Lần đầu tao có tiền mà không dám tiêu
The First Time I Had Money but Was Afraid to Spend It
Hồi mười chín tuổi, tao làm phục vụ quán cà phê.
Lương bốn triệu rưỡi. Tháng nào cũng hết sạch trước ngày hai mươi lăm. Ăn mì gói tuần cuối. Mượn tiền thằng bạn cùng phòng. Tháng sau trả, rồi lại hết.
Tao không sợ. Hồi đó không có gì để mất.
Rồi tao đổi việc. Làm nhân viên kho cho một công ty nhỏ. Lương sáu triệu. Tăng ca thêm được triệu rưỡi nữa. Bảy triệu rưỡi mỗi tháng.
Tháng đầu tiên, tao mua đôi giày. Một triệu hai. Đắt nhất từ trước tới giờ. Mang đi làm, mang đi chơi, mang đi ngủ cũng muốn mang. Vui lắm.
Tháng thứ hai, tao mua tai nghe. Tám trăm ngàn. Cũng vui.
Tháng thứ ba, tao nhìn tài khoản. Còn bốn triệu hai. Chưa bao giờ tao thấy số đó trong tài khoản mình. Bốn triệu hai. Nó nằm đó. Không ai đụng vào.
Tao nhìn hoài. Mở app ngân hàng ra nhìn. Sáng nhìn. Trưa nhìn. Tối nhìn trước khi ngủ.
Bốn triệu hai.
Rồi tao bắt đầu sợ.
Sợ nó bớt đi. Sợ có chuyện gì đó xảy ra mà tao phải xài. Sợ ai mượn. Sợ tao yếu lòng mà tiêu.
Thằng Hưng rủ đi nhậu. Tao nói bận. Không phải bận. Tao tính trong đầu: đi nhậu mất trăm rưỡi, hai trăm. Bốn triệu hai sẽ thành bốn triệu. Bốn triệu nhìn không đẹp bằng bốn triệu hai.
Con Thảo sinh nhật. Cả nhóm góp tiền mua quà. Mỗi đứa một trăm. Tao góp. Nhưng tao nghĩ về một trăm đó cả buổi tối.
Một trăm ngàn. Tao biết nó không nhiều. Nhưng tao thấy đau.
Tao bắt đầu ăn ít hơn. Không phải vì muốn giảm cân. Vì cơm bình dân ba mươi lăm ngàn, mà mì gói bảy ngàn. Chênh lệch hai mươi tám ngàn. Một tuần bảy bữa trưa, tiết kiệm gần hai trăm.
Hai trăm ngàn. Bốn triệu hai sẽ thành bốn triệu bốn.
Tao tính toán mọi thứ. Từng ly cà phê. Từng cuốc xe ôm. Từng chai nước.
Mẹ gọi điện hỏi có khỏe không. Tao nói khỏe. Mẹ nói con cần gì không, mẹ gửi tiền cho. Tao nói không cần. Tao muốn nói: mẹ ơi, con có bốn triệu hai trong tài khoản. Nhưng tao không nói. Sợ mẹ hỏi sao không ăn uống đàng hoàng.
Ba tháng sau, tao có tám triệu.
Tám triệu. Số lớn nhất đời tao.
Tao mở app ngân hàng. Nhìn. Tám triệu không vơi. Tám triệu nằm đó. Tao thấy an toàn.
Nhưng tao cũng thấy mệt.
Mệt vì lúc nào cũng tính. Mệt vì nhìn cái gì cũng quy ra tiền. Ly trà sữa không phải ly trà sữa, nó là ba mươi lăm ngàn. Buổi tối đi chơi với bạn không phải đi chơi, nó là một trăm rưỡi. Cái áo đẹp trong tiệm không phải cái áo, nó là hai trăm ngàn đang nằm yên trong tài khoản mà tao không muốn đụng vào.
Thằng Hưng nói: mày keo quá.
Tao giận. Không phải vì nó nói sai. Vì tao biết nó nói đúng.
Nhưng tao không biết làm sao.
Hồi không có tiền, tao sống thoải mái. Hết thì hết. Mượn thì mượn. Không nghĩ.
Bây giờ có tiền, tao sống như đang canh giữ cái gì đó. Lúc nào cũng sợ mất. Lúc nào cũng đếm.
Một đêm, tao nằm trên giường. Phòng trọ nóng. Quạt quay kêu cọt kẹt. Tao mở app lên nhìn. Tám triệu một trăm bốn mươi ngàn.
Tao nhìn số đó rất lâu.
Rồi tao tự hỏi: bao nhiêu thì tao sẽ ngừng sợ?
Mười triệu? Hai mươi triệu? Năm mươi triệu?
Tao không biết.
Tao chỉ biết là hồi bốn triệu, tao nghĩ tám triệu là đủ. Bây giờ tám triệu rồi, tao nghĩ mười lăm triệu mới đủ.
Cái đủ nó cứ chạy. Tao chạy theo. Nó không bao giờ dừng.
Hôm sau, tao gọi thằng Hưng. Rủ nó đi ăn phở. Tao trả. Bảy mươi ngàn hai tô.
Ăn xong, tao thấy nhẹ. Không phải vì bảy mươi ngàn. Vì lần đầu tiên sau mấy tháng, tao ăn một bữa mà không tính.
Tối đó tao mở app. Tám triệu lẻ bảy mươi ngàn.
Tao nhìn. Rồi tao tắt.
Không nhìn lại lần thứ hai.
Tao không biết mình đã thay đổi gì. Có khi chưa thay đổi gì. Có khi ngày mai tao lại mở ra nhìn, lại đếm, lại sợ.
Nhưng tối đó, tô phở bảy mươi ngàn đó, tao nhớ.
Nó có vị khác.
甚愛必大費，多藏必厚亡
Thậm ái tất đại phí, đa tàng tất hậu vong
Yêu quá thì tốn nhiều, giấu nhiều thì mất lớn.
Excessive love surely leads to great expense; hoarding much surely leads to heavy loss.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 44
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói yêu quá thì tốn nhiều, giấu nhiều thì mất lớn. Nghe thì tưởng nói chuyện đâu đâu. Nhưng nghĩ lại thì đúng. Tao yêu cái số trong tài khoản. Yêu quá. Yêu đến mức không dám đụng. Yêu đến mức mất bạn, mất bữa ăn, mất cả giấc ngủ. Tốn nhiều thật. Rồi tao giấu. Giấu với mẹ, giấu với bạn, giấu cả với chính mình. Giấu cái sự sợ. Giấu cái sự keo. Giấu cái sự mệt. Giấu nhiều quá, mất lớn thật. Mất mấy tháng trời sống mà như không sống. Cái tốn không phải là tiền. Cái mất không phải là đồ. Tốn là tốn cái nhẹ nhàng. Mất là mất cái tự nhiên. Tô phở bảy mươi ngàn không mua lại được mấy tháng đó. Nhưng ít nhất, tối hôm đó, tao ngừng giấu.
Lao Tzu said: love too much and the cost is great; hoard too much and the loss is heavy. Sounds abstract. But think about it. I loved that number in my account. Loved it too much. Loved it so much I wouldn't touch it. Loved it so much I lost friends, lost meals, lost sleep. The cost was real. Then I hoarded. Hid it from my mom, from my friends, from myself. Hid the fear. Hid the stinginess. Hid the exhaustion. Hoarded so much, the loss was real too. Lost months of actually living. The cost isn't money. The loss isn't stuff. The cost is lightness. The loss is being natural. A seventy-thousand-dong bowl of pho can't buy back those months. But at least, that night, I stopped hoarding.