Họp lớp năm thứ hai mươi, tôi ngồi bàn cuối
Twentieth Year Reunion, I Sat at the Back Table
Cái tin nhắn trong group lớp hiện lên lúc tôi đang rửa chén.
"Họp lớp 20 năm. Ai về được thì về. Nhà hàng ABC, thứ bảy tuần sau."
Tôi nhìn tin nhắn, tay còn dính bọt xà phòng. Hai mươi năm. Nhanh vậy sao.
Vợ tôi hỏi từ phòng khách: "Ai nhắn?"
"Group lớp cũ. Họp lớp."
"Đi đi. Lâu rồi không gặp ai."
Tôi không trả lời. Lau tay, để điện thoại úp xuống bàn.
---
Hai mươi năm trước, tôi ngồi bàn đầu. Không phải vì giỏi, mà vì cận. Thằng Hùng ngồi cạnh tôi, hay chép bài tôi. Con Lan ngồi bàn sau, lúc nào cũng cười. Thằng Đức ngồi cuối lớp, ngủ gục mỗi tiết toán.
Hồi đó ai cũng giống nhau. Cùng mặc áo trắng, cùng ăn cơm căn tin ba ngàn, cùng đạp xe về trên con đường ngập nắng.
Không ai hơn ai.
Hoặc ít nhất, tôi không thấy ai hơn ai.
---
Tuần đó tôi mở Facebook. Lâu lắm rồi không mở.
Thằng Hùng. Cái thằng hay chép bài tôi. Bây giờ nó là giám đốc công ty logistics. Ảnh nó đứng trước văn phòng, bảng tên công ty to bằng cái tủ. Nó cười. Cái cười tự tin, kiểu người biết mình đang ở đâu.
Con Lan. Định cư bên Úc. Ảnh gia đình bốn người trước cái nhà có sân vườn. Con nó đi học trường quốc tế. Chồng nó người Úc, cao lớn, tóc vàng.
Thằng Đức. Cái thằng ngủ gục mỗi tiết toán. Bây giờ nó có chuỗi quán cà phê. Báo viết bài về nó. "Từ học sinh cá biệt đến doanh nhân triệu đô."
Tôi cuộn xuống, cuộn xuống nữa.
Mỗi cái ảnh là một cuộc đời.
Mỗi cuộc đời nhìn qua màn hình đều sáng bóng.
Tôi tắt điện thoại. Ngồi yên một lúc.
---
Tôi bốn mươi hai tuổi. Làm kế toán cho một công ty vừa vừa. Lương đủ sống, không dư. Nhà thuê. Xe máy đi làm. Con gái học lớp ba, hay hỏi "Ba ơi sao mình không có ô tô?"
Tôi không biết trả lời sao.
Không phải vì nghèo. Mà vì câu hỏi đó chạm vào chỗ tôi giấu.
Chỗ mà tôi tự hỏi mình mỗi đêm: Mình có đang thua không?
---
Thứ bảy. Tôi đi.
Vợ tôi chọn cho tôi cái áo sơ mi mới. Tôi nhìn trong gương. Tóc đã có bạc. Bụng hơi ra. Mặt có nếp nhăn mà hồi ba mươi chưa có.
Tôi lái xe máy tới nhà hàng. Đậu ngoài bãi. Nhìn vào, thấy mấy cái ô tô đời mới xếp hàng.
Tôi đứng ngoài một lúc.
Rồi vào.
---
Thằng Hùng ôm tôi đầu tiên. "Ê, lâu quá mày!" Nó vẫn gọi tôi bằng mày, như hồi mười bảy. Nhưng cái đồng hồ trên tay nó, tôi biết giá. Bằng mấy tháng lương tôi.
Con Lan về từ Úc, da trắng, nói chuyện pha tiếng Anh. Nó kể con nó học trường gì, chồng nó làm nghề gì. Mọi người gật gù.
Thằng Đức tới trễ. Lái cái xe bốn chỗ màu đen. Bước vào, mọi người vỗ tay. Nó cười, nói: "Xin lỗi, kẹt meeting."
Tôi ngồi bàn cuối. Không phải vì cận. Mà vì tôi không biết ngồi đâu.
---
Bữa tiệc bắt đầu.
Mọi người kể chuyện. Ai cũng kể phần đẹp. Công ty, nhà, xe, con cái học trường nào. Du lịch nước nào. Đầu tư cái gì.
Không ai kể phần xấu.
Không ai nói mình mệt. Không ai nói mình sợ. Không ai nói đêm qua nằm nghĩ lung tung.
Tôi ngồi nghe. Cười đúng lúc. Gật đúng chỗ.
Có người hỏi: "Mày bây giờ làm gì?"
"Kế toán."
"À."
Cái "à" đó nhẹ lắm. Nhưng tôi nghe nặng.
---
Giữa bữa, tôi ra ngoài hút thuốc. Tôi không hút thuốc. Nhưng tôi cần lý do để ra ngoài.
Đứng ngoài hành lang, nhìn vào trong qua cửa kính.
Mọi người cười nói. Rót bia. Chụp hình.
Tôi nhìn thằng Hùng. Nó cười to, nhưng mắt nó mệt. Cái mệt mà người ngoài không thấy, nhưng người cùng tuổi thì biết.
Tôi nhìn con Lan. Nó cười, nhưng tay nó hay sờ điện thoại. Như đang chờ tin nhắn. Hoặc đang trốn cái gì.
Tôi nhìn thằng Đức. Nó uống nhiều. Rót liên tục. Cái kiểu uống của người không muốn dừng lại.
Tôi đứng ngoài đó mười phút.
Rồi tôi hiểu một chuyện.
---
Hồi mười bảy tuổi, tôi không thấy ai hơn ai. Vì lúc đó chưa có thước đo.
Bây giờ, cái thước đo ở khắp nơi. Lương bao nhiêu. Nhà mấy tỷ. Xe gì. Con học đâu. Đi du lịch nước nào.
Cái thước đó không ai phát. Nhưng ai cũng cầm.
Và ai cũng đo. Đo mình. Đo người. Đo xong thì buồn.
---
Tôi vào lại. Ngồi xuống bàn cuối.
Thằng Phong ngồi cạnh tôi. Hồi đi học nó bình thường, không giỏi, không dở. Bây giờ nó làm thợ điện. Tay nó chai, móng tay có vết dầu.
Nó rót bia cho tôi. Nói nhỏ: "Tao suýt không đi. Thấy mọi người trên Facebook, ngại quá."
Tôi nhìn nó. Nó nhìn tôi.
Hai thằng cười.
Không nói gì thêm. Nhưng cái cười đó thật.
---
Mười giờ tối, tôi về.
Lái xe máy trên đường vắng. Gió mát.
Vợ tôi còn thức, ngồi xem tivi. Hỏi: "Vui không?"
Tôi ngồi xuống cạnh. Nghĩ một lúc.
"Vui."
Không phải vui vì bữa tiệc. Vui vì tôi thấy một chuyện.
Mọi người đều đang diễn. Kể cả tôi. Kể cả thằng Hùng với cái đồng hồ đắt tiền. Kể cả con Lan với cái nhà ở Úc.
Ai cũng đang cầm cái thước, đo mình rồi lo.
---
Con gái tôi ngủ rồi. Tôi vào phòng, kéo mền đắp cho nó.
Nó trở mình, nói mớ: "Ba..."
Tôi ngồi đó một lúc.
Nó không biết ba nó lương bao nhiêu. Không biết nhà thuê hay nhà mua. Không biết xe máy hay ô tô.
Nó chỉ biết ba nó về rồi.
Vậy thôi.
---
Tôi không biết ngày mai tôi có ngừng so sánh được không.
Chắc là không.
Nhưng tối nay, ngồi cạnh con, tôi thấy cái thước trong tay mình nhẹ đi một chút.
天下皆知美之為美，斯惡已
Thiên hạ giai tri mỹ chi vi mỹ, tư ác dĩ
Thiên hạ đều biết đẹp là đẹp, thì đã có xấu rồi.
When all under heaven know beauty as beauty, ugliness has already appeared.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 2
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói: thiên hạ biết đẹp là đẹp, thì xấu đã có rồi. Nghe cao siêu. Nhưng nói đơn giản thì thế này. Cái lúc mày biết thằng Hùng giàu, là lúc mày thấy mình nghèo. Cái lúc mày thấy con Lan sống nước ngoài sang, là lúc mày thấy cái nhà thuê của mình chật. Không phải nhà mày tự nhiên chật. Nó chật vì mày vừa nhìn cái nhà người ta. Đẹp không tự có. Xấu cũng không tự có. Chúng nó sinh ra cùng lúc, trong cái đầu mày, khi mày bắt đầu so. Hồi mười bảy, không ai hơn ai. Không phải vì bằng nhau. Mà vì chưa có thước. Bây giờ thước ở khắp nơi. Facebook là thước. Họp lớp là thước. Câu hỏi "mày làm gì" cũng là thước. Bỏ thước đi thì thấy gì? Thấy mấy thằng bốn mươi hai tuổi, ai cũng mệt, ai cũng đang diễn, ai cũng đang cầm thước đo mình rồi lo. Có khi bỏ thước xuống, không phải để thấy mình giỏi. Mà để thấy mình đang sống.
Lao Tzu said: when the world knows beauty as beauty, ugliness already exists. Sounds lofty. But put simply, it's this. The moment you see Hung is rich, you feel poor. The moment you see Lan's life abroad looks glamorous, your rented apartment feels cramped. Your place didn't suddenly shrink. It shrank because you just looked at someone else's. Beauty doesn't exist on its own. Neither does ugliness. They're born together, in your head, the moment you start comparing. At seventeen, nobody was ahead. Not because everyone was equal. Because there was no measuring stick. Now the stick is everywhere. Facebook is a stick. Reunions are sticks. The question "what do you do" is a stick. Put the stick down, and what do you see? A bunch of forty-two-year-olds, all tired, all performing, all holding their own sticks and worrying. Maybe putting the stick down isn't about feeling good about yourself. It's about realizing you're alive.