Đời không nợ tôi gì cả
Life Owes Me Nothing
Ông Tám năm nay sáu mươi ba tuổi.
Ông hay ngồi ở cái ghế nhựa trước hiên nhà, buổi sáng sớm, trước khi mặt trời lên cao. Uống cà phê đen. Không đường. Nhìn ra con đường nhỏ trước nhà.
Hàng xóm hay hỏi ông ngồi đó nghĩ gì vậy.
Ông cười. Nói không nghĩ gì hết.
Họ không tin. Nhưng ông nói thật.
---
Hồi còn trẻ, ông Tám hay giận.
Giận vì thấy đời không công bằng. Thằng bạn học dốt hơn ông mà lên chức trước. Con người ta được cha mẹ lo cho nhà cửa, còn ông tự thân vận động từ hai bàn tay trắng. Ông làm đúng, làm đủ, làm hết mình, mà vẫn có lúc thua người khác.
Ông hay nói câu đó với vợ.
Vợ ông nghe hoài, không nói gì nhiều. Chỉ hỏi: "Rồi anh muốn gì?"
Ông không trả lời được.
Ông muốn đời công bằng hơn. Muốn cái tốt được thưởng, cái xấu bị phạt. Muốn người cố gắng thì được hơn người không cố gắng. Muốn có một cái luật nào đó rõ ràng, để ông biết mình đang chơi đúng luật.
Nhưng đời không có luật đó.
---
Ông nhớ năm bốn mươi mốt tuổi, cái năm ông bị mất việc.
Công ty giải thể. Không phải vì ông sai. Không phải vì ông lười. Chỉ là thị trường thay đổi, người ta không cần cái ông đang làm nữa. Vậy thôi.
Ông về nhà, ngồi im cả buổi chiều.
Con gái lớn hồi đó mười bốn tuổi, đi học về thấy ông ngồi vậy, không dám hỏi. Chỉ để ly nước lọc cạnh tay ông rồi đi vào trong.
Ông nhìn ly nước đó.
Nghĩ: đời nó làm vậy với mình là sao?
Rồi ông ngồi thêm một lúc nữa. Và câu trả lời tự đến, không phải từ sách vở hay ai nói, chỉ từ cái sự mệt mỏi trong người ông:
Đời không làm gì với mình hết. Đời chỉ là đời.
---
Cái ý đó lạ lắm. Lần đầu ông nghĩ ra, ông không biết nó là an ủi hay là buồn.
Vì nếu đời không có ý định gì với ông, thì đời cũng không ưu ái ông. Không trừng phạt ông. Không để ý đến ông. Mưa thì mưa khắp nơi. Nắng thì nắng lên cho tất cả. Người tốt cũng chết. Người xấu cũng có lúc sống lâu.
Không ai được đặc cách.
Không ai bị trù dập riêng.
Ông ngồi với cái ý đó khá lâu. Mấy tuần. Mấy tháng. Vừa đi tìm việc mới, vừa để cái ý đó lắng xuống trong người.
---
Rồi ông tìm được việc khác. Không tốt bằng việc cũ, lương thấp hơn, xa nhà hơn. Nhưng ông đi làm.
Lần này ông không còn hay giận nữa.
Không phải vì ông trở nên mạnh mẽ hơn, hay học được bí quyết gì. Chỉ là ông thôi không chờ đời xử đẹp với mình nữa. Ông làm vì ông cần làm. Ông sống vì ông đang sống. Không cần đời ghi nhận.
Vợ ông có lần hỏi: "Anh thay đổi hồi nào vậy?"
Ông nghĩ một chút. Nói: "Hồi mất việc."
Vợ gật đầu. Không hỏi thêm.
---
Bây giờ ông Tám ngồi trước hiên, uống cà phê, nhìn ra đường.
Con đường đó buổi sáng có người đi bộ tập thể dục, có xe máy chạy vội, có mấy đứa nhỏ đi học. Ai cũng có việc của người đó. Ai cũng đang sống cái phần đời của mình.
Ông không thấy mình hơn ai. Cũng không thấy mình thua ai.
Chỉ thấy mình đang ngồi đây. Sáng nay trời mát. Cà phê còn nóng. Con đường còn đó.
Vậy là đủ rồi.
---
Cháu nội ông hay hỏi: "Ông ơi, sao ông hay ngồi một mình vậy?"
Ông kéo nó ngồi vào lòng.
Nói: "Ông đang nhìn đời."
Nó hỏi: "Đời trông như thế nào?"
Ông nhìn ra con đường. Nhìn cái cây trước nhà. Nhìn bầu trời còn hơi xanh xanh buổi sớm.
Nói: "Bình thường lắm. Nhưng mà đẹp."
天地不仁，以萬物為芻狗
Thiên địa bất nhân, dĩ vạn vật vi sô cẩu
Trời đất không thiên vị, coi vạn vật như nhau.
Heaven and earth are impartial — they treat all things as equal.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 5
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói trời đất không thiên vị, coi vạn vật như rơm chó. Nghe lạnh lắm. Nhưng ông Tám sống đến sáu mươi mấy tuổi mới thấy cái lạnh đó thật ra là nhẹ nhõm. Vì nếu đời không ưu ái ai, thì mình cũng không cần phải cảm thấy bị bỏ rơi khi mọi thứ không như ý. Không phải đời ghét mình. Không phải mình sai. Chỉ là mưa thì mưa khắp nơi, nắng thì nắng cho tất cả. Cái bình đẳng đó không phải bất công. Nó là tự do. Tự do để sống mà không chờ đời ghi nhận.
Laozi said heaven and earth are not kind, they treat all things like straw dogs. That sounds cold. But Tam, living into his sixties, found that coldness was actually a relief. Because if life favors no one, then there's no reason to feel abandoned when things don't go your way. Life doesn't hate you. You didn't do it wrong. Rain just falls everywhere, and the sun rises for all. That equality isn't injustice. It's freedom. Freedom to live without waiting for life to notice you.