Lần đầu tao nói không mà không cần lý do
The First Time I Said No Without a Reason
Tao hay nói tao thích tự do.
Nói hoài. Nói với bạn bè, nói với người yêu cũ, nói trên story. Tự do là thứ tao mang ra khoe như kiểu nó là cái gì đó đặc biệt.
Mà thật ra tao chưa bao giờ tự do.
---
Hồi mười tám, tao bỏ nhà đi.
Không phải bỏ kiểu kịch tính. Không phải đóng cửa đánh rầm rồi kéo vali. Tao chỉ thi xong đại học, chọn trường xa nhất có thể, rồi đi.
Bà già tao khóc ở bến xe. Tao không quay lại.
Tao nghĩ đó là tự do.
Tao thuê phòng trọ hai triệu. Tự nấu cơm. Tự giặt đồ. Tự trả tiền điện nước. Tao nghĩ mình đang sống đúng nghĩa. Không ai kiểm soát. Không ai bảo mấy giờ phải về. Không ai hỏi hôm nay ăn gì chưa.
Mà tao không thấy nhẹ.
Tao thấy trống.
---
Năm hai mươi, tao bắt đầu đi nhậu.
Không phải vì thích rượu. Tao thích cái cảm giác ngồi giữa đám đông mà không cần nói gì có nghĩa. Cứ cười. Cứ uống. Cứ gật.
Đám bạn tao toàn kiểu vậy. Mười thằng ngồi chung bàn mà không ai biết thằng nào đang buồn. Mà cũng không ai hỏi.
Tao uống vì tao sợ im lặng.
Về phòng trọ, tắt đèn, nằm một mình. Cái im lặng nó nuốt tao. Tao phải mở YouTube, mở nhạc, mở bất cứ cái gì có tiếng người. Không phải vì muốn nghe. Mà vì không chịu nổi cái yên tĩnh.
Tao nghĩ tao tự do vì không ai ràng buộc.
Mà thật ra tao đang bị cái sợ ràng buộc.
---
Năm hai mốt, tao quen con Linh.
Con Linh đẹp. Vui. Hay cười. Tao thích nó ngay lần đầu gặp.
Mà tao không thích nó vì nó là nó. Tao thích nó vì nó làm tao quên.
Quên cái trống. Quên cái sợ. Quên cái phòng trọ tối om lúc mười hai giờ đêm.
Tao bám nó. Nhắn tin cả ngày. Ghen khi nó đi chơi với ai khác. Giận khi nó không rep tin nhắn trong hai tiếng.
Tao gọi đó là yêu.
Nó gọi đó là ngạt thở.
Sáu tháng. Nó đi.
Tao nằm trên giường ba ngày. Không ăn. Không tắm. Không ra ngoài.
Lúc đó tao mới hiểu. Tao chưa bao giờ yêu nó. Tao yêu cái cảm giác không phải đối diện với chính mình.
---
Năm hai hai, tao bắt đầu tập gym.
Không phải vì sức khỏe. Tao tập vì muốn đẹp. Muốn có body. Muốn đăng ảnh lên mạng rồi được khen.
Tao tập như điên. Sáng chạy bộ. Chiều tạ. Tối abs. Ăn theo chế độ. Cân từng gram protein.
Ba tháng, tao có six pack.
Đăng ảnh. Hai trăm like. Mấy đứa con gái comment. Mấy thằng bạn bảo ngầu.
Tao vui được đúng một buổi tối.
Sáng hôm sau thức dậy, tao soi gương. Vẫn thấy thiếu. Ngực chưa đủ to. Vai chưa đủ rộng. Da chưa đủ rám.
Tao tập tiếp. Tập nhiều hơn. Ăn ít hơn. Cân nặng giảm. Cơ bắp tăng. Mà cái thiếu nó không giảm.
Tao nghĩ tao đang rèn luyện ý chí.
Mà thật ra tao đang trốn. Trốn vào cái đau của cơ bắp để không phải nghe cái đau ở chỗ khác.
---
Năm hai ba, tao gặp ông Phúc.
Ông Phúc bán cà phê đầu hẻm. Sáu mươi mấy tuổi. Quán nhỏ xíu, bốn cái bàn nhựa.
Tao hay ra đó ngồi buổi sáng. Không nói gì. Ông cũng không nói gì. Ông pha cà phê, tao uống, trả tiền, đi.
Một bữa tao hỏi: "Ông có bao giờ muốn mở quán lớn hơn không?"
Ông cười. "Lớn hơn để làm gì?"
"Để kiếm nhiều tiền hơn."
"Kiếm nhiều tiền hơn để làm gì?"
Tao im.
Ông rót thêm cà phê vô ly tao. Không tính tiền.
"Tao bán cà phê vì tao thích dậy sớm. Thích nghe tiếng xe máy chạy ngoài đường lúc năm giờ. Thích mùi cà phê lúc trời còn mát. Mở lớn hơn thì tao phải lo nhân viên, lo thuê mặt bằng, lo đủ thứ. Lúc đó tao uống cà phê mà đầu nghĩ chuyện khác. Vậy thì uống làm gì."
Tao ngồi đó rất lâu.
---
Tối đó tao về phòng.
Tao không mở YouTube. Không mở nhạc. Không mở gì hết.
Tao nằm trong im lặng.
Lần đầu tiên, tao không chạy.
Cái im lặng nó vẫn ở đó. Vẫn nặng. Vẫn nuốt. Nhưng tao không chạy.
Tao nằm nghe nó.
Nó không giết tao.
---
Tuần sau, mấy thằng bạn rủ đi nhậu. Tao nói không.
"Sao không?"
"Không."
"Mày bị gì?"
"Không bị gì. Không muốn."
Không có lý do. Không cần giải thích. Không cần viện cớ bận, mệt, hay có hẹn.
Chỉ là không.
Mà lạ. Lần đầu tiên tao nói không mà không thấy tội lỗi. Không sợ nó nghĩ tao kiêu. Không sợ bị bỏ rơi.
Tao chỉ không muốn. Vậy thôi.
---
Tao bắt đầu nhìn lại.
Hồi tao bỏ nhà đi, tao nghĩ tao chạy khỏi sự kiểm soát. Mà thật ra tao chạy khỏi chính mình. Đến đâu cũng mang theo cái sợ.
Hồi tao nhậu, tao nghĩ tao đang sống. Mà thật ra tao đang trốn.
Hồi tao yêu con Linh, tao nghĩ tao đang yêu. Mà thật ra tao đang bám.
Hồi tao tập gym, tao nghĩ tao đang mạnh lên. Mà thật ra tao đang chạy tiếp, chỉ là chạy trên máy.
Mỗi lần tao nghĩ mình tự do, thật ra tao đang là nô lệ. Nô lệ cho cái sợ cô đơn. Nô lệ cho ánh mắt người khác. Nô lệ cho cái thân xác này, cho cái đầu này, cho mấy thứ nó đòi hỏi mà tao cứ tưởng là mình muốn.
Tự do không phải là muốn gì làm nấy.
Tự do là khi mày không làm gì cả. Mà vẫn ổn.
---
Tao hai ba tuổi.
Tao vẫn ở phòng trọ hai triệu. Vẫn đi làm. Vẫn tập gym, nhưng ít hơn. Vẫn uống cà phê ở quán ông Phúc.
Không có gì thay đổi bên ngoài.
Nhưng tối nay tao nằm trong im lặng. Không mở gì. Không cần gì.
Và tao không sợ.
Không ai tự do nếu còn làm nô lệ cho thân xác.
No man is free who is a slave to the body.
— Seneca, Letters to Lucilius, Thư 65
Diễn giải
Interpretation
Epictetus nói cái này hai ngàn năm trước. Ông già đó từng là nô lệ thật, bị người ta mua bán. Mà ông nói câu này không phải về xiềng xích. Ông nói về cái đầu. Mày nghĩ mày tự do vì không ai cầm chân mày. Mà mày nhìn lại coi. Mày có dám ngồi yên một mình mười phút không? Không mở điện thoại, không mở nhạc, không làm gì hết. Chỉ ngồi. Không dám thì mày đang là nô lệ. Nô lệ cho cái sợ. Nô lệ cho cái thân xác nó đòi kích thích liên tục. Nô lệ cho cái đầu nó không chịu im. Tự do thật không ồn ào. Nó không phải là đi đâu cũng được, làm gì cũng được. Nó là ngồi đây, không có gì hết, mà vẫn ổn. Đơn giản vậy thôi. Mà khó vãi.
Epictetus said this two thousand years ago. The old man was an actual slave, bought and sold by other people. But when he said this, he wasn't talking about chains. He was talking about the mind. You think you're free because no one's holding you down. But look again. Can you sit alone for ten minutes? No phone, no music, nothing. Just sit. If you can't, you're a slave. A slave to fear. A slave to a body that demands constant stimulation. A slave to a mind that won't shut up. Real freedom isn't loud. It's not about going anywhere you want or doing anything you please. It's sitting right here, with nothing at all, and being okay. Simple as that. But brutally hard.