Mấy cái bảng hiệu cũ trong kho

Trong kho nhà tôi có bốn cái bảng hiệu.

Cái đầu tiên sơn xanh, chữ trắng, viết tay. "Tiệm sửa xe Thanh Phát." Năm đó tôi hai mươi bốn tuổi, mới cưới vợ, mượn ba mươi cây vàng của bà ngoại. Tôi mở tiệm ở đầu hẻm, gần chợ. Nghĩ đông người qua lại thì ắt có khách.

Sáu tháng. Sáu tháng tôi ngồi trong tiệm chờ. Xe qua thì qua, không ai dừng. Hẻm nhỏ quá, xe máy còn khó quẹo vào, nói gì xe hơi. Tôi đóng tiệm, trả lại mặt bằng. Ba mươi cây vàng thành mười bảy cây nợ.

Vợ tôi không nói gì. Bà ngoại cũng không nói gì. Cái im lặng đó nặng hơn bất kỳ câu mắng nào.

Cái bảng hiệu thứ hai nhỏ hơn, chữ in, nền đỏ. "Quán cơm Thanh." Tôi ba mươi tuổi, vừa trả hết nợ, vừa có đứa con đầu. Lần này tôi nghĩ kỹ hơn. Chọn mặt bằng gần khu công nghiệp. Công nhân tan ca cần chỗ ăn rẻ. Logic đúng. Tính toán đúng.

Nhưng tôi không biết nấu ăn.

Tôi thuê đầu bếp. Ông đầu bếp nấu ngon nhưng hay nhậu. Ba tháng đầu đông khách. Tháng thứ tư ông đầu bếp nghỉ, không nói lý do. Tôi tự nấu. Cơm tôi nấu không ai ăn nổi. Khách đi dần. Đến tháng thứ bảy thì quán vắng như chùa Bà Đanh.

Đóng.

Vợ tôi lần này có nói. Bà nói: "Anh làm gì thì làm, đừng đụng vào tiền nuôi con."

Tôi gật đầu. Cái gật đầu đó, bây giờ nghĩ lại, là lần đầu tiên tôi biết xấu hổ thật sự. Không phải xấu hổ với thiên hạ. Xấu hổ với chính mình. Vì tôi biết bà nói đúng.

Cái bảng hiệu thứ ba to nhất, đèn LED, sáng choang. "Karaoke Thanh Phát." Tôi bốn mươi hai tuổi. Con gái lớn vào đại học. Con trai nhỏ học lớp năm. Tôi đi làm công cho người ta mười mấy năm, dành dụm được một ít. Lần này tôi hùn vốn với thằng bạn.

Thằng bạn quen biết nhiều. Nó lo giấy phép, lo quan hệ. Tôi lo tiền và quản lý. Hai năm đầu có lời. Năm thứ ba nó bảo cần mở rộng, cần thêm vốn. Tôi vay ngân hàng.

Năm thứ tư nó biến mất.

Không biến mất hẳn. Nó vẫn ở Sài Gòn. Nhưng không nghe máy. Không trả lời tin nhắn. Tôi đến nhà nó, vợ nó nói nó đi công tác. Đi công tác sáu tháng không về.

Tôi ôm đống nợ. Một mình.

Lần đó vợ tôi khóc. Không phải khóc vì tiền. Khóc vì mệt. Bà mệt vì sống với một người cứ đứng lên rồi ngã, đứng lên rồi ngã, mà không bao giờ chịu đứng yên.

Tôi bán karaoke. Trả nợ ngân hàng. Còn thiếu một ít thì bán luôn cái xe.

Đi xe buýt hai năm.

Cái bảng hiệu thứ tư nhỏ nhất. Không đèn, không sơn đẹp. Miếng gỗ, khắc tay. "Sửa khoá Thanh." Tôi năm mươi mốt tuổi. Ngồi trước nhà, cái bàn nhỏ, mấy cái khoá, mấy cái chìa.

Không vay ai. Không hùn ai. Vốn là cái bàn với bộ đồ nghề.

Tiệm đó tôi mở được tám năm rồi. Vẫn mở.

Không giàu. Không nghèo. Đủ ăn. Đủ uống cà phê sáng. Đủ cho vợ đi chợ không phải tính.

Hôm rồi con gái về, nó dọn kho, thấy ba cái bảng hiệu cũ. Nó hỏi: "Ba, sao ba giữ mấy cái này làm gì?"

Tôi nói: "Giữ cho vui."

Nó cười. Nó tưởng tôi nói đùa.

Nhưng tôi nói thiệt. Giữ cho vui. Vì mấy cái bảng hiệu đó là tôi. Cái tôi hai mươi bốn tuổi liều lĩnh. Cái tôi ba mươi tuổi tưởng mình khôn. Cái tôi bốn mươi hai tuổi tin nhầm người.

Bỏ nó đi thì bỏ luôn mấy chục năm.

Mà mấy chục năm đó, dù đau, dù ngu, dù thua, nó vẫn là của tôi.

Bây giờ tôi ngồi sửa khoá. Có bữa cả ngày không ai tới. Tôi ngồi uống trà, nhìn xe chạy qua. Không sốt ruột. Không nghĩ phải làm gì lớn hơn.

Vợ tôi bây giờ hay ngồi cạnh. Bà kéo cái ghế nhựa ra, ngồi lựa rau, nói chuyện linh tinh. Hồi xưa bà không bao giờ ngồi cạnh tôi lúc tôi làm việc. Vì lúc nào tôi cũng đang chạy. Chạy tới cái gì đó mà tôi cũng không biết là gì.

Bây giờ tôi ngồi yên. Bà mới ngồi cạnh được.

Con trai tôi, thằng nhỏ hồi đó, giờ nó hai mươi bảy. Nó mới nghỉ việc, nói muốn mở quán cà phê. Nó hỏi tôi có ý kiến gì không.

Tôi nói: "Con mở đi."

Nó hỏi: "Ba không sợ con thua lỗ?"

Tôi nhìn nó. Nhìn lâu.

"Sợ chứ. Nhưng thua thì thua. Rồi con sẽ biết."

Nó không hiểu câu đó. Tôi biết. Vì hồi tôi hai mươi bốn tôi cũng không hiểu.

Mà không cần hiểu. Sống rồi sẽ biết.