi giày.
Tao tự nhủ, kệ, mình mang cho mình, không cần ai khen.
Nhưng tao vẫn chờ.
Chờ ai đó nhìn xuống. Chờ ai đó nói "ê, giày mới hả?". Chờ ai đó hỏi mua ở đâu.
Không có.
Một tuần trôi qua. Đôi giày bắt đầu có vết bẩn. Tao lau. Lau kỹ. Lau bằng khăn ướt, rồi khăn khô, rồi xịt nano chống thấm mà tao mua thêm tám mươi ngàn.
Hai tuần. Đế bắt đầu xước vì đường phố. Tao đi cẩn hơn. Tránh vũng nước. Tránh lề đường gồ ghề. Đi chậm lại.
Ba tuần. Tao nhận ra một thứ.
Trước khi mua đôi giày, tao đi đâu cũng được. Mưa cũng đi. Bùn cũng đi. Chạy cũng được. Nhảy cũng được.
Bây giờ tao đi mà nhìn xuống chân suốt. Sợ dơ. Sợ xước. Sợ mất cái thứ mà tao đã mất ba triệu rưỡi để có.
Đôi giày cũ, tao tự do. Đôi giày mới, tao thành người canh giữ nó.
Tháng đó tao không gửi tiền cho bà. Bà gọi điện, hỏi có khỏe không. Không hỏi tiền. Bà không bao giờ hỏi tiền.
Tao nói khỏe.
Rồi tao nhìn đôi giày để ở cửa phòng trọ.
Đẹp thật. Vẫn đẹp.
Nhưng tao không biết mình mua nó cho ai.
Cho tao? Tao mang nó mà đi cẩn hơn, chậm hơn, lo hơn.
Cho người khác thấy? Không ai thấy.
Cho cái cảm giác lúc bấm mua? Cảm giác đó hết rồi. Hết từ lúc mở hộp xong.
Tao ngồi trong phòng trọ, nhìn đôi giày, nhìn số dư tài khoản.
Bốn trăm ngàn.
Còn mười ngày nữa mới lương.
Tao nấu mì. Ngồi ăn trên sàn nhà. Đôi giày để ngay cạnh.
Đẹp thật.
Nhưng nó không no.
難得之貨，令人行妨
Nan đắc chi hoá, lệnh nhân hành phương
Của hiếm khó được khiến người ta hư hỏng.
Goods that are hard to get lead people astray.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 12
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói, của hiếm khiến người ta đi sai đường. Nghe xa xôi, nhưng nghĩ lại thì gần lắm. Đôi giày đó không xấu. Nó cũng không sai. Nhưng từ lúc tao muốn nó, tao bắt đầu tính toán khác đi. Bớt ăn, bớt gửi tiền cho bà, bớt sống bình thường. Rồi từ lúc có nó, tao đi đứng khác đi. Tránh mưa, tránh bùn, tránh sống thoải mái. Cái thứ mà tao nghĩ sẽ nâng mình lên, cuối cùng nó kéo tao xuống. Không phải vì nó nặng. Mà vì tao sợ mất nó. Của hiếm không phải lúc nào cũng là kim cương hay siêu xe. Đôi khi nó chỉ là đôi giày ba triệu rưỡi với thằng lương sáu triệu. Cái gì vượt quá tầm mình, cái đó bắt đầu sở hữu mình. Tao không nói đừng mua. Tao chỉ tự hỏi, mua xong rồi, tao tự do hơn hay ít tự do hơn.
Laozi said rare goods lead people astray. Sounds ancient and distant, but it's closer than you think. Those shoes weren't bad. They weren't wrong. But from the moment I wanted them, I started calculating differently. Eat less, skip sending money to grandma, stop living normally. Then from the moment I had them, I moved differently. Avoid rain, avoid mud, avoid living comfortably. The thing I thought would lift me up ended up pulling me down. Not because it was heavy. Because I was afraid of losing it. Rare goods aren't always diamonds or supercars. Sometimes it's just a three-and-a-half-million-dong pair of shoes for someone earning six million. Whatever exceeds your reach starts owning you. I'm not saying don't buy things. I'm just asking myself: after buying, was I more free or less free.