Sáng nào tôi cũng dậy lúc năm giờ
Every Morning I Wake at Five
Sáng nào tôi cũng dậy lúc năm giờ.
Không phải vì siêng. Không phải vì có việc gì gấp. Chỉ là ngủ không được nữa. Cái tuổi này nó vậy. Nằm thêm thì chỉ nhìn trần nhà.
Tôi xuống bếp. Đun nước. Pha cà phê. Ngồi một mình trước khi cả nhà thức.
Hồi bốn mươi, tôi hay dùng buổi sáng sớm để làm việc. Laptop mở, email trả, kế hoạch viết. Bây giờ tôi chỉ ngồi uống cà phê. Không làm gì. Nhìn ra cửa sổ.
Con hẻm bên dưới bắt đầu động. Bà bán bánh mì đẩy xe ra. Ông chạy xe ôm ngồi chờ khách đầu tiên. Mấy đứa nhỏ đi học sớm, ba lô to hơn người.
Tôi nhìn mà không nghĩ gì nhiều.
---
Hôm qua con gái tôi về thăm. Nó hai mươi tám tuổi, đang làm ở công ty nước ngoài, lương tốt, bận rộn. Ngồi ăn cơm mà mắt cứ nhìn điện thoại.
Vợ tôi hỏi chuyện. Nó trả lời nhưng đầu vẫn ở chỗ khác.
Tôi không nói gì. Hồi nó bằng tuổi đó, tôi cũng vậy. Ngồi ăn cơm với ba mẹ mà đầu đang ở chỗ làm, ở kế hoạch ngày mai, ở cái gì đó quan trọng hơn bữa cơm.
Bây giờ ba mẹ tôi không còn nữa.
Tôi hay nghĩ lại mấy bữa cơm đó. Không nhớ nói chuyện gì. Chỉ nhớ là mình đã không có mặt.
---
Sáng nay tôi đi chợ.
Hàng xóm gặp tôi, kể chuyện con dâu không biết nấu ăn, kể chuyện thằng con trai cứ về muộn, kể chuyện cái ban công nhà đối diện để đồ lộn xộn nhìn xấu quá.
Tôi nghe. Gật đầu. Không góp ý.
Hồi trước tôi hay có ý kiến lắm. Ai kể chuyện là tôi có cái nhìn, có giải pháp, có lời khuyên. Bây giờ thì thôi. Người ta không cần giải pháp. Người ta cần được nghe.
Vả lại, tôi cũng không chắc mình đúng nữa.
---
Trưa tôi ăn một mình. Vợ đi họp phụ huynh cho đứa cháu. Tôi nấu tô mì, ngồi ăn, nghe radio.
Radio đang nói về kinh tế, về giá nhà, về thế hệ trẻ khó mua nhà.
Tôi nhớ hồi mình mua căn nhà này. Năm đó tôi ba mươi lăm. Vay ngân hàng, trả góp mười lăm năm. Vợ chồng tính toán từng tháng, không dám ăn ngoài, không dám mua quần áo mới.
Bây giờ trả xong rồi. Nhà là của mình rồi.
Nhưng mà sao tôi không thấy gì đặc biệt. Cứ nghĩ khi trả xong sẽ thấy nhẹ, thấy vui. Hóa ra không. Chỉ là một ngày bình thường, rồi thôi.
---
Chiều tôi ra công viên gần nhà.
Mấy ông bạn cũ hay ngồi đó. Chúng tôi biết nhau từ hồi còn đi làm, giờ ai cũng đã nghỉ hưu hoặc gần nghỉ.
Ngồi nói chuyện. Chuyện sức khỏe, chuyện con cái, chuyện giá cả. Thỉnh thoảng nhắc chuyện hồi xưa, hồi còn trẻ, hồi còn làm việc.
Có ông bạn hay nói: hồi đó tao mà biết vậy thì tao đã khác.
Tôi không nói gì. Vì tôi không chắc biết vậy thì mình có khác không. Có lẽ vẫn vậy thôi. Người ta hay nghĩ nếu biết trước thì sẽ chọn khác. Nhưng mà cái con người đó, với cái tính đó, với cái hoàn cảnh đó, chắc gì đã chọn khác.
---
Tối vợ về, hai người ngồi xem tivi.
Chương trình gì đó về gia đình. Vợ tôi cười mấy chỗ. Tôi cũng cười theo.
Không nói nhiều. Không cần nói nhiều. Ngồi cạnh nhau vậy là được rồi.
Hồi trẻ tôi không hiểu sao mấy cặp vợ chồng già cứ ngồi im với nhau. Bây giờ tôi hiểu. Không phải hết chuyện để nói. Là không cần phải nói mới thấy có nhau.
---
Mười giờ đêm tôi đi ngủ.
Nằm xuống. Nhắm mắt. Nghĩ lại ngày hôm nay.
Không có gì đặc biệt. Không có gì quan trọng. Chỉ là một ngày nữa đi qua.
Nhưng mà đủ. Tôi không biết giải thích sao. Chỉ thấy đủ.
Ngày mai tôi lại dậy lúc năm giờ. Lại đun nước, pha cà phê, ngồi nhìn con hẻm. Lại gặp người này người kia, nghe chuyện này chuyện nọ. Lại ăn cơm, đi công viên, tối ngồi cạnh vợ.
Cứ vậy thôi.
Tôi không còn đợi cái gì lớn nữa.
Sáng nay tao sẽ gặp kẻ nhiều chuyện, vô ơn, kiêu ngạo, gian dối, ghen tị, ích kỷ. Tất cả những tính xấu đó đến vì họ không phân biệt được thiện ác.
When you wake up, tell yourself: the people I deal with today will be meddling, ungrateful, arrogant, dishonest, jealous, and surly. They are like this because they cannot tell good from evil.
— Marcus Aurelius, Meditations, Quyển 2.1
Diễn giải
Interpretation
Epictetus viết câu đó như một lời nhắc buổi sáng. Sáng nào cũng vậy, ông tự nhủ: hôm nay mày sẽ gặp người khó chịu, người ích kỷ, người không biết nghĩ cho người khác. Nhưng đó không phải lý do để mày trở nên như họ. Người trong câu chuyện này không còn phản ứng với từng chuyện nữa. Không góp ý, không giải thích, không cần chứng minh. Không phải vì thờ ơ. Là vì đã thấy đủ thứ để biết rằng phần lớn những gì xảy ra trong ngày, mình không kiểm soát được. Người ta sẽ kể chuyện, sẽ phàn nàn, sẽ nhìn điện thoại trong bữa cơm. Cuộc đời vẫn cứ vậy. Cái mà mình kiểm soát được, chỉ là mình ngồi ở đó như thế nào.
Epictetus wrote that as a morning reminder. Every morning, he'd tell himself: today you will meet difficult people, selfish people, people who don't think of others. But that is no reason to become like them. The person in this story no longer reacts to every little thing. No opinions offered, no explanations given, no need to prove anything. Not from indifference. But from having seen enough to know that most of what happens in a day is beyond your control. People will talk, will complain, will look at their phones during dinner. Life goes on like that. What you can control is only how you sit with it.