Người ta khen tôi giỏi chịu đựng
People say I'm good at enduring
Hồi tôi ba mươi tuổi, sếp cũ nói một câu.
"Anh Hùng này, anh là típ người chịu đựng giỏi. Công ty cần người như anh."
Tôi nghe mà thấy sướng. Thiệt sướng.
Từ đó tôi chịu đựng như một nghề.
Dự án nào khó, đưa Hùng. Khách hàng nào khó, đưa Hùng. Ca trực nào không ai nhận, đưa Hùng.
Tôi không từ chối lần nào.
Vì tôi nghĩ đó là mình. Người chịu đựng giỏi. Người đáng tin. Người không bao giờ than.
Vợ tôi cũng nói giống vậy. "Anh hiền quá, anh nhịn giỏi quá." Mẹ tôi cũng nói. "Thằng Hùng nó không giống mấy đứa khác, nó biết chịu."
Tôi gom hết những câu đó lại, xếp vào một chỗ trong ngực, rồi gọi nó là "tôi".
---
Năm ba mươi lăm, tôi bắt đầu đau bao tử.
Bác sĩ hỏi anh có hay stress không. Tôi nói không. Thiệt lòng nói không. Vì tôi không thấy stress. Tôi chỉ thấy bình thường. Chịu đựng là bình thường mà.
Bác sĩ kê thuốc. Tôi uống. Hết đau. Rồi đau lại.
Năm ba mươi bảy, tôi bắt đầu mất ngủ. Không phải kiểu nằm không ngủ được. Mà kiểu ngủ rồi, hai giờ sáng tỉnh dậy, nằm nhìn trần nhà, nghĩ lung tung.
Nghĩ gì thì không rõ. Chỉ thấy nặng.
Vợ tôi hỏi anh sao vậy. Tôi nói không sao. Vì tôi là người chịu đựng giỏi mà. Người chịu đựng giỏi thì không có chuyện "sao vậy".
---
Năm bốn mươi, công ty tái cấu trúc.
Tôi bị chuyển sang bộ phận khác. Lương giữ nguyên nhưng công việc thì nhàm. Sếp mới không biết tôi là ai. Đồng nghiệp mới không ai hỏi thăm.
Tôi ngồi ở bàn mới, màn hình mới, nhìn cái tên mình trên hệ thống, mà thấy lạ.
Không ai nói "anh Hùng chịu đựng giỏi" nữa.
Không ai đưa dự án khó cho tôi nữa.
Không ai cần tôi chịu đựng gì nữa.
Và tôi bỗng không biết mình là ai.
---
Cái đó mới là chuyện lạ.
Tôi bốn mươi tuổi. Hai đứa con. Một căn hộ trả góp. Mười lăm năm đi làm. Mà ngồi đó, giữa văn phòng, thấy trống.
Không phải trống vì mất việc. Tôi vẫn có việc. Không phải trống vì thiếu tiền. Lương vẫn vậy.
Trống vì cái thứ tôi tưởng là mình, hóa ra nó không phải mình. Nó là một câu khen. Một câu khen mà tôi nghe hồi ba mươi tuổi, rồi sống theo nó suốt mười năm.
"Anh chịu đựng giỏi."
Tôi xây cả một con người từ câu đó.
---
Tôi bắt đầu nhớ lại những lần tôi muốn nói không.
Lần sếp bảo trực Tết. Tôi muốn nói không. Nhưng "người chịu đựng giỏi" thì không nói không.
Lần vợ tôi muốn đi du lịch, tôi muốn đi lắm, nhưng công ty cần người ở lại. "Người chịu đựng giỏi" thì ở lại.
Lần đứa con gái lớn biểu diễn ở trường. Tôi muốn đi xem. Nhưng deadline. "Người chịu đựng giỏi" thì xong deadline trước.
Tôi bỏ lỡ bao nhiêu thứ. Không phải vì bận. Mà vì tôi đang bận làm một người mà người khác bảo tôi là.
---
Có một bữa, tôi đón con gái đi học về.
Nó hỏi, ba ơi ba thích gì nhất.
Tôi định nói. Rồi dừng lại. Vì tôi không biết.
Tôi biết tôi chịu đựng giỏi. Tôi biết tôi đáng tin. Tôi biết tôi không bao giờ than.
Nhưng tôi thích gì. Tôi muốn gì. Tôi là ai khi không có ai cần tôi chịu đựng.
Tôi không biết.
Con gái tôi nhìn tôi, chờ. Rồi nó nói, ba suy nghĩ lâu vậy.
Tôi cười. Nói ba thích ăn phở.
Nó cũng cười. Nhưng tôi biết đó không phải câu trả lời thật. Đó chỉ là câu trả lời an toàn. Kiểu câu trả lời của người chịu đựng giỏi.
---
Tối đó tôi ngồi ngoài ban công.
Vợ tôi đã ngủ. Hai đứa nhỏ đã ngủ.
Tôi ngồi một mình, uống trà, nghĩ về cái câu khen đó.
Mười năm.
Mười năm tôi sống bằng một câu khen của người khác.
Tôi không giận sếp cũ. Câu đó ổng nói thiệt lòng. Tôi cũng không giận vợ, không giận mẹ. Họ nói đúng những gì họ thấy.
Nhưng cái họ thấy, nó không phải là tôi. Nó là cái tôi cho họ thấy. Rồi tôi tin luôn đó là mình.
Bốn mươi tuổi. Ngồi ngoài ban công. Trà nguội.
Tôi vẫn chưa biết mình là ai.
Nhưng ít nhất, tôi biết mình không phải là câu khen đó.
Mọi thứ ta nghe chỉ là quan điểm, không phải sự thật. Mọi thứ ta thấy chỉ là góc nhìn, không phải toàn cảnh.
Everything we hear is an opinion, not a fact. Everything we see is a perspective, not the truth.
— Marcus Aurelius, Meditations, Quyển 6 (gán cho Marcus)
Diễn giải
Interpretation
Marcus Aurelius nói mọi thứ ta nghe chỉ là quan điểm, không phải sự thật. Nghe đơn giản vậy thôi mà sống thì khó. Người ta khen mình một câu. Mình nghe. Mình thấy hay. Rồi mình sống theo câu đó. Mười năm. Hai mươi năm. Đến lúc không ai khen nữa thì mình đứng đó, trống rỗng, không biết mình là cái gì. Vì mình nhầm. Mình tưởng câu khen đó là sự thật về mình. Nhưng nó chỉ là quan điểm của một người, vào một lúc, về một phần rất nhỏ của mình. Ông Hùng trong câu chuyện không sai khi chịu đựng. Nhưng ổng sai khi nghĩ chịu đựng là tất cả những gì ổng có. Một câu khen không phải là mình. Một câu chê cũng không phải là mình. Mình lớn hơn mọi câu mà người khác nói về mình.
Marcus Aurelius said everything we hear is an opinion, not a fact. Sounds simple, but living it is hard. Someone compliments you once. You hear it. You like it. Then you live by it. Ten years. Twenty years. When nobody says it anymore, you stand there, hollow, not knowing what you are. Because you got confused. You thought the compliment was the truth about you. But it was just one person's perspective, at one moment, about one very small part of you. Hung in this story wasn't wrong for enduring. He was wrong for thinking enduring was all he had. A compliment is not you. An insult is not you either. You are larger than any sentence anyone has ever said about you.