Đứa con gái tôi mười sáu tuổi và không muốn nói chuyện với tôi
My Sixteen-Year-Old Daughter Won't Talk to Me
Con gái tôi mười sáu tuổi.
Nó ngồi ở bàn ăn, tai cắm headphone, mắt dán vào điện thoại. Tôi nói: "Ăn cơm rồi hãy coi." Nó gật. Không ngước lên. Tôi nói thêm: "Ba nấu canh chua, con thử đi." Nó gật nữa. Vẫn không ngước lên.
Tôi bốn mươi bốn tuổi. Tôi nấu cơm mỗi tối. Tôi đón nó đi học về. Tôi biết nó thích ăn sườn ram mặn. Tôi biết nó dị ứng tôm. Tôi biết bạn thân nó tên Linh. Tôi biết nó đang buồn vì điểm văn thấp.
Nhưng tôi không biết tại sao nó không muốn nhìn mặt tôi.
---
Hồi nó bảy tuổi, nó bám tôi suốt. Đi đâu cũng kéo tay ba. Ba ơi, con sợ. Ba ơi, bế con. Ba ơi, kể chuyện cho con nghe.
Tôi lúc đó ba mươi lăm. Mệt. Đi làm về muốn nằm. Nhiều hôm nó kéo tay, tôi gỡ ra, bảo: "Để ba nghỉ." Nó đứng đó nhìn. Rồi đi chơi một mình.
Bây giờ nó mười sáu. Tôi muốn nó kéo tay tôi. Nhưng nó không kéo nữa.
---
Vợ tôi bảo: "Nó lớn rồi. Bình thường."
Tôi biết bình thường. Tôi cũng từng mười sáu. Tôi cũng từng ghét ngồi ăn cơm với ba mẹ. Tôi cũng từng nghĩ người lớn không hiểu gì hết.
Nhưng biết là một chuyện. Chịu được là chuyện khác.
Tôi ngồi đối diện nó mỗi tối. Nó ở đó mà như không ở đó. Tôi nói, nó không nghe. Tôi hỏi, nó trả lời một tiếng. Tôi cười, nó không cười lại.
Mỗi bữa cơm như vậy, tôi thấy mình thừa.
---
Tôi bắt đầu sửa.
Tôi nghĩ: chắc tại mình chưa đủ gần. Nên tôi hỏi nhiều hơn. Hôm nay đi học vui không? Bạn bè sao? Có chuyện gì buồn không?
Nó trả lời: "Bình thường."
Tôi nghĩ: chắc tại mình chưa đủ cool. Nên tôi tìm hiểu nhạc nó nghe, phim nó coi. Tôi nói: "Ba nghe thử bài này, hay đó." Nó nhìn tôi, lần đầu tiên trong tuần. Nhưng cái nhìn đó không phải vui. Nó là cái nhìn kiểu: ba đang làm gì vậy?
Tôi nghĩ: chắc tại mình nghiêm quá. Nên tôi bớt la. Nó để đồ bừa, tôi dọn. Nó ngủ trễ, tôi không nói. Nó thi rớt môn Lý, tôi bảo: "Không sao, lần sau."
Nó nhìn tôi. Lần này lâu hơn. Rồi nó nói: "Ba sao kỳ vậy?"
---
Tôi kể chuyện này cho thằng bạn. Nó cũng có con gái, mười bốn tuổi.
Nó cười. "Mày đang cố biến thành người khác để con mày thích mày. Mày thấy cái đó quen không?"
Tôi không hiểu.
Nó nói tiếp: "Hồi đó mày cũng vậy. Mày thay đổi để vợ mày vui. Mày thay đổi để sếp hài lòng. Mày thay đổi để ba mẹ mày không buồn. Bây giờ mày thay đổi để con mày nhìn mày. Mày có thấy mày luôn luôn đang sửa mình để người ta chịu nhìn mày không?"
Tôi ngồi im.
Nó uống ngụm bia. "Tao cũng vậy. Tao cũng sửa hoài. Rồi một ngày tao mệt. Tao hỏi: mình đang sửa cái gì? Sửa cho ai? Sửa đến bao giờ?"
---
Tối đó tôi về. Con gái tôi ngồi trong phòng. Cửa đóng. Nhạc mở nhỏ.
Tôi đứng ngoài cửa. Tôi muốn gõ. Tôi muốn nói: "Con ơi, ba xin lỗi." Nhưng xin lỗi cái gì? Tôi không biết mình sai chỗ nào.
Tôi muốn nói: "Ba thương con." Nhưng câu đó, nó đã nghe cả ngàn lần. Nó không cần nghe thêm.
Tôi muốn nói: "Ba sẽ thay đổi." Nhưng thay đổi là cái mà tôi đã làm suốt mấy tháng. Và nó không hiệu quả.
Nên tôi không gõ.
Tôi đi xuống bếp. Rửa chén. Nấu nồi chè đậu đen. Để trên bàn. Không gọi.
---
Sáng hôm sau, nồi chè vơi đi một chén.
Tôi không biết nó ăn lúc mấy giờ. Tôi không biết nó có thích không. Tôi không biết nó có nghĩ gì khi thấy nồi chè trên bàn.
Nhưng nó đã ăn.
---
Tôi bốn mươi bốn tuổi. Tôi mất bốn mươi bốn năm để hiểu một chuyện.
Tôi không kiểm soát được ai thương tôi. Tôi không kiểm soát được ai nhìn tôi. Tôi không kiểm soát được con gái tôi có muốn nói chuyện với tôi hay không.
Tôi chỉ kiểm soát được nồi chè tôi nấu. Và tôi để nó trên bàn.
Phần còn lại không phải của tôi.
---
Tuần sau, nó vẫn không nói nhiều. Bữa cơm vẫn im. Headphone vẫn cắm.
Nhưng thỉnh thoảng, khi tôi nấu xong, nó đi ngang bếp, nó nói: "Thơm."
Một tiếng. Rồi đi.
Tôi không biết đó có phải là đủ không. Nhưng tôi không sửa gì nữa. Tôi nấu cơm. Tôi rửa chén. Tôi để nồi chè trên bàn.
Còn nó muốn ăn hay không, đó là chuyện của nó.
Vấn đề của đời mày là mày nghĩ mày có thời gian.
The trouble with your life is that you think you have time.
— Gán cho Alan Watts / Buddha (nguồn tranh luận)
Diễn giải
Interpretation
Ông Epictetus sống cả đời làm nô lệ. Ổng biết rõ hơn ai hết cái cảm giác không kiểm soát được gì. Không kiểm soát được ai đánh mình, ai bỏ mình, ai nhìn mình hay không nhìn. Ổng nói: vấn đề của mày là mày nghĩ mày có thời gian để sửa mọi thứ. Mày nghĩ nếu mày cố đủ, mọi người sẽ quay lại. Mày nghĩ nếu mày thay đổi đủ, người ta sẽ thương mày. Nhưng không phải vậy. Có những thứ không thuộc về mày. Con gái mày có thương mày hay không, đó là chuyện của nó. Vợ mày có hiểu mày hay không, đó là chuyện của bả. Sếp mày có đánh giá đúng mày hay không, đó là chuyện của ổng. Phần của mày là nấu nồi chè. Để trên bàn. Rồi đi ngủ. Không phải buông vì hết thương. Buông vì hiểu rằng thương không có nghĩa là kiểm soát.
Epictetus lived his whole life as a slave. He knew better than anyone what it felt like to control nothing. Couldn't control who beat him, who left him, who looked at him or didn't. He said: your problem is you think you have time to fix everything. You think if you try hard enough, people will come back. You think if you change enough, they'll love you. But that's not how it works. Some things don't belong to you. Whether your daughter loves you, that's her business. Whether your wife understands you, that's hers. Whether your boss appreciates you, that's his. Your part is making the pot of sweet soup. Leaving it on the table. Then going to sleep. It's not letting go because you stopped caring. It's letting go because you understand that love doesn't mean control.