Hai đứa con tôi, một đứa giỏi, một đứa không
Two Children, One Bright, One Not
Tôi có hai đứa con trai.
Đứa lớn tên Khôi. Đứa nhỏ tên Bình.
Khôi học giỏi từ nhỏ. Lớp một đã đọc chữ trước bạn. Lớp năm thi học sinh giỏi thành phố. Lên cấp ba đậu chuyên Lê Hồng Phong. Rồi đi du học. Rồi ở lại bên đó.
Bình thì khác.
Bình học trung bình. Không dở, nhưng không nổi. Thi đại học hai lần mới đậu. Ra trường xin việc loanh quanh. Cuối cùng mở tiệm sửa xe máy ở quận 9.
Hồi hai đứa còn nhỏ, mỗi lần họp phụ huynh, tôi ngồi trong lớp Khôi thì ngẩng mặt. Cô giáo khen. Phụ huynh khác hỏi bí quyết. Tôi cười, nói đại là do nó tự học.
Sang lớp Bình, tôi cúi đầu.
Không phải cô giáo nói gì nặng. Chỉ là không có gì để khen. Cô nói Bình ngoan, hiền, nhưng cần cố gắng hơn. Tôi nghe chữ "cần cố gắng hơn" bao nhiêu lần, đến giờ vẫn nhớ.
Tôi về nhà, nhìn Bình đang xem hoạt hình. Nó cười. Nó không biết ba nó vừa ngồi trong lớp mà muốn chui xuống đất.
Tôi thương nó. Nhưng tôi cũng thất vọng.
Cái thất vọng đó, tôi giấu kỹ lắm. Không nói ra. Nhưng nó rỉ ra từng ngày, từng cái nhíu mày khi xem điểm, từng tiếng thở dài khi ký sổ liên lạc.
Bình biết không? Chắc biết. Con nít nó biết hết. Nó chỉ không nói.
---
Khôi đi Mỹ năm hai mươi hai tuổi. Tôi đưa ra sân bay. Vợ tôi khóc. Tôi không khóc, nhưng trên đường về tôi chạy lạc đường, dù con đường đó tôi đi mấy chục năm.
Từ đó Khôi gọi về mỗi tuần. Rồi mỗi tháng. Rồi mỗi khi nhớ.
Nó bận. Tôi hiểu. Nó giỏi, nó có cuộc sống của nó. Tôi tự hào.
Bình thì ở gần. Tiệm sửa xe cách nhà tôi ba cây số. Sáng nó ghé mang bánh mì cho tôi với vợ. Chiều nó gọi hỏi ba ăn cơm chưa. Cuối tuần nó chở con qua chơi.
Vợ tôi bệnh năm ngoái. Nằm viện hai tuần. Bình nghỉ tiệm, vào bệnh viện ngủ trên ghế bố. Nó tắm cho mẹ. Nó đút cháo cho mẹ. Nó ngồi canh mẹ ngủ rồi mới dám chợp mắt.
Khôi gửi tiền về. Nhiều. Đủ trả viện phí và còn dư. Nó gọi video call mỗi ngày hỏi thăm. Nó lo, tôi biết.
Nhưng cái ghế bố trong bệnh viện thì Bình nằm.
---
Có một đêm, vợ tôi ngủ rồi, Bình ngồi ngoài hành lang bệnh viện hút thuốc. Tôi ra ngồi cạnh.
Im lặng một lúc.
Bình nói: "Ba, hồi nhỏ ba có buồn vì con học dở không?"
Tôi không trả lời được.
Nó cười, nói: "Con biết mà. Không sao."
Rồi nó dụi thuốc, đứng dậy, vô phòng kéo mền đắp cho mẹ.
Tôi ngồi ngoài hành lang. Sáu mươi ba tuổi. Ngồi một mình.
Tôi nghĩ về cái chữ "giỏi".
Hồi đó tôi nghĩ giỏi là điểm cao. Là trường tốt. Là đi xa. Là làm được những thứ người khác không làm được.
Bây giờ tôi ngồi đây, trong bệnh viện, lúc mười hai giờ đêm, và đứa con "không giỏi" của tôi đang ngủ trên ghế bố cạnh mẹ nó.
Còn đứa con giỏi thì cách tôi mười hai múi giờ.
Tôi không trách Khôi. Nó tốt. Nó có hiếu theo cách của nó.
Nhưng tôi tự hỏi, bao nhiêu năm tôi nhìn Bình mà không thấy nó.
Tôi thấy điểm số. Thấy bảng xếp hạng. Thấy con nhà người ta. Thấy mặt mình trong buổi họp phụ huynh.
Tôi không thấy thằng nhỏ ngồi xem hoạt hình cười một mình. Không thấy nó mỗi sáng mang bánh mì cho ba. Không thấy nó dụi thuốc rồi vô đắp mền cho mẹ.
---
Bình bây giờ ba mươi lăm tuổi. Tiệm sửa xe đông khách. Nó không giàu, nhưng đủ. Vợ nó hiền. Con nó khỏe.
Khôi bốn mươi tuổi. Làm kỹ sư ở California. Lương cao. Nhà đẹp. Nhưng vợ nó vừa đòi ly dị. Nó gọi về, lần đầu tiên sau mấy năm, nó khóc.
Tôi nghe nó khóc mà không biết nói gì.
Vì tôi nhận ra, cả đời tôi dạy nó phải giỏi. Phải hơn người. Phải đi xa. Mà tôi quên dạy nó cách ở gần.
Còn Bình, đứa tôi nghĩ là không giỏi, nó biết ở gần từ đầu. Có khi không phải tôi dạy. Có khi nó tự biết. Hoặc có khi, vì tôi không kỳ vọng gì ở nó, nên nó được là chính nó.
Tôi không biết cái nào đau hơn.
Cái biết mình đã thiên vị.
Hay cái biết đứa bị thiên vị vẫn thương mình như thường.
---
Tối qua Bình ghé nhà. Nó mang mấy trái xoài. Nói xoài cát Hòa Lộc, ngọt lắm ba.
Tôi gọt xoài. Hai cha con ngồi ăn.
Nó không nhắc chuyện hồi nhỏ. Không nhắc cái đêm ở bệnh viện. Không nhắc gì hết.
Nó chỉ ăn xoài rồi nói: "Ngọt ghê ba ha."
Tôi nói: "Ừ. Ngọt."
Vậy thôi.
天下皆知美之為美，斯惡已
Thiên hạ giai tri mỹ chi vi mỹ, tư ác dĩ
Thiên hạ đều biết đẹp là đẹp, thì đã có xấu rồi.
When all under heaven know beauty as beauty, ugliness has already appeared.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 2
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói, thiên hạ đều biết đẹp là đẹp, thì xấu đã có rồi. Nghe triết lý, nhưng nói đơn giản thì là vầy: mày vừa chỉ vào một đứa nói "giỏi", thì đứa còn lại tự động thành "dở". Không cần mày nói ra. Cái nhãn nó dán lên rồi. Ông già trong câu chuyện, cả đời ổng dán nhãn mà không biết. Đứa lớn là "niềm tự hào". Đứa nhỏ là "cần cố gắng hơn". Ổng không ghét đứa nhỏ. Ổng thương. Nhưng cái thương đó có kèm tiếng thở dài. Cái đau ở đây không phải là so sánh. Ai mà không so sánh. Cái đau là khi mày so sánh xong, mày tin luôn cái kết quả đó. Mày nghĩ nó là sự thật. Rồi mày sống theo cái sự thật đó mấy chục năm. Đến lúc ngồi trong bệnh viện lúc nửa đêm, mày mới thấy. Cái mày gọi là "giỏi" nó ở xa. Cái mày gọi là "không giỏi" nó đang đắp mền cho vợ mày. Vậy cái nào đẹp, cái nào xấu?
Laozi said, when the whole world knows beauty as beauty, ugliness is already there. Sounds philosophical, but it's simple: the moment you point at one child and say "the smart one," the other one automatically becomes "the not smart one." You don't even have to say it. The label sticks on its own. The old man in this story spent his whole life labeling without knowing it. The older son was "the pride." The younger was "needs to try harder." He didn't hate the younger one. He loved him. But that love came with sighs. The pain here isn't the comparison itself. Everyone compares. The pain is when you compare and then believe the result. You think it's the truth. And you live by that truth for decades. Until you're sitting in a hospital hallway at midnight and you finally see. The one you called "good" is far away. The one you called "not good enough" is tucking your wife's blanket in. So which one is beautiful? Which one is ugly?