Mười năm tôi giải thích cho người ta hiểu
Ten Years I Spent Explaining Myself to Everyone
Hồi ba mươi lăm tuổi, tôi nghỉ việc nhà nước để ra ngoài làm.
Ba tôi không nói gì. Mẹ tôi khóc. Vợ tôi im lặng ba ngày.
Còn tôi thì bắt đầu giải thích.
Tôi giải thích cho ba nghe rằng lương nhà nước không đủ sống. Rằng tôi đã tìm được chỗ tốt hơn. Rằng thời đại khác rồi, không ai ở một chỗ cả đời nữa.
Ba tôi ngồi uống trà. Gật đầu. Rồi nói: "Ừ, mày làm gì thì làm."
Câu đó lẽ ra phải khiến tôi nhẹ lòng. Nhưng không. Tôi thấy ông chưa hiểu. Tôi muốn ông hiểu thật sự. Hiểu rằng tôi đúng.
Tuần sau tôi giải thích tiếp. Lần này cho mẹ. Tôi kể về mức lương mới, về cơ hội thăng tiến, về bảo hiểm, về tương lai con cái. Mẹ tôi nghe xong nói: "Miễn con khỏe là được."
Vẫn chưa đủ.
Tôi bắt đầu giải thích cho bạn bè. Mỗi lần gặp nhau, tôi tìm cách kể. Không phải khoe. Tôi thật sự không khoe. Tôi chỉ muốn họ biết tôi không điên. Rằng tôi có lý do. Rằng quyết định của tôi đúng đắn.
Người ta nghe. Gật đầu. Nói "Ừ, tốt rồi." Rồi chuyển sang chuyện khác.
Tôi về nhà, nằm nghĩ. Sao không ai quan tâm đúng mức?
---
Năm ba mươi bảy, tôi mua nhà. Căn hộ nhỏ, trả góp hai mươi năm. Không có gì đặc biệt. Nhưng tôi lại giải thích.
Giải thích cho đồng nghiệp cũ rằng tôi không mua để khoe. Rằng giá lúc đó hợp lý. Rằng khu đó trường học tốt cho con.
Giải thích cho anh họ rằng tôi không vay quá nhiều. Rằng tôi đã tính kỹ. Rằng lãi suất cố định ba năm đầu.
Giải thích cho vợ rằng tôi chọn căn này vì lý trí, không phải vì thích. Rằng căn kia view đẹp hơn nhưng pháp lý chưa rõ.
Vợ tôi nhìn tôi. Nói: "Anh mua rồi mà. Giải thích gì nữa."
Tôi không trả lời được.
---
Năm bốn mươi, tôi được thăng chức. Quản lý một nhóm mười hai người. Lương tăng gấp rưỡi. Tôi đăng lên mạng xã hội một dòng ngắn, cảm ơn công ty, cảm ơn gia đình.
Rồi tôi ngồi đợi.
Đợi người ta bình luận. Đợi ba tôi gọi điện. Đợi mẹ tôi nói "Con giỏi quá."
Ba tôi không gọi. Có lẽ ông không dùng điện thoại nhiều. Mẹ tôi gọi hỏi thăm sức khỏe, không nhắc gì đến bài đăng.
Tôi xóa bài.
Rồi đăng lại. Lần này thêm ảnh. Thêm một đoạn dài hơn. Kể về hành trình năm năm. Kể về những đêm làm việc khuya. Kể về lần suýt bỏ cuộc.
Lần này có người bình luận. "Chúc mừng anh." "Xứng đáng." "Cố lên."
Tôi đọc từng cái. Vui khoảng mười lăm phút. Rồi hết.
---
Năm bốn mươi hai, ba tôi bệnh nặng. Tôi về quê chăm ông hai tuần.
Hai tuần đó, tôi không giải thích gì. Không có ai để giải thích. Không có gì cần giải thích.
Tôi nấu cháo. Đút ông ăn. Lau người cho ông. Đêm nằm cạnh ông nghe ông thở.
Một đêm, ông tỉnh dậy. Nhìn tôi. Nói: "Mày về lâu vậy, công ty không sao hả?"
Tôi nói: "Không sao ba."
Ông gật đầu. Nhắm mắt.
Tôi nằm đó, nhìn trần nhà. Bỗng nhớ lại mười năm qua. Mười năm tôi giải thích. Cho ba. Cho mẹ. Cho vợ. Cho bạn. Cho đồng nghiệp. Cho người quen. Cho cả người không quen.
Mười năm tôi nói.
Ba tôi chưa bao giờ hỏi.
---
Ông không hỏi tôi tại sao nghỉ việc nhà nước. Không hỏi tôi mua nhà bao nhiêu. Không hỏi tôi lương bao nhiêu. Không hỏi tôi có giỏi không.
Ông chỉ hỏi tôi có khỏe không. Công ty có sao không. Con có ăn ngủ đủ không.
Mười năm tôi giải thích cho một người không hề hỏi.
Vậy tôi giải thích cho ai?
---
Tôi bốn mươi lăm tuổi bây giờ.
Thỉnh thoảng vẫn muốn giải thích. Mua cái gì, làm cái gì, đi đâu, ăn gì. Cái thói quen nó ăn vào xương rồi.
Nhưng bây giờ, mỗi lần định mở miệng, tôi dừng lại. Hỏi mình: ai hỏi mày đâu?
Không ai hỏi.
Thì thôi.
Có lần đồng nghiệp hỏi tôi sao dạo này ít nói. Tôi cười, nói: "Hết chuyện để nói."
Nhưng thật ra không phải hết chuyện. Chuyện thì nhiều. Chỉ là tôi không cần ai biết nữa.
Hay đúng hơn, tôi nhận ra: biết hay không biết, họ vẫn sống đời họ. Mà tôi cũng vẫn sống đời tôi.
Mười năm giải thích. Không ai nhớ tôi nói gì.
Kể cả tôi cũng không nhớ.
多言數窮，不如守中
Đa ngôn sổ cùng, bất như thủ trung
Nói nhiều thì cùng kiệt, chẳng bằng giữ sự trung.
Many words exhaust themselves — better to hold to the center.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 5
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói, nói nhiều thì cùng kiệt, chẳng bằng giữ lấy sự trống không ở giữa. Nghe hàn lâm. Nhưng nghĩ lại thì đơn giản lắm. Mình nói nhiều vì mình sợ. Sợ người ta hiểu sai. Sợ người ta nghĩ mình dở. Sợ người ta không thấy mình đúng. Nên mình cứ nói, nói, nói. Giải thích, chứng minh, kể lể. Nhưng mỗi lần nói xong, mình không nhẹ hơn. Mình mệt hơn. Vì cái mình thật sự muốn không phải là người ta hiểu. Mà là người ta công nhận. Mà công nhận thì không ai cho mình được. Nó phải tự mình cho mình. Giữ lấy sự trống không ở giữa. Nghe như không làm gì. Nhưng thật ra là thôi không đổ thêm lời vào cái khoảng trống mà chỉ mình mới lấp được. Im lặng không phải vì hết chuyện. Im lặng vì không cần ai gật đầu nữa.
Laozi said, too many words lead to exhaustion, better to hold to the emptiness within. Sounds philosophical. But it's actually simple. We talk too much because we're afraid. Afraid people will misunderstand. Afraid they'll think we're foolish. Afraid they won't see that we're right. So we keep talking, talking, talking. Explaining, proving, recounting. But after each explanation, we don't feel lighter. We feel more tired. Because what we really want isn't understanding. It's validation. And validation is something no one else can give you. You have to give it to yourself. Hold to the emptiness within. Sounds like doing nothing. But really it means stop pouring words into a void that only you can fill. Silence isn't because there's nothing left to say. Silence is because you no longer need anyone to nod.