Năm tao hai mươi mốt, tao đứng giữa lễ tốt nghiệp mà muốn bỏ chạy

Tao nhớ hôm đó trời nóng.

Cái áo cử nhân dày, đen, mặc vào như trùm bao nylon lên người. Mồ hôi chảy dọc sống lưng. Tao đứng xếp hàng cùng bốn trăm đứa khác, ai cũng cười.

Mẹ tao đứng ngoài sân, cầm bó hoa, mắt đỏ. Bà cười mà nước mắt chảy. Bà nói với dì Hai qua điện thoại: "Con tao tốt nghiệp rồi. Đại học hẳn hoi."

Tao nghe mà muốn khóc. Không phải vì xúc động. Mà vì tao biết mình không xứng với nụ cười đó.

Bốn năm đại học. Tao học ngành quản trị kinh doanh. Không phải vì tao thích. Mà vì năm lớp mười hai, thầy chủ nhiệm nói: "Ngành này dễ xin việc." Ba tao gật. Mẹ tao gật. Tao cũng gật.

Năm nhất, tao cũng hào hứng. Mặc áo sơ mi đi học. Ngồi bàn đầu. Ghi chép đầy đủ. Tao nghĩ mình đang đi đúng đường.

Năm hai, tao bắt đầu thấy lạ. Mấy môn học toàn lý thuyết. Mấy thầy cô đọc slide. Tao ngồi nghe mà đầu nghĩ chuyện khác. Tao bắt đầu đọc sách triết. Đọc lén, như đọc truyện cấm. Tao đọc về Socrates, về Nietzsche, về mấy ông ngồi suy nghĩ cả đời mà chẳng kiếm được đồng nào.

Tao thấy hay. Thấy sống. Thấy lần đầu có cái gì đó trong đầu tao chạy thật, không phải chạy vì điểm.

Nhưng tao không dám nói với ai.

Thằng Hùng cùng phòng ký túc hỏi: "Mày đọc cái gì vậy?" Tao giấu cuốn sách. "Không có gì. Sách kỹ năng."

Năm ba, tao đi thực tập ở một công ty bất động sản. Mặc vest. Đeo thẻ nhân viên. Ngồi trong phòng máy lạnh. Gõ Excel. Họp. Gõ Excel. Họp.

Anh trưởng phòng ba mươi hai tuổi, lương bốn mươi triệu, đi BMW. Anh nói với tao: "Em cố lên. Vài năm nữa em cũng được như anh."

Tao nhìn anh. Anh cười tự tin lắm. Nhưng mắt anh mệt. Cái mệt mà anh không biết mình mệt.

Tao tự hỏi: nếu vài năm nữa tao được như anh, thì sao?

Rồi tao được như anh. Rồi sao nữa?

Câu hỏi đó ám tao suốt năm ba.

Năm tư, tao viết luận văn. Đề tài: "Chiến lược marketing cho doanh nghiệp vừa và nhỏ." Tao viết bảy mươi trang. Không có trang nào tao thấy là của mình. Toàn copy framework, chỉnh số liệu, thêm biểu đồ cho đẹp.

Thầy hướng dẫn cho tao tám điểm. Nói: "Bài em tốt. Có hệ thống."

Tao cảm ơn thầy. Đi ra ngoài. Ngồi ở ghế đá. Hút một điếu thuốc.

Tám điểm. Có hệ thống. Bảy mươi trang. Không có tao ở trong đó.

Rồi đến ngày tốt nghiệp.

Tao đứng xếp hàng. Nghe đọc tên từng đứa. Tiếng vỗ tay. Tiếng nhạc. Tiếng cười.

Đến lượt tao. Tao bước lên sân khấu. Bắt tay thầy hiệu trưởng. Nhận bằng. Cười.

Nhưng trong đầu tao chỉ có một câu: "Bốn năm. Để làm gì?"

Không phải tao ghét cái bằng. Không phải tao coi thường việc học. Tao biết mẹ tao vất vả. Tao biết bà bán hàng ngoài chợ, dậy từ bốn giờ sáng, để tao được đứng đây.

Nhưng tao đứng đây mà không biết mình đứng vì cái gì.

Vì mẹ? Vì xã hội? Vì cái hệ thống nào đó bảo tao rằng: học xong, đi làm, kiếm tiền, mua nhà, cưới vợ, đẻ con, rồi chết?

Tao không biết.

Tối đó, cả nhà đi ăn. Mẹ gọi món nhiều lắm. Bà vui. Ba tao ít nói, nhưng hôm đó ông cũng cười. Em gái tao chụp hình, đăng lên mạng. Caption: "Anh trai tốt nghiệp đại học. Tự hào quá."

Tao ngồi ăn. Cười. Gắp thức ăn cho mẹ. Rót bia cho ba.

Nhưng trong bụng tao có cái gì đó rỗng. Không phải đói. Mà là trống.

Sau bữa ăn, tao ra ban công khách sạn. Nhìn xuống đường. Xe chạy. Người đi. Đèn sáng.

Tao nghĩ đến mấy cuốn sách tao đọc lén năm hai. Mấy ông triết gia đó, họ cũng từng đứng ở một chỗ nào đó, nhìn xuống, tự hỏi: "Cái này để làm gì?"

Họ không có câu trả lời. Nhưng họ dám hỏi.

Còn tao? Tao hỏi trong đầu, nhưng ngoài miệng vẫn nói: "Dạ, con sẽ đi xin việc. Con sẽ cố gắng."

Tao không biết mình đang nói dối ai. Nói dối mẹ hay nói dối mình.

Hay cả hai.

Ba tháng sau, tao đi làm ở một công ty truyền thông. Lương tám triệu. Tao ngồi viết content bán hàng. "Mua ngay kẻo hết." "Ưu đãi chỉ hôm nay." "Đừng bỏ lỡ."

Mỗi ngày tao viết mấy chục cái câu như vậy. Tao viết giỏi lắm. Sếp khen.

Nhưng tối về, tao mở laptop, mở file trống, ngồi nhìn. Tao muốn viết cái gì đó. Cái gì đó của tao. Không phải "mua ngay kẻo hết." Mà là cái gì đó thật.

Tao gõ được ba dòng. Xoá. Gõ lại. Xoá.

Tao không biết mình muốn viết gì. Chỉ biết mình muốn viết.

Có đêm tao nằm nghĩ: nếu tao chết ngày mai, cái gì còn lại?

Cái bằng đại học? Tám điểm luận văn? Mấy bài content bán hàng?

Không có gì là của tao.

Tao hai mươi mốt tuổi. Tốt nghiệp đại học. Có việc làm. Có lương. Mẹ tao vui. Ba tao yên tâm.

Nhưng tao không biết mình đang sống hay đang diễn.