Lần đầu tiên tôi đặt cơm trưa cho mình tôi
The First Time I Ordered Lunch Just for Myself
Tôi bốn mươi ba tuổi.
Bữa trưa hôm đó, lần đầu tiên trong đời, tôi ngồi một mình ở quán cơm gần công ty và gọi đúng món tôi muốn ăn.
Nghe buồn cười không?
Bốn mươi ba năm. Lần đầu tiên.
---
Hồi nhỏ, mẹ nấu gì ăn nấy. Không phải mẹ ép. Mẹ thương, mẹ nấu, mình ăn. Đó là lẽ tự nhiên.
Lớn lên, đi học xa, ở trọ bốn đứa. Đứa nào nấu thì cả phòng ăn theo. Tôi không kén. Ai nấu gì tôi cũng gật. Mấy đứa khen tôi dễ tính.
Dễ tính.
Cái từ đó theo tôi suốt hai mươi mấy năm.
---
Đi làm, sếp hỏi: "Em muốn làm dự án nào?" Tôi nói: "Anh phân công em đâu cũng được."
Bạn bè rủ đi ăn, hỏi: "Ăn gì?" Tôi nói: "Gì cũng được."
Vợ hỏi: "Cuối tuần đi đâu?" Tôi nói: "Em quyết đi."
Con hỏi: "Ba thích màu gì?" Tôi ngập ngừng. Rồi nói: "Màu nào cũng được con."
Gì cũng được.
Đâu cũng được.
Sao cũng được.
Tôi sống bốn mươi ba năm bằng ba chữ đó.
---
Không phải tôi không có ý kiến. Tôi có. Nhưng mỗi lần định nói, trong đầu lại hiện lên một giọng quen thuộc. Giọng đó không phải của ai cụ thể. Nó là tổng hợp của tất cả mọi người tôi từng muốn làm vừa lòng.
Mẹ. Thầy cô. Bạn bè. Sếp. Vợ. Con.
Giọng đó nói: "Thôi, không quan trọng. Để người ta chọn. Mình theo cho lành."
Và tôi theo. Suốt bốn mươi ba năm.
---
Tháng trước, công ty tái cơ cấu. Sếp gọi tôi lên, nói: "Anh có hai lựa chọn. Một là qua phòng mới, làm mảng anh chưa biết gì. Hai là ở lại, nhưng phải kiêm thêm việc của thằng Hùng vừa nghỉ."
Tôi hỏi: "Anh nghĩ em nên chọn cái nào?"
Sếp nhìn tôi. Im một lúc. Rồi nói: "Tôi hỏi anh muốn gì. Không phải tôi muốn gì."
Câu đó đánh vào tôi như cái tát.
Không đau. Nhưng tỉnh.
---
Tối đó tôi về nhà. Vợ hỏi sao mặt nghệt ra. Tôi kể. Vợ nói: "Thì anh chọn đi."
Tôi nói: "Anh không biết mình muốn gì."
Vợ nhìn tôi. Lâu lắm. Rồi nói nhẹ: "Em biết. Em biết từ lâu rồi."
Đêm đó tôi nằm nghĩ.
Tôi nghĩ về tất cả những lần tôi nói "gì cũng được". Hàng ngàn lần. Ở bàn ăn. Ở công ty. Ở nhà. Ở quán cà phê. Ở mọi ngã rẽ lớn nhỏ trong đời.
Tôi tưởng đó là dễ tính.
Nhưng nó không phải.
Nó là sợ.
Sợ chọn sai. Sợ người ta không vui. Sợ mình khác người. Sợ phải chịu trách nhiệm cho một quyết định.
Dễ tính là khi mình thực sự không quan tâm. Còn tôi, tôi quan tâm. Tôi chỉ không dám nói ra.
---
Hôm sau đi làm, buổi trưa, mấy đứa trong phòng rủ đi ăn bún bò.
Tôi nói: "Hôm nay tao ăn cơm sườn."
Mấy đứa nhìn. Một đứa hỏi: "Ủa, anh không đi chung hả?"
Tôi nói: "Không. Hôm nay tao muốn ăn cơm sườn."
Rồi tôi đi. Một mình. Qua quán cơm đầu hẻm.
Tôi ngồi xuống. Gọi cơm sườn nướng, thêm trứng ốp la, canh chua. Đúng những gì tôi muốn. Không hỏi ai. Không chờ ai gật.
Dĩa cơm bình thường. Sườn hơi cháy cạnh. Trứng hơi chín quá. Canh chua nêm hơi ngọt.
Nhưng tôi ăn mà thấy lạ.
Lạ vì đây là bữa ăn đầu tiên tôi tự chọn. Hoàn toàn tự chọn. Không "gì cũng được". Không "theo mọi người".
Dĩa cơm sườn. Bốn mươi lăm ngàn.
Bữa ăn rẻ nhất đời tôi mà nặng nhất đời tôi.
---
Chiều đó sếp hỏi lại. Tôi nói: "Em chọn qua phòng mới."
Sếp hỏi: "Chắc không?"
Tôi nói: "Chắc."
Lần đầu tiên tôi nói chữ "chắc" mà thực sự cảm nhận được nó trong bụng. Không phải trong đầu. Trong bụng.
---
Tối đó về, con gái hỏi: "Ba thích ăn gì để con nấu?"
Tôi suýt nói "gì cũng được". Suýt. Cái quán tính nó mạnh lắm. Bốn mươi ba năm mà.
Nhưng tôi dừng lại. Hít một hơi.
"Canh bí đỏ. Ba thích canh bí đỏ."
Con gái cười: "Ủa vậy hả ba? Con tưởng ba không thích bí."
"Không. Ba thích. Ba thích từ lâu rồi. Chỉ là chưa bao giờ nói."
---
Tôi không kể chuyện này để nói rằng từ đó đời tôi thay đổi. Không có gì thay đổi nhiều. Tôi vẫn hay nhường. Vẫn hay nói "được" trước. Cái quán tính bốn mươi ba năm không mất trong một bữa cơm.
Nhưng bây giờ, mỗi lần tôi nói "gì cũng được", tôi nghe thấy nó.
Tôi nghe thấy mình đang trốn.
Và thỉnh thoảng, không phải lúc nào, nhưng thỉnh thoảng, tôi dừng lại.
Rồi nói thật.
---
Cái tự do lớn nhất không phải là đi đâu tuỳ thích, làm gì tuỳ ý.
Nó là biết mình muốn gì.
Rồi dám nói ra.
Hãy là ngọn đèn cho chính mình.
Be a lamp unto yourself.
— Đức Phật, Kinh Đại Bát Niết Bàn (Mahaparinibbana Sutta)
Diễn giải
Interpretation
Phật nói: hãy là ngọn đèn cho chính mình. Nghe thì to tát. Nhưng nghĩ lại, nó giản dị lắm. Ngọn đèn không phải là biết hết mọi thứ. Không phải lúc nào cũng sáng rực. Nó chỉ là cái ánh sáng nhỏ để mình nhìn thấy đường mình đi. Đường của mình. Không phải đường người khác chỉ. Ông bạn trong câu chuyện sống bốn mươi ba năm bằng ánh đèn người khác. Mẹ soi, thầy soi, sếp soi, vợ soi. Ai soi đâu đi đó. Tưởng mình dễ tính, hoá ra mình không có đèn. Cái ngày ông ấy ngồi xuống gọi dĩa cơm sườn, không phải ông ấy nổi loạn. Không phải ông ấy thay đổi tính cách. Ông ấy chỉ bật cái đèn của mình lên. Lần đầu tiên. Đèn nhỏ thôi. Soi vừa đủ một dĩa cơm. Nhưng đó là đèn của ông ấy. Tự do bắt đầu từ chỗ đó. Không phải từ chỗ đi đâu cũng được. Mà từ chỗ biết mình muốn đi đâu.
The Buddha said: be a lamp unto yourself. Sounds grand. But think about it. It's actually simple. A lamp doesn't mean knowing everything. Doesn't mean blazing bright all the time. It's just a small light so you can see your own path. Your path. Not the one someone else points to. The man in this story spent forty-three years walking by other people's light. His mother's, his teachers', his boss's, his wife's. Whoever shone a light, he followed. He thought he was easygoing. Turns out he just didn't have his own lamp. The day he sat down and ordered that plate of grilled pork rice, he wasn't rebelling. He wasn't changing his personality. He just turned on his own lamp. For the first time. A small lamp. Barely enough to illuminate one plate of rice. But it was his. Freedom starts there. Not from being able to go anywhere. But from knowing where you want to go.