Hai mươi hai tuổi, tao đi làm bằng xe buýt số 14
Twenty-two, riding the number 14 bus to work
Sáng nào cũng vậy.
Năm giờ bốn lăm. Chuông reo. Tao tắt chuông, nằm thêm ba phút. Rồi dậy.
Đánh răng. Mặc đồ. Cơm nguội hâm lại trong lò vi sóng. Ăn đứng. Xong rồi ra trạm.
Xe buýt số 14. Tuyến Bến Thành đi Gò Vấp. Tao đón ở trạm thứ tư, xuống ở trạm thứ mười sáu. Ba mươi lăm phút nếu không kẹt. Năm mươi phút nếu kẹt. Hôm nào xui thì hơn tiếng.
Tao làm ở một công ty nhỏ trong hẻm. Bán đồ gia dụng online. Tao viết mô tả sản phẩm, chụp hình, đăng lên sàn. Lương bảy triệu rưỡi. Chưa tính phụ cấp cơm trưa hai mươi lăm ngàn một ngày.
Bảy triệu rưỡi.
Trọ hai triệu. Điện nước năm trăm. Ăn uống ba triệu nếu tao không nhậu. Còn lại gửi về cho bà.
Bà tao ở Bình Định. Bà nuôi tao từ nhỏ. Ba mẹ đi làm ăn xa, rồi không về. Bà không nói gì về chuyện đó. Tao cũng không hỏi.
Hồi tao thi đại học, bà bán hai con heo để đóng tiền. Tao nhớ bà đứng ở bến xe, tay cầm bịch bánh tráng, nói: "Đi rồi ráng học. Đừng lo bà."
Tao không lo bà. Tao lo tao không đủ giỏi để bà khỏi lo.
Bốn năm đại học qua nhanh. Tao học ngành marketing. Không giỏi, không dở. Ra trường đi phỏng vấn bảy chỗ, rớt năm, đậu hai. Chọn chỗ gần trọ hơn.
Vậy là tao ngồi đây. Viết mô tả cho cái nồi chiên không dầu. "Dung tích 5.5 lít, phù hợp gia đình 4 người, công nghệ làm nóng 360 độ." Tao viết câu đó chắc cả trăm lần rồi. Khác nhau ở cái tên thương hiệu thôi.
Trên xe buýt, tao hay nhìn ra cửa sổ.
Sáng nào cũng thấy mấy người giống tao. Áo sơ mi nhét vô quần. Tai nghe cắm sẵn. Mặt còn ngái ngủ. Có đứa ngủ gục, đầu gật tới gật lui theo nhịp xe. Có đứa lướt điện thoại, mắt mở mà không thấy gì.
Tao thuộc loại nhìn ra cửa sổ.
Có hôm tao thấy ông già bán vé số đứng ở ngã tư Hàng Xanh. Sáng nào cũng đứng đó. Mưa cũng đứng. Nắng cũng đứng. Tao không biết ổng bán được bao nhiêu tờ một ngày. Nhưng sáng nào ổng cũng ở đó.
Có hôm tao thấy hai đứa nhỏ mặc đồng phục, đứng chờ xe buýt tuyến khác. Cười nói gì đó. Tao không nghe được. Nhưng tao thấy nó vui.
Có hôm tao không thấy gì. Chỉ thấy kính xe mờ hơi nước. Tao lấy ngón tay vẽ lên đó. Vẽ linh tinh. Rồi xóa.
Thằng Huy, bạn tao hồi đại học, nó đi Nhật rồi. Đăng hình ở Tokyo. Tuyết trắng. Nó mặc áo khoác dày, cười. Caption viết: "Cuộc sống mới."
Con Trang thì đi Singapore. Làm cho ngân hàng. Lương nghe nói gấp mười tao.
Tao không ganh. Thiệt. Tao chỉ thỉnh thoảng tự hỏi: mình đang ở đâu?
Không phải ở đâu trên bản đồ. Mà ở đâu trong cái đời này.
Tao hai mươi hai tuổi. Ngồi xe buýt số 14. Viết mô tả cho nồi chiên không dầu. Gửi tiền về cho bà. Tối về trọ nấu mì, coi YouTube, ngủ.
Cuộc đời tao có gì?
Tao không biết.
Nhưng sáng nay, lúc xe dừng ở đèn đỏ ngã tư Điện Biên Phủ, tao thấy một chuyện nhỏ.
Có bà bán xôi ở góc đường. Bà ngồi trên cái ghế nhựa thấp. Trước mặt là cái thau xôi, mấy cái khuôn nhựa, mấy bịch muối mè. Có thằng nhỏ chạy tới mua. Bà xúc xôi, gói lại, đưa cho nó. Thằng nhỏ đưa tiền. Bà cười. Thằng nhỏ cười.
Vậy thôi.
Không có gì đặc biệt. Nhưng tao nhìn cái cười đó lâu hơn bình thường.
Bà bán xôi đó chắc cũng dậy từ bốn giờ sáng. Nấu xôi, gói lá, bưng ra góc đường. Ngồi đó tới trưa. Rồi về. Rồi mai lại ra.
Bà có tự hỏi mình đang ở đâu trong cuộc đời không?
Chắc không.
Bà chỉ bán xôi. Rồi cười.
Xe chạy tiếp. Tao tới công ty. Mở máy tính. Viết mô tả cho cái máy xay sinh tố mới. "Công suất 1000W, 6 lưỡi dao thép không gỉ, xay mịn trong 30 giây."
Tao viết xong. Nhìn ra cửa sổ. Nắng lên rồi.
Tao không biết mình đang đi đâu. Thiệt.
Nhưng sáng nay tao thấy bà bán xôi cười. Và tao nghĩ, có khi đi đâu không quan trọng bằng việc sáng nay mình vẫn còn ở đây.
Nếu không hy vọng, sẽ không tìm thấy điều không thể hy vọng.
If you do not expect the unexpected, you will not find it.
— Heraclitus, Fragment 18
Diễn giải
Interpretation
Heraclitus nói: nếu không hy vọng, sẽ không tìm thấy điều không thể hy vọng. Nghe cao siêu. Nhưng nó đơn giản lắm. Thằng nhóc hai mươi hai tuổi ngồi xe buýt, lương bảy triệu rưỡi, viết mô tả nồi chiên không dầu. Nó không biết mình đang đi đâu. Nó cũng không có gì để gọi là hy vọng lớn lao. Không có kế hoạch năm năm. Không có giấc mơ hoành tráng. Nhưng sáng nào nó cũng dậy. Sáng nào cũng ra trạm. Sáng nào cũng lên xe. Cái đó là gì? Không phải hy vọng kiểu đặt mục tiêu, viết ra giấy, dán lên tường. Mà là loại hy vọng nằm sâu hơn. Loại mà mày không biết tên. Nhưng nó giữ mày dậy mỗi sáng. Bà bán xôi cũng vậy. Ông bán vé số cũng vậy. Không ai nói "tôi hy vọng." Nhưng sáng nào cũng ra đường. Có khi hy vọng không phải thứ mày tìm. Mà là thứ đang giữ mày đi, dù mày chưa biết nó ở đâu.
Heraclitus said: if you do not hope, you will not find what is beyond your hopes. Sounds lofty. But it's simple. A twenty-two-year-old kid on a bus, making seven and a half million dong, writing descriptions for air fryers. He doesn't know where he's going. He doesn't have anything you'd call a grand hope. No five-year plan. No big dream. But every morning he gets up. Every morning he walks to the bus stop. Every morning he gets on. What is that? It's not the kind of hope you write on paper and stick on a wall. It's deeper than that. The kind you don't have a name for. But it's the thing that gets you out of bed. The sticky rice lady is the same. The lottery ticket man is the same. Nobody says "I have hope." But every morning, they're out there. Maybe hope isn't something you search for. Maybe it's the thing that's already carrying you forward, even when you don't know where it is.